Ton van Dijk: Een verrassend goeie Chinees hebben ze in Drachten

(Ook in deze zomer enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief; Stadsblad Liwwadders, april 2010)

Onderzoeksjournalist Ton van Dijk schreef Ons Dorp

‘Jij woont buiten en weet alles van terrashaarden’

‘Ik zit nu in de sector bejaardenjournalistiek.’ In de Leeuwarder stationsrestauratie grijnst journalist Ton van Dijk (66) boven zijn kopje koffie. De man die tijdens de omkoopaffaire rond Prins Bernhard terstond naar de VS vloog voor een exclusief interview met Ernest Mauser, topman van vliegtuigfabrikant Lockheed, die de moord van de Groninger schrijver Klinkhamer op zijn vrouw minutieus onderzocht of de boekenaffaire rond Michaël Zeeman bij De Tille uitploos lacht minzaam. Hij is uiteindelijk nog altijd de onderzoeksjournalist die niet te beroerd is het wrijvingscoëfficiënt na te gaan op de spijkerbroek van een man die vanaf de Martinitoren stortte, maar houdt zich tegenwoordig ook bezig met geheel andere zaken. ‘De redactie van het magazine Kassa belde nog: jij woont buiten, dan weet jij alles af van terrashaarden.’ De boodschap van het VARA-magazine was duidelijk: graag een boeiende reportage hierover.

‘Nu wist ik niks van terrashaarden, maar inmiddels wel alles over buitenhaarden. Het aardige is dat ik op die speurtocht, die ik samen met mijn vrouw Marianne in Friesland onderneem, toch weer op alleraardigste zaken stuit. Wist je dat in Bolsward nog de enige leerlooierij van ons land bestaat? Ach, ik stap met Marianne in de auto en we rijden door het Friese landschap. Dat vinden we allebei prachtig. In Drachten hebben we nog een dimsummetje gegeten. Een verrassend goeie Chinees hebben ze daar overigens. Maar maak je wel wat reclame voor mijn boekje?’

De ras-Amsterdammer Ton van Dijk streek in 1991 neer op het Friese platteland. Hij had van tevoren niet kunnen bedenken dat hij hier na twintig jaar nog zou zitten. De aardige Friezen, onder meer van café Groen in Ried hielden hem hier. Eerst woonden de Van Dijks in een stulpje in Ried, net boven Franeker, en nu alweer enige tijd in het naburige terpdorpje Schingen. Hij schrijft erover in het onlangs verschenen boek Ons Dorp – Als God in Friesland. De titel verwijst met een vette knipoog naar Geert Maks’ boek. Van Dijk is minder uitputtend maar wel vorsend en filosofisch al is het op geheel ander gebied. Hij beschrijft zo ongeveer iedere plank van zijn woning in Ried en het boerderijtje in Schingen. Ook alle wetenswaardigheden tussen de twee verbouwingen in blijven de lezer niet bespaard. De eenden komen langs en ook kat en hond worden niet overgeslagen.

In de stationsrestauratie betoont hij meerdere malen zijn liefde voor het Friese platteland en haar bewoners. Of het nu gaat om de oud-Leeuwarder architect Piet Timans of over Sietse de dakzitter: ze staan allen respectvol in het boek beschreven. ‘Sietse heb ik nog maar even gebeld om te melden dat hij in het boek stond. Hij had er overigens al van gehoord. In café Groen in Ried toonde hij eens aan de stamtafel een fotoboek met afbeeldingen van dames van zijn escortservice die hij in de aanbieding had. Stevige dames, opgebouwd uit veel rillend vlees. ‘Veel vrouw voor je geld’, zo riep Sietse destijds trots. Ik heb hem, hij woont aan de dijk, maar even een boekje bezorgd, ook om te kijken hoe de opname in het boekje van zijn nevenactiviteiten zouden vallen. Je weet maar nooit. Hij vond het prachtig dat hij in het boek stond.’

Ton van Dijk heeft een roemruchte journalistieke carrière achter de rug. Hij schreef onder meer voor HP/De Tijd, Esquire en het Vrije Volk en was enkele jaren hoofdredacteur van Revu (seks, spanning en socialisme) en het mannenblad Panorama. De uitspraak ‘het is hard lopen in rul zand ‘, over zijn moeizame relatie als journalistiek leider met de redactie van laatst genoemd blad is altijd aan hem blijven kleven. Tot voorkort was hij nog actief voor HP/DeTijd maar ‘de nieuwe hoofdredacteur Jan Dijkgraaf is iedereen een beetje aan het wegwerken.’ Rest er niets anders dan buitenhaarden? ‘Ik geef nog wat les aan de journalistenopleiding in Utrecht en ook de plattelandsvrouwen zijn ingenomen met mijn praatjes.’ En als het zo uitkomt, dan zoekt hij nog steeds graag dingen tot op de bodem uit.

Bijvoorbeeld zoals de man die van de Martinitoren in Groningen afviel. Sprong hij zelf of werd hij geduwd door zijn vriendin? Van Dijk ploos het uit. Schreef de betrokkenen een brief met het verzoek om langs te mogen komen. ‘De ouders van de omgekomen man waren hier erg blij mee. Hij had kort voor zijn sprong nog vanaf de Martinitoren met ze gebeld dat hij eraan kwam om een verjaardagfeestje met ze te vieren.’ Van Dijk bekeek de talloze ambtelijke rapporten en ging zelf aan het rekenen. ‘Hoe scheef staat die toren? Is er verschil tussen de plek waar je neerkomt als je wordt geduwd of wanneer je valt? Wat is het wrijvingscoëfficiënt op de spijkerbroek van het slachtoffer? Ook een aanwijzing om te oordelen of iemand is geduwd of zelf gesprongen is.’ Over de uitkomst is Van Dijk, zoals hij beschreef in HP/DeTijd, niet zeker. ‘Ik hou het op een onhandige manoeuvre op de toren. Beetje stoer doen en dat is verkeerd gevallen.’ Waar hij regelmatig op stuit bij een dergelijk onderzoek is de mores van het openbaar ministerie. ‘Een bron van genoegen en ongenoegen’, zo stelt hij met wederom een grijns. ‘Je kunt best spreken van een steeds groter wordend gezwel dat binnen het openbaar ministerie ontstaat en dat er zorg voor draagt dat zaken worden aangepast om ze op de voor hen zo gunstige mogelijke wijze aan de rechter voor te leggen. Stukken worden bewust weggelaten en of aangepast. Laat ik het zo zeggen: het gebeurt er niet allemaal even zorgvuldig. De NRC doet nog wel eens een poging om hier een vinger achter te krijgen, maar voor de rest laat de journalistiek het er aardig bij zitten.’

Ook op Prins Bernhard mag hij graag nog even terugblikken. Het was 1976. Het land was in rep en roer over de escapades van de prins. Het was premier Den Uyl die de monarchie moest redden – hij had er ook afscheid van kunnen nemen -, en dit tot waardering van velen op bewonderenswaardige wijze voor elkaar kreeg. Oranje kroop door het oog van de naald. De Lockheedrapporten die in opdracht van Den Uyl door de commissie Donner waren opgesteld werden in de Staatsdrukkerij in Den Haag in delen gedrukt om de geheimhouding optimaal te laten zijn. ‘We kregen er lucht van dat Ernest Mauser er meer van moest weten. Ik vloog naar hem toe en hij was heel open met zijn verhaal. Natuurlijk voer je zo’n man dan wat: ‘’Het kan toch niet waar zijn dat onze prins….,’’ zo op die manier.’ Ach, dat was bij Mauser niet eens zo nodig. Natuurlijk was Bernhard de spin in het web, zo zei hij. ‘’Wie anders is er bij jullie altijd met vliegtuigen in de weer?’’ en ‘’hoe denk je dat hij zijn liefje in Parijs anders zou moeten onderhouden?’’ Ik was de eerste die hem interviewde. Ik vloog met dezelfde bemanning terug naar Amsterdam. De piloot zei nog: ‘’Wij hebben tenminste nog geslapen.’’ Het was in die tijd nog oppassen geblazen hoe je het ging publiceren. Daar moest je in die tijd nog behoorlijk mee uitkijken.’

Terug naar Als God in Friesland. ‘Ja, vind je het niet een leuk boekje? Ik heb Matthijs van Nieuwkerk nog gebeld en hem gezegd: ‘Mijn vrouw heeft geen kanker en ik ga al jaren niet meer vreemd, maar heb wel een leuk boekje geschreven. Nee, het kwam niet in hun kraam te pas. Ach vroeger, toen had je Sonja Barend nog.’

Andries Veldman

++++++++

Dood op het Martinikerkhof

Bijna vijf jaar geleden stortte Niels Offereins van de Martinitoren. Is hij gevallen, geduwd of gesprongen? Zijn familie zoekt nog steeds naar het antwoord.

Een man wacht op zijn bus bij de halte aan de Groningse Grote Markt. Het is nat, grauw weer. Op de tweede trans van de Martinitoren ziet hij iemand op de balustrade zitten, recht onder de klok of een beetje daarnaast, dat weet hij later niet meer. Het lijkt of die persoon een been optrekt om terug te draaien naar de toren. Hij hoort een bus aankomen, kijkt om, het is niet zijn lijn, en hij kijkt opnieuw naar de toren. Daar valt op dat moment een lichaam naar beneden, al tussen de eerste en de tweede trans. De man heeft niet gezien hoe de val begon. Het lichaam suist voorbij de eerste trans, waar de toren breder is. Op die eerste trans hoort een vrouw de kreet ‘rotwijf’ of ‘kutwijf’, precies kan zij zich dat niet meer herinneren.

Het is 6 april 2004. Niels Offereins ligt languit op zijn buik, met zijn hoofd naar de toren toe, dichtbij de voet, op het Martinikerkhof, zoals het daar heet. Zijn arm is gebroken, zijn horloge ligt een eindje van hem vandaan, het bandje moet geknapt zijn toen hij op de oude keitjes smakte. Om 13.20 uur constateert de GGD dat Niels (20) geen hartslag meer heeft.

De politie vangt Andrea K. op, de vriendin van Niels. Ze is zeer overstuur en zegt de toedracht niet te weten; ze was al op weg naar de trap toen Niels viel, of sprong. Of zou hij geduwd kunnen zijn? Andrea verklaart dat zij dat niet gedaan heeft. Getuigen zijn er niet; op de tweede trans hingen nog geen camera’s en het tweetal was alleen op het smalle gangetje tussen de muren van de toren en de hoge balustrade. (Uit HP/De Tijd door Ton van Dijk)