Hoe is het mogelijk dat de heer Jager een puur in paraplu’s gespecialiseerde winkel kon drijven aan de Kelders?

(Ook dit voorjaar enkele prachtige verhalen opgediept uit ons rijke archief)

André Keikes (1957) is journalist, illustrator en beeldend kunstenaar. Hij bracht zijn vroege jeugd door aan de Nieuwestad in Leeuwarden, met opgang aan de Oude Lombardsteeg, boven de vroegere schoenwinkel van Hoogenbosch (later Dolcis en nu een deel van Van Haren). Hij werkte 35 jaar als redacteur van de Leeuwarder Courant.

André’s vader, H(enny) W. Keikes (1926-1985) werkte veertig jaar voor de Leeuwarder Courant, waarvan lange tijd als chef van de stadsredactie. In André’s beleving als kind kende zijn vader vrijwel iedereen in Leeuwarden, getuige de talloze mensen die hij groette op straat. Hij schreef vanaf 1960 tot medio 1972 onder de rubriekstitel ‘Och heden ja!’ wekelijks zijn destijds zeer geliefde krantenartikelen over oud-Leeuwarden, die later ook succesvol waren in boekvorm. Hij publiceerde verder boeken over de jeugd van Margaretha Geertruida Zelle (Mata Hari), de geschiedenis van De Harmonie en het Diaconessenhuis.

Deze verhalen schreef André onder meer op basis van zijn eigen herinneringen aan die tijd, met ‘Och Heden Ja’ in het achterhoofd. Het lag geruime tijd in een la, nadat André’s tweelingbroer Saco, met wie hij samen opgroeide in de beschreven periode, in 2011 plotseling overleed.

Heropvoering Leeuwarden

Eerste levensbehoeften

Dat er dus nog steeds een draaiorgel door de stad rijdt, wekt de indruk dat er niet zo veel is veranderd. Maar niets is minder waar. Je kunt rustig zeggen dat alle winkels met eerste levensbehoeften zijn verdwenen. In de Nieuwe Oosterstraat had je in onze relatief jonge eenentwintigste eeuw nog twee groente- en fruitzaken, waarvan Van der Meulen tot voor kort een echte overlever was, een ook al heel wat jaren meedraaiende slager (Velstra) en een bakker, maar een supermarkt aan het eind van de Voorstreek neemt een hoop voor zijn rekening van wat je vroeger in middenstandszaken vond. Toch is de sfeer daar natuurlijk heel anders.

Waar leefden die kleine winkeliers van, vraag je je terugdenkend af. Leonard Tijssen was tot in de jaren zestig een kleine, maar van een verrassend breed assortiment voorziene, papier- en (kantoor)boekhandel op Nieuwestad 111, waar later Bats schoenmakerij in kwam. Het was er spaarzaam verlicht en de stilte was er bijna totaal. Slechts het geschuifel van een enkele klant was er te horen, het geritsel van papier en vermoedelijk af en toe de bel van een kassa, dat moet het geweest zijn. Aan etaleren deed de winkelier ook niet veel. Kon je daar van bestaan, terwijl aan de Groentemarkt 5 De Haas en De Boer gevestigd was, verkopers van vergelijkbare producten. De Boer heet de winkel nu, en nog steeds worden er kalenders, enveloppen en pennen verkocht. Misschien komt er nog wel eens iemand om een stempel.

De mogelijkheid om van een eenvoudige winkel te bestaan moet aan twee punten hebben gelegen. Zoals gezegd was er geen concurrentie van winkelcentra elders en internet, maar bovendien stelden mensen minder hoge eisen aan hun leven. Het is het punt waar de voorhoede in onze tijd ook al weer zachtjes over praat: wat heb je nu wérkelijk nodig om een goed leven te leiden. Toch moeten veel kleine winkeliers het niet breed hebben gehad. Zoals de vader van Kees Bakels in het boek ‘Kees de Jongen’ van Theo Thijssen naar buiten toe de schijn ophield en altijd klaar stond voor de klant, maar na sluitingstijd met een grauw gezicht aan het cijferen sloeg, bijna permanent vervuld van geldzorgen.

Als kind vraag je je veel nog niet af. Bijvoorbeeld hoe het mogelijk was dat de heer Jager een puur in paraplu’s gespecialiseerde winkel kon drijven aan de Kelders, hoek Grote Hoogstraat. Met een paraplu als uithangbord, wat anders? Het verhaal blijkt terug te gaan tot 1840, toen een verdwaalde Fransman er zo’n zaak begon. En wat een lange geschiedenis heeft, kan het soms heel lang uitzingen, al vreet de tijd doorgaans aan je bestaansrecht.

Winkels in hoeden, hoedjes en petten, zoals Dechesne aan de Nieuwestad er een was en het veel kleinere Beatrix in de Peperstraat, zijn in onze tijd ook niet meer goed voorstelbaar. Paraplu’s kosten tegenwoordig in hun goedkoopste vorm nog maar een paar euro bij de Action of Blokker, hoeden dragen mensen alleen nog als ze er echt van houden. Maar de omvangrijke groep klanten van destijds, de mensen die niet wilden afwijken van wat toen ‘hoorde’, is afgehaakt. Vind nu nog maar eens een hoedenzaak. Die van de firma Witting & Zoon in Groningen is een nationale curiositeit en je vraagt je ernstig af wie daar de rol van zoon vervult.

Dechesne aan de Nieuwestad had ook een inloop-etalage, waar je hoedjes op staanders kon bewonderen. Met en zonder voiles, bloemen of andere verfraaiingen. Begin jaren zestig waren voor zulke winkels al de nadagen. Vooral de auto heeft het hoeden dragen ontmoedigd. Zo’n hoofddeksel valt natuurlijk gemakkelijk af als je instapt en met een hoed op achter het stuur is ook wat mal. Om nog maar te zwijgen van het lage autodak, dat de definitieve beslissing forceerde, al hebben we het nog wel steeds over de ‘hoedenplank’ achterin. We gebruiken hem voor werkelijk alles, maar nooit meer voor een hoed.

Dechesne hield het tot 1966 uit met de verkoop aan vooral oudere dames, die de hoedjes nog lange tijd trouw bleven. Sinds een al weer flink aantal jaren verkoopt H&M in dat pand goedkope kleding en soms zelfs wel eens een hoedje, geproduceerd in lagelonenlanden. De dames en heren van toen zouden het vast niks gevonden hebben.

kelders