Andries Gaastra van Batavus naar Koga Miyata – In Japan had ik de werkwijze en de mentaliteit van de bevolking en de ondernemers bestudeerd

Ook deze zomer weer enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief; 2003

Andries Gaastra van Koga Miyata

‘Ik bouwde een speciale sfeer rond het product Koga’

‘’Ik heb altijd feeling gehad voor een goed verkoop-idee, de creativiteit die hierbij komt kijken sprak mij aan. En ik heb altijd oog gehad voor de nauwgezette uitvoering van dat idee, maar alles begint natuurlijk wel met een goed product.’’ Andries Gaastra ontving in 1989 de eerste ondernemersprijs van de provincie Friesland voor zijn succes met Koga Miyata, de prestigefiets die hij ontwikkelde. ‘’Waarom ik die prijs ontving? Ik denk dat dat een combinatie van factoren is geweest, namelijk: het ontwikkelen van een hoogwaardig product, het bijzondere design van deze fietsen, de specifieke marketing en de verkooptactiek. Vergeet dat laatste vooral niet: ik had de handelaren mee omdat ik die een stevig deel van de verkoopprijs gunde. De percentages lagen hoger en zo probeerden zij de klant op te tillen naar het niveau van Koga.’’

Andries Gaastra (65) woont inmiddels alweer jaren in het Canadese Vancouver. ‘’Ik krijg pensioen van Balkenende.’’ Hij is ondernemer in hart en nieren en verheelt niet dat hij als ondernemer, na zijn studie bedrijfskunde in Bremen, in een gespreid bedje terecht is gekomen, al stonden de poten soms stevig te rammelen. ‘’Het runnen van een onderneming zoals een fietsenfabriek met 650 werknemers is natuurlijk lang niet altijd gemakkelijk. Ik had bijvoorbeeld een zeer krachtige en enigszins autoritaire vader: die man kon alles en dat is voor een zoon niet altijd even simpel. Er waren periodes bij dat ik het niet meer zag zitten.’’ In een van die periodes, midden jaren zeventig, werd deze onzekerheid voor een deel gevoed door de ontwikkelingen die plaatsvonden nadat vader Gerrit Gaastra besloten had om zijn onderneming in een veilige haven te loodsen. Na een analyse van de mondiale ontwikkelingen besloot Gaastra zijn Batavusfabriek te verkopen aan de toenmalige mijn Laura NV in Limburg, die het later weer doorverkocht aan ATAG. Later werd het bedrijf opnieuw verkocht, nu aan Accel. ‘’Ik voelde er weinig voor om onder ‘vreemd volk’ te werken en besloot met mijn vrouw Marion het bedrijf Koga Trading bv op te richten. Na enkele maanden verlieten de eerste Koga Miyata-fietsen, geheel met de hand vervaardigd, het nieuwe bedrijf.’’

Andries Gaastra komt uit hét rijwielgeslacht van Friesland. Opa Andries Gaastra begon in 1904 met een winkel in uurwerken en naaimachines aan de Dracht in Heerenveen. Drie jaar later importeerde hij zijn eerste Presto-fietsen uit Chemnitz in Duitsland en begon daarnaast fietsen onder het eigen merk Batavus te assembleren. ‘’Opa was de koopman, zijn zoon Gerrit – mijn vader – was meer de fabrikant. Die man kon gewoon alles. Hij kon een fietsbel monteren en een compleet frame in elkaar solderen. Zelf zie ik mij als de designer die een nieuw product ontwikkelt en dat vervolgens via een marketingconcept op een zorgvuldige wijze in de markt zet.’’

Vooral dat laatste is van belang, zo onderstreept Gaastra. ‘’Met Koga Miyata ontwikkelden we de Rolls Royce onder de fietsen. Je zat op wat, hè? Ik bedacht ook allerlei vlotte begrippen zoals young en dynamic, handmade precision; allemaal slogans die daarna door iedereen overgenomen werden. Ik bouwde een bepaalde sfeer rond het product Koga. Als je daarop zat, was dat toch wel wat anders dan een gewone Gazelle. Die fiets stond door alle flitsende aanbevelingen wel een beetje als oubollig te boek. Het ging bij de ontwikkeling van die nieuwe fiets om prestige. En voor zo’n product kon ik ook een goede prijs vragen. In Japan had ik de werkwijze en de mentaliteit van de bevolking en de ondernemers bestudeerd. Het was voor mij daar een en al leren, leren en nog eens leren.’’ Vader Gerrit had ook al eens zijn voordeel opgedaan met de Japanse werkwijze. De moordende concurrentie uit Japan was een van de redenen dat Batavus in de jaren 70 met de productie van motorfietsen stopte. ‘’Batavus verkocht in de jaren zestig en zeventig tussen de 50.000 en 60.000 bromfietsen per jaar. Met de verkoop van de motorfietsen, in de lichtere klasse 125 cc en 250 cc, ging het een stuk minder. Waar dat aan lag? De Japanners, die in opmars waren, deden dat een stuk beter. Zo eenvoudig is dat. Ze hadden een andere mentaliteit. Ze ontwikkelden nieuwe producten en legden die direct vast in patenten. Bovendien waren ze continu bezig met het stroomlijnen van productietechnieken, daar waren ze behoorlijk kien op. En ze hielden de loonkosten laag, lager en nog lager. Zo waren ze sterk concurrerend, en met 125 miljoen Japanners hadden ze een geweldig grote binnenmarkt.’’

Deze ervaringen stimuleerden Gaastra zich de werkwijze van de Japanners zoveel mogelijk eigen te maken. ‘’Tot in detail heb ik bekeken hoe zij werkten. Dat ging van het assembleren van de fietsen tot aan de manier hoe ze de lak er omheen spoten. De werknemers stonden op tapijten een fiets te monteren. Eén man werkte aan één fiets.’’ Het advies van Andries Gaastra aan jonge ondernemers is dan ook: kijken en leren. ‘’Je moet je ogen openhouden. Goed kijken wat er om je heen gebeurt. Je moet gebruik maken van ontwikkelingen die je ziet en die scherp analyseren om vervolgens tot een uniek product te komen. Helemaal uniek hoeft dat product overigens niet te zijn. Verstandiger is vaak om verbeteringen van het bestaande te ontwikkelen. Je moet daarnaast in je product geloven en je moet een beetje geluk hebben.’’

Na het succes met Koga Miyata wierp Gaastra zich met de productie van de Giant op een goedkopere lijn. ‘’De yen stond te hoog; er moest een andere lijn worden ontwikkeld.’’ Beide fietsenfabrieken zijn al weer enige tijd overgenomen door de Accelgroep. Andries Gaastra houdt zich nu voornamelijk bezig met de ontwikkeling van een comfortabele fiets, de Sofa Bike en met de advisering van zijn zoon Gerrit, die in Duitsland gestart is met de productie van de hoogwaardige fiets Idworx.