Mercurius kampt met ernstig prostaatprobleem

(tekst: van een onzer commentatoren)

Water, Fonteinen en Kunst: het Verdriet van Leeuwarden.

Dus heeft Leeuwarden er een nieuw, schitterend kunstwerk bij. Want als zelfs het immer kritische Liwwadders.nl op zowel papier als digitaal er (door een vijftal locale, natuurlijk geheel gekwalificeerde insiders) de loftrompet over laat steken, kan het niet anders! (reactie Liwwadders: het was een betaald verhaal) En inderdaad, de Passage de la Baleine is zondermeer bewonderenswaardig: een op zich fraai staaltje ‘streetart’, zogezegd! Maar ….., als zo vaak, schuilt de duivel in het detail. Vergelijk de zaak met een ‘top’ schilderij: dat verdient een vergelijkbare omlijsting. Wel, dat ontbreekt er behoorlijk aan bij de Walvis – kijk hoe aan de voor- en achterkant een lelijke wirwar aan gevelreclame, ge- en verbodsborden en beveiligingscamera’s het zicht op en de beleving van het eigenlijke kunstwerk gelijk al teniet doen. Zeker vanaf het Lombardplein is het geen porum. Is het een knullige, armzalige vertoning. Is het weer net niet ‘je van het’. Typisch Leeuwarden? Zeker weten, er zijn immers meer voorbeelden. Die het ergste doen vrezen voor de realisering van het eerstvolgende op stapel staande kunstzinnige project: de mistfontein in het te vernieuwen NS-Stationskwartier.

Iemand die zich nog de ‘regenboog’watertrap (zoals de ontwerper, Henk Hofstra – ja, die van de spiegeleieren op het oude Zaailand – het werk noemde) herinnert? Indertijd geschonken door de Frigas en Waterleiding n.a.v. 700 jaar Leeuwarden en na de nodige discussie (zo was PAL tegen de aanvaarding van het cadeau) dan toch in het plantsoen voor het stationsgebouw geplaatst, werd het door toedoen van grapjassen al snel en keer op keer een soort schuimberg om vervolgens in verval te raken; haperende techniek qua water en verlichting. Mooi dus dat er een reconstructie van het plein moest plaatsvinden vanwege de komst van de Aegon naar het Oude Veemarktterrein: de fontein had te wijken om uiteindelijk aan de achterkant van het station weer herplaatst te worden. Wat ook geen succes werd: binnen de kortste deden dezelfde (technische) problemen zich gelden, deponeerden bezorgers van de Huis-aan-Huis er hun complete krantenvoorraad in, enzovoort. Toen tot overmaat van ramp de constructie ook nog eens begon te desintegreren, was het pleit snel beslecht: de fontein belandde bij de sloop…. . Dertig jaar later afficheert de gemeente Leeuwarden zich ambitieus als Capital of WaterTechnolgy –wel, aan haar fonteinen of water kunstwerken is het niet af te lezen. Zou je mogen veronderstellen, dat ze het kunstje er inmiddels door zouden hebben, maar neen hoor, het lijstje kan nog royaal aangevuld worden met verdere missers en mallotigheden.

Neem de Mercurius fontein. Ook al een geschenk (in 1923 van de VVV) met een evenzeer nadrukkelijke historie van verslepen en verplaatst worden. Een kennelijk ‘echte’ sta-in-de-weg voor de binnenstadvernieuwers van toen (en nu). Zijn huidige standplaats: een winderige, tamelijk publieksonvriendelijke vlakte, zo ongeveer voor het Beursgebouw. Dat met z’n Bieb dan nog wel voor enige levendigheid ter plekke zorgt, maar dat is binnenkort ook afgelopen, vanwege de (gedwongen) verhuizing naar het CH2018 bolwerk Blokhuispoort. Voorwaar prima werk van onze wethouder Feitsma. Maar terug naar de fontein: is het dat eigenlijk wel? Akkoord, qua sculptuur heeft het wel, zeg maar, Italiaanse allure, maar voor de rest: het lijkt wel – voor zover de zaak al in werking is – alsof Mercurius een ernstig prostaatprobleem heeft, zo zielig zijn de waterstraaltjes. Niks geen krachtig en bruisend icoon, niks geen letterlijk en figuurlijk spetterend spektakel. En dat ondanks de peperdure herstel- en restauratiebeurt, die de constructie onderging in het kader van de laatste verplaatsing. In die zin geen overtuigend succes, waarbij nog komt dat het waterbassin bij tijd en wijle meer lijkt op een nevenvestiging van de McDonald’s, zoveel rommel er van met name deze fastfoodketen in rond drijft. Hoezo, visitekaartje?

Verder door de stad dwalend, is er het Oldehoofsterkerkhof. Wat is daar met de waterspuwers gebeurd? Wat is er terecht gekomen van alle mooie beloften van onder meer Piet van der Wal (in dit geval was PAL curieus genoeg wel pal voor) dat het een oh zo mooi zou worden, je er ’s avonds prachtige afbeeldingen op zou kunnen projecteren, meer nog, er complete speelfilms op het watergordijn vertoond zouden kunnen worden? Wel, tot op de dag vandaag niets van dat alles gezien! Over de jaren lukte het niet om de installatie goed werkend te krijgen – men kreeg de straal maar niet omhoog. Bedoeld om het plein een aantrekkelijke en avontuurlijke verblijfsplek te laten worden, is dat op een en mislukking van formaat uitgedraaid, is een en ander totaal in het water gevallen, zeg maar … .

Het lijstje is nog niet compleet, want het waterorgel op het Nieuw Zaailand of meer correct, het Wilhelminaplein. Inderdaad, dat werkt tenminste! Hoera! Maar, maar, maar. Presenteert zich daar een zelfbewuste (hoofd)stad, wordt daar- de huiskamer van Fryslan, zoals burgemeester Crone het plein met het nodige gevoel voor drama aanduidt – uitdrukking gegeven aan de levens- en ondernemingskracht van haar inwoners? Kom op, als toegevoegd versiersel is het hooguit een soort veredeld pierenbadje, is enige monumentale uitstraling of toegevoegde waarde ver te zoeken. Een gemiste kans, zoals overigens met meer (herinrichtings-)onderdelen van het plein. Wat te zeggen van de bomen? Volgens Hubert-Jan Henket, architect van het nieuwe Fries Museum, deden en doen ze principieel afbreuk aan zijn werk, zozeer dat hij sindsdien in onmin met de gemeente verkeert. En om eerlijk te zijn, heeft hij ook maar niet ’n beetje gelijk? Zeker als je kijkt naar wat er feitelijk is geplant – mogen die sprieten, die staketsels, welke de helft van het jaar de indruk geven op punt van sterven te staan, de naam ‘bomen’ hebben? Opnieuw is het in de verste verte geen ‘je van het’. Ook de in de pleinvloer aangebrachte led-verlichting kan wat dat betreft geen echte potten breken, om maar niet te spreken van de dwangkunst – bedoeld wordt het vlechtwerk (van de hand van de Mannen van Staal) om de ontluchtingskoker – voor uitgaansgelegenheid ‘Het Stadswapen van Leeuwarden’, tot stand gekomen omdat men die koker bij het ontwerp, de presentatie en de goedkeuring door een (slapende) gemeenteraad even was ‘vergeten’ mee te nemen. Kan het gekker? Ja hoor, hetzelfde was er aan de hand met de in-en uitgangshokjes van de parkeerkelder op het al eerder genoemde Oldehoofsterkerkhof. Ook die had men niet op het oog, waren niet in het oorspronkelijke ontwerp opgenomen; en konden door de gemeenteraad als ‘ontsierende elementen’ nadien niet meer worden voorkomen. Kortom, bestuurlijk onvermogen in het kwadraat.

Hij is ‘Us Heit’, Willem-Lodewijk van Nassau-Dillenburg. En zijn standbeeld staat op het Hofplein, tegenover het Stadhouderlijk Hof (of, al naar gelang, het oude Leeuwarder Stadhuis). Hoe dan ook, bij de herinrichting van dit plein kwam hij met z’n voeten min of meer in een vijver, nee, een waterbak te staan. Dat ging elders in de stad al eens mis, in de Prinsentuin. Met het beeld Zig Zag van de kunstenares Eja Siepman van den Berg, ontworpen in het kader van Internationale Vrouwendag 1996. Het in brons uitgevoerd gestileerde vrouwelijk naakt kreeg, door gehannes met het waterpeil in de vijver, een paar potsierlijke, maar desondanks schattige sokjes. Daar hoeft Willem-Lodewijk niet voor te vrezen, al was het maar omdat de bak er om welke reden dan ook veelal ontwaterd bij staat, maar –een bekend, hiervoor al vaker gesignaleerd fenomeen- als gemakkelijke vuilnisbak wordt benut. Huftergedrag is niet te voorkomen, maar wat vaker, consequenter en du moment schoonmaken is toch geen onmogelijkheid?

Is er in dit verband dan helemaal geen hoop meer? Of positieve noot te noteren? Met enig voorbehoud toch wel: het Europaplein! Een prachtplein met een hart van groen en een fontein (uit 1964 van de hand van ingenieur J.E. Wiersma, met het beeld ‘Vogel’ van beeldhouwer Chr. Fokma), zoals een fontein hoort te zijn: verheffend mooi en veel, wervelend water! Kijk: dat is nou het mooie van Leeuwarden! En oh ja, ook dit was een geschenk, ter viering de 50^ste verjaardag van de Coop. Zuivelbank. Maar hoe lang kunnen we nog genieten van dit monument? Als het aan Tupperware-Tycoon Thea Koster, die en passant ook nog het wethouderschap van Verkeer bekleedt, niet lang meer! Het plein moet op de schop, enkel vanwege allerlei inmiddels uitermate twijfelachtige verkeerstellingen en- prognoses. Maar ondanks dat geen weg terug voor haar: gesloopt en verbouwd zal er worden! Tot verdriet van velen, alhoewel dat het plaatselijke bestuurlijke krachtpatsersduo Crone en Deinum, die zich gaande het proces genoodzaakt zagen om het stokje van Thea over te nemen teneinde het projekt over de eindstreep te trekken, verder niet zal deren. Want aan de horizon gloort een oneindig Grootsteeds – Leeuwarden. Ja, ja, iemand in de zaal die nog peentjes lust?

Met dit over jaren belabberde trackrecord van gemeentewege in het achterhoofd is afsluitend maar een gevolgtrekking mogelijk: het wordt niks met de met de aanstonds te realiseren ‘mist’fontein. Komt daarbij dat er sprake is van een nieuw toe te passen, experimentele vernevelingstechniek, welke bijgevolg extra vatbaar is voor haperingen of falen, dat de plek waar het geval moet komen te staan een beruchte windtunnel is dankzij de Achmea hoogbouw, dus niet prettig verkeren voor burgers, boeren en buitenlui, om nog maar te zwijgen over het feit dat elke dampwolk zo stante pede vervliegt en als het even tegenzit nog ernstige volksgezondheidsproblemen kan veroorzaken ook. Wat te denken van Legionella, wat besmetting daarmee kan aanrichten? Willen we in 2018 in het wereldnieuws komen vanwege CH-publiek dat ziek of erger is geworden omdat ze op de verkeerde manier met Gurbe en Loltsje in aanraking zijn gekomen? De ramp op de Westfriese Flora 1999 revisited? Nee toch? Maar wat principieel even, zo niet zwaarder weegt, is het feit dat het werk de stad niet wordt geschonken, maar opgedrongen. En dat opportunistische stadsbestuurders zich daarvoor voor de zoveelste keer –ter eigen meerdere eer, roem en glorie?- laten gebruiken. Met respect, maar het kunstwerk heeft geen ‘roots’, geen connectie met de cultuur van de streek, is wat dat betreft een losse flodder, ontkent de eigen volksaard en sentimenten. Als de entree naar de binnenstad dan al zou moeten worden opgefleurd, was de verplaatsing van ‘Us Mem’, nu verloren staande op een soort van Goelag Archipel, een zoveel beter alternatief geweest, had zoveel meer uitdrukking gegeven aan waar hoofdstad en provincie in sociaal en cultureel opzicht werkelijk voor staan. Helaas, met de mis(t)fontein wordt eens te meer, de verantwoordelijke bestuurders voorop, een dwaal-, zo niet doodlopende weg ingeslagen. Om stekende ‘hoofden’-pijn van te krijgen. Kan die droefenis wellicht al niet meer ongedaan worden gemaakt, bij de Walvis ligt dat anders. Daar kan nog iets goed gemaakt worden: simpelweg door deze de lijst te geven, die het verdient om zo de Passage tot een waarlijk imposant kunstwerk te verheffen. Derhalve heet het, hij is tenslotte onze enige, stadseigen duvelstoejager: aan de slag Henk, maak de Mienskip dan toch nog ’n beetje blij en fix het!