‘Mensen denken wel eens dat Friens een vakantiepark is’

(tekst: uit het nieuwste nummer van het Stadsblad Liwwadders)

Onze serie over Leeuwarder dorpen FRIENS

Mensen denken wel eens dat Friens een vakantiepark is

‘Friens is een hartstikke mooi dorp’. Aan het woord is Herman ten Kleij, afkomstig uit Enschedé. De liefde bracht hem naar Friesland, eerst in Dokkum, toen Akkrum en nu al heel wat jaartjes in Friens. ‘Friens is een hechte gemeenschap. Men laat elkaar vrij. Maar met feesten, zoals een bruiloft, worden alle Frienzers uitgenodigd.’ En het blijkt keer op keer dat als er een feest in de buurt is, bijvoorbeeld in naburig dorp Reduzum, dan zijn de Frienzers de laatsten die vertrekken. ‘Het is een tolerant dorp’, voegt Janny Sjonger-Eitens eraan toe. Zij komt oorspronkelijk uit Roden, maar door haar huwelijk met de Frienzer Piet Sjonger is zij helemaal op en top Frienzer geworden. Er wonen 85 mensen in Friens. Dus ze kennen elkaar allemaal wel. Je kunt er maar op één manier komen, over het smalle betonweggetje, de Beslingawei naar het ‘centrum’, de Van Sytzamawei. Meer straten zijn er niet. Als er een tegenligger komt moet je ver van te voren inschatten hoe je moet uitwijken om elkaar te kunnen passeren.

Op de eerste herfstachtige dag van september rijd ik naar Friens, over dat smalle betonweggetje. Er is een ruime parkeerplaats niet ver van het kerkje en ik loop eerst tegen de strakke wind in naar kerk en kerkhof. Ik heb me van tevoren in de historie verdiept: Friens is van oorsprong een terpdorp aan de Middelzee. De terp is al lang afgegraven. Het dorpje ligt tussen de waterlopen Zwin en Moezel. Door Friens loopt zelfs het oostelijk deel van het Jabikspaad. Er zijn 39 adressen waarvan 20 % buiten de bebouwde kom ligt, waaronder vier boerderijen.

Ik wil een rondje om de kerk lopen, die is wel dicht maar ik weet dat het een grote schat aan kunstwerken bezit. De werkelijk schitterende rouwborden zijn van de adellijke familie Van Sytzama. Ze zijn, vind ik, mooier dan die in Hegebeintum. Het zijn ware kunstwerken, rijk gekleurd en geïllustreerd houtsnijwerk. Het is de enige kerk waar nog tot ver na de Franse Revolutie rouwborden werden opgehangen. En dat is uniek. Wat jammer dat dit niet méér bekend is. De familie Van Sytzama heeft nog altijd hun graven in Friens. Het kerkhof getuigt daarvan. De Sytzama’s wonen sinds 1848 al niet meer in Friens, maar de band met het dorp blijft en ze worden er nog altijd begraven.

Leden van de familie komen af en toe naar het dorp. Eens stond daar hun machtige kasteel, Beslingastate. Daar woonden sinds de 16e eeuw de Sytzama’s, totdat in 1848 de economische crisis hard toesloeg en de Sytzama’s die op te grote voet hadden geleefd, in één keer alles kwijtraakten. In 1841, toen Maurits Pico Diederik Baron van Sytzama nog commissaris van de koning was, had hij koning Willem II en diens vouw Anna Pavlovna Grootvorstin van Rusland mogen verwelkomen in Friens. De koning wilde Sytzama’s schilderijencollectie wel eens zien. Maar daarna ging het bergafwaarts met M.P.D. (zoals hij wel genoemd werd) en toen hij door verdriet overmand vanwege het onverwachts overlijden van zijn zoon, in 1848 stierf, zagen de andere kinderen zich genoodzaakt Beslingastate af te breken en de stenen te verkopen.

Het dorp werd verweesd achter gelaten want alles in Friens had in het teken gestaan van de state en de Sytzama’s. Van de state is niets, maar dan ook niets meer terug te vinden. De rouwborden en de graven zijn nog de getuigen van het rijke verleden. De rouwborden zijn net gerestaureerd en zijn nu in perfecte staat.

Zou het niet mooi zijn, zo vroeg ik mijn gesprekspartners, dat de rouwborden veel bekender zouden zijn en dat er een behoorlijk toeristische stroom op gang kwam om Friens te bezoeken? Het mag wel bekender worden, aldus Herman ten Kleij, er is best wel aanloop en wat meer bezoekers zijn altijd welkom, maar bussenvol? Liever niet. Dat kan het dorp niet aan; ze kunnen hier niet eens komen. Dan zou op zijn minst die ene scherpe bocht moeten worden aangepast.

Piet Sjonger en zijn vrouw Janny zijn 55 jaar koster geweest van de kerk en ze hebben daar veel bezoekers begroet. Ook beheerden ze 16 jaar lang het dorpshuis It Lokaeltsje. Piet is de oudste mannelijke geboren en getogen Frienzer en hun dochter Coba, die een paar huizen verder woont, is de oudste in Friens geboren Frienster. Er worden geen kerkdiensten meer gehouden, die waren er tot voor kort nog wel. In het dorp wonen katholieken en protestanten. Nu is er wel een koor dat hier elke dinsdag oefent, Viva la Vox. De koorleden komen overal vandaan, behalve uit Friens! ‘Ja, we hebben hier alles: kaartclub, jeugdclub, Vrouwenpret (eertijds de Vrouwenvereniging) en natuurlijk de actieve toneelclub, die de toepasselijke naam draagt Toneelclub Tusken Swin en Moezel. Ze repeteren maandagsavond in It Lokaeltsje en geven drie uitvoeringen in januari. De bewoners die hier in Friens zijn komen wonen, de import dus, doen van harte mee. Nieuwe mensen brengen nieuwe ideeën en dat is maar goed ook. Er is een schoolbusje dat de kinderen naar Reduzum brengt. ‘Dat was in mijn jeugd ook al zo,’ aldus Piet Sjonger.

Hoe is het om nu in de gemeente Leeuwarden te wonen, zo vroeg ik hen. Daar zijn ze allemaal opmerkelijk positief over. Sjonger werkte destijds in de buitendienst van eerst de gemeente Idaarderadeel en na de herindeling van 1984 bij gemeente Boarnsterhim. Sinds 2014 zijn ze gemeente Leeuwarden. Nee, Boarnsterhim was niet zo’n geweldige gemeente, zo klinkt het eensluidend. Daar ging veel mis. Herman: ‘Dat we gemeente Leeuwarden zijn geworden bevalt heel goed. Keurig asfalt aangelegd, een mooie parkeerplaats en alles wordt goed onderhouden. We hadden destijds wel wensen over een kinderspeelplaats. Dat verliep allemaal heel moeilijk bij Boarnsterhim, maar nu ligt er een keurig veldje met speeltoestellen’. En Piet zegt het met een mooi Fries understatement: ‘We zijn er niet op achteruitgegaan. Het riool is kort geleden mooi schoongemaakt en het groen wordt keurig onderhouden’.

De laatste zaterdag in juni is er altijd Frienzer merke, feest in het dorp. Niet meer op zondag zoals vroeger, maar nu op zaterdag. Vroeger eindigde dat met soep en broodjes, maar dat is niet meer van deze tijd. De jeugd vroeg naar een barbecue, dus eindigt het nu met een heuse bbq. Er wordt dan gekaatst. Er staat een grote tent en er is een springkussen. Iedereen doet mee en aan alle huizen hangen de vlaggen. Dat geldt ook bij trouwerijen van een inwoner en bij andere mooie momenten. Er is ook een Frienzer app, zodat alle bewoners weten wat er speelt. Bij geboortes en trouwerijen wordt geld verzameld. Er gaat een lijst langs de deuren voor een vast bedrag, dan krijgt het bruidspaar of de jonge ouders een cadeau van alle Frienzers. Er worden dan ook twee grote vlaggen aan het begin van het dorp uitgehangen, dat is traditie. Dat geldt ook voor huwelijksjubilea. Op de app valt dan te lezen wat het bruidspaar ervoor gekocht heeft.

Dan drukt Janny mij nog de Aldjierskrante 2023 in de handen: ‘wel meenemen hoor’. Daarin staan allerlei nieuwtjes van zowat alle bewoners uit het afgelopen jaar. Dat wordt vervolgens huis aan huis bezorgd. De lezer die niet bekend is in Friens, zal zo nu en dan zijn wenkbrauwen fronsen, maar de goede verstaander heeft maar een half oor nodig, als je al die nieuwtjes leest: ‘Wist je dat…Dorien moaie omtoffeleinen rinnen hat en dat dêr ien fan útnaaid is.’ En ‘Herman mei in geblessearde heup werom kaam fan skifakânsje?’

We lezen dat Coba haar 60e verjaardag in het buitenland vierde en dat Tryntsje en Sietske bijna drie weken op vakantie waren in Costa Rica. Jos is met de elektrische fiets over de kop geslagen en zag er daarna niet uit. Of iedereen het wel zo leuk vindt om met deze privézaken in de Aldjierskrante te staan, is nog maar de vraag.

De bevolkingssamenstelling van Friens is opmerkelijk: er wonen 25 jongeren van 0 tot 15 jaar. Er wonen 10 tussen de 15 en 25 jaar en dan is de andere grote groep die van 25 tot 45, daar zijn er 20 van en de groep van 25 tot 65 zijn ook weer 25 inwoners en boven de 65 zijn het er 15. Dus Friens beschikt over een relatief grote jonge bevolking. Daarvan zijn er 50 van het mannelijk geslacht en 35 van het vrouwelijke. En ze bezitten alle 85 de Nederlandse nationaliteit.

Er zijn officieel in Friens en directe omgeving 15 bedrijven geregistreerd, waaronder de boerderijen. ATW Friens is specialist in het leveren en monteren van stalinrichting en melktechniek. Zij kunnen bij bouw of verbouw van agrarische bedrijven een compleet pakket stalinrichting leveren. ATW Friens speelt continu in op de nieuwste ontwikkelingen in de markt als het gaat om koe-comfort en melkwinning. Het is een mooi bedrijf daar, meteen aan het begin van Friens. Daartegenover ligt het Kraan- en Grondverzetbedrijf van D.A. Visser. Wel opmerkelijk dat ze alle twee aan het smalle betonweggetje de Beslingawei gevestigd zijn.

We kijken nog even bij het mooie dorpshuis It Lokaeltsje. Vroeger werd het nog bewoond, nu allang niet meer. Dus we komen voor gesloten deuren. Maar ‘s avonds is er vaak wat te beleven. Er zijn ook geregeld gezellige avonden voor bewoners.

Vroeger was er wel meer te doen, zegt Piet Sjonger, overal zakt het verenigingsleven in, ook wel in Friens: ‘Mar it befalt hjir bêst!’

Herman ten Kleij is ook dik tevreden. Hij is gehecht aan zijn huis. Dat was eens een school, daarna in 1906 omgebouwd tot bakkerij. Kijk, het winkelgedeelte is nog te zien. Hij heeft er een mooie woning van gemaakt met een aantrekkelijk terras aan de waterkant waar men ver over de weilanden kan kijken. ‘Laatst was hier iemand uit Holland op bezoek die de hele tijd met de verrekijker alles aftuurde. Hij was sprakeloos, dat dit ook Nederland is. ‘Moet je eens kijken’ riep hij steeds. Mensen denken wel eens dat dit een vakantiepark is, ze kijken hun ogen uit’.

Een gesprekje met Hylke Riemersma, voorzitter van Dorpsbelang Friens, levert ook alleen maar positieve reacties op: ‘Problemen met de gemeente Leeuwarden? Nee, helemaal niet, er bestaan goede verstandhoudingen. We zijn redelijk tevreden over de gemeente. Echte kwesties zijn er niet. En als er onenigheid is, lossen we dat onderling op of anders lossen we het hier met elkaar wel op.’ Hij voegt er bijna verontschuldigend aan toe: ’Ik kom uit Jirnsum, ik woon hier nog maar zestien jaar.’

Ondanks dat het vreselijk waaide en slagregens mij te pakken kregen, kreeg ik in korte tijd een wel heel positief beeld van Friens. Gemeente Leeuwarden: koester dit dorpje en vooral deze mienskip. Maar inderdaad, het lijkt wel een paradijsje daar in Friens.

Bearn Bilker

30 september 2024

Dit artikel kwam mede tot stand met een bijdrage van de Stichting Hoekstra Viersen Steenendam (foto hieronder: Tresoar)