Kunstacademie Vredeman de Vries laat weer even van zich horen

Foto: André Keikes

(Tekst: André Keikes)

Een kunstacademie is, net als veel andere creatieve opleidingen, niet alleen een plek om kennis en kunde op te doen, maar ook een mogelijkheid om met anderen te reflecteren op je ideeën, opvattingen en werkwijze.

Het is dus niet eens zo belangrijk of er dure apparatuur staat, wat telt zijn de inspirerende en enthousiasmerende docenten. De dertig jaar geleden opgeheven Leeuwarder kunstacademie Vredeman de Vries deed in de ook dertig jaren van haar bestaan wat dat betreft niet onder voor grote academies elders in het land. Bij slappe koffie en gevulde koeken gebeurde er veel moois. De tentoonstelling met werk van oud-docenten die tot half december te zien is in kunstruimte De Kweekschool aan het Schavernek, geeft een mooie indruk.

Je kunt als beeldend kunstenaar soms wel uit de voeten met je eigen gedrevenheid – Friesland is op veel terrein en een land van autodidacten –, maar ieder zo op zichzelf achter zijn of haar eigen graspol, zoals de roemruchte journalist Martin van Amerongen dat eens noemde, heeft ook nadelen. Kennis en vakkundigheid, stevige discussies, bemoediging en suggesties voor een ander perspectief heeft een talentvol aankomend kunstenaar ook nodig. Dat resulteerde in 1946 in de Friese Kunstnijverheidsschool, een tamelijk pretentieloos etiket waarmee echter ook de Amsterdamse Rietveld Academie ooit begon. Eerst bedoeld voor amateurs, maar vanaf eind jaren vijftig met meer ambitie.

Foto: André Keikes

In 1962 kwam het officiële Koninklijk Besluit dat de Leeuwarder instelling tot een erkende kunstacademie maakte, vanaf dat moment getooid met de naam Vredeman de Vries. Daarmee ook gerechtigd officiële diploma’s uit te geven op de gebieden publiciteitsvormgeving en monumentaal en voor korte tijd modetekenen en -ontwerpen. Directeur Paul Panhuysen had grote plannen, die meteen rumoer en de eerste conflicten opleverden, waarmee de academie haar hele bestaan te maken bleef houden.

De kleine avondacademie had meer tegenslagen te overwinnen, van opmerkelijk veel gedoe met huisvesting (Gedempte Keizersgracht, Tweebaksmarkt, Tuinen, Menno van Coehoornstraat, Droevendal, Margaretha de Heerstraat, Voorstreek, Oostersingel) tot fricties met en over docenten, die bovendien soms even snel weer vertrokken als ze gekomen waren. Op 17 februari 1989 gooiden de twee noordelijke commissarissen van de koningin, Hans Wiegel en Henk Vonhoff, VVD’ ers onder mekaar, het op een een akkoordje, dat later statig Herenakkoord is gaan heten.

Het beroofde Leeuwarden van Frysk Orkest, conservatorium en kunstacademie Vredeman de Vries in ruil voor de lerarenopleiding Ubbo Emmius en het Van Hall Instituut.

Foto: André Keikes

Later vulden de Academie voor Popcultuur, de NHL-Stenden-opleiding docent beeldende kunst en vormgeving en Doet Boersma’s, in de eerste plaats voor amateurs bedoelde, Kunstacademie Friesland het gat. Maar die smaken allemaal toch net even anders.

Vredeman de Vries was een kunstenaars-academie, zoals je ook wel spreekt van een _writers writer_. Hier hielpen beeldend kunstenaars als docent of gastdocent nieuwe lichtingen jonge studenten verder. Niets meer en niets minder. Geen vaste banen, dikke salarissen, maar wel veel aandacht en betrokkenheid. Dat kon ook moeilijk anders, want de financiering en belangstelling van de wereld buiten de door de jaren heen marginale avondacademie bleven tot het laatst complex. Studenten herinneren zich maar weinig goed te gebruiken apparatuur. Er waren wat grafische persen, enkele kleine apparaten voor hout- en metaalbewerking en een kopieerapparaat. Armoedig was het. De linoleum vloerbedekking bolde en kraakte op indrukwekkende wijze en de buitengevel van het gebouw aan de Oostersingel, waarin nu Tryater zit, had een ingrijpende opknapbeurt hard nodig. Maar vakinhoudelijk gebeurde er wat.

Kunstrecensent Sikke Doele van de Leeuwarder Courant raakte nogal eens enthousiaster van de eindexamenresultaten van de Leeuwarder studenten dan die van Minerva in Groningen. De gekoesterde kleinschaligheid van Friesland legt het doorgaans echter af tegen het volume van elders. Zo ook in dit geval. Het Herenakkoord werd dus het slotakkoord voor de Leeuwarder kunstacademie, die vooral in de directeursperiode van Rulof Manuputty tot fraaie prestaties kwam, al erfde hij een complexe docentenstrijd uit de voorgaande periode en raakte hij spoedig verzeild in nieuwe twisten over zijn eigen functioneren. Het was onvermijdelijk dat de academie in 1992 de deuren moest sluiten.

Het vakinhoudelijke niveau was zonder twijfel de sterke kant aan Vredeman de Vries. Dat leert ook de korte terugblik met werk van oud-docenten, allen kunstenaars die elders van zich deden en doen spreken. Onder hen Bernice Lehman, Herman Noordermeer, hier vertegenwoordigd met drie litho’s en een olieverfschilderij op paneel, waarin hij zoals vaker zelf figureert en Henk Mual met een aantal mysterieuze gemengde technieken. Van Jan Kuipers zijn er twee veelkleurige acrylwerken op papier. In een vitrine staat keramisch werk van Hans Uittenbogaard, zoals vaak bij hem op de grens van gebruiksvoorwerp en autonoom object.

Passend bij hun tijd zijn de oudere werken van Deodatus, Meinte Walta en Jan Stroosma. Van de laatste zijn ook zelfbewuste studies aanwezig uit zijn tijd aan de Rijksacademie en een van diens reliëfs met relicten van vogels. Op een video vertelt Stroosma over zijn uitgangspunten en het maakproces. Aan de andere kant van de expositieruimte is nog een video te zien, waarin oud-academiedirecteur Rudolf Manuputty vertelt over zijn persoonlijke invulling van het kunstenaarschap. Zijn deels bewerkte litho’s, krachtige tekens, en het grote schilderij helemaal achterin de ruimte laten er geen misverstand over bestaan dat hier in Leeuwarden destijds de nieuwe tijd werd verstaan.

GALERIE DE KWEEKSCHOOL, GROOT SCHAVERNEK 9F. TOT EN MET 18 DECEMBER.
VRIJDAG EN ZATERDAG 13–17 UUR EN OP AFSPRAAK.

Kunstacademie Vredeman de Vries