Het oude logo van Culturele Hoofdstad 2018 had nog de suggestie van een verrekijker in zich, zo’n instrument waarmee je je blik kunt verbreden. Dat is eigenlijk ook een beetje de bedoeling van het project zelf. Het nieuwe logo heeft iets van “We love Friesland!”, de talrijke veldmuizen zullen het zondermeer beamen. De Volkskrant heeft een leuke serie getiteld ‘Het beestje van de week’ en niet verrasend stond recentelijk daarin de veldmuis centraal. Op dit moment zijn het er in Friesland zoveel dat het een plaag is, ze vreten hele weilanden kaal. Hoe heeft het zover kunnen komen? Een paar weken eerder was de kerkuil het beestje van de week, een roofvogel die o.a. veldmuizen op het menu heeft staan. De kerkuil is een hele intrigerende vogel, het vrouwtje legt eieren afhankelijk van het aantal veldmuizen dat het mannetje aanlevert. Vorig jaar zijn er veel kerkuilen geboren, het kostte het mannetje geen enkele moeite talrijke veldmuizen te vangen. Kerkuilen ruimen samen met andere roofvogels en dieren heel wat veldmuizen op. In normale tijden hebben kerkuilen het niet zo gemakkelijk, hun voedsel is lastig te vinden. Deze vogels hebben baat bij stukken ongemaaid gras langs waterkanten, een beetje vergelijkbare situatie als bij de grutto. Helaas vinden talrijke landbouwers het nodig al het gras dat groeit weg te maaien. Totdat de veldmuis zich eraan te goed doet en dan gaat het hard bij deze diersoort. Explosieve groei, voorlopig gras genoeg. Vervelend voor landbouwers die financieel in de problemen dreigen te komen.
Eigen schuld, dikke bult: hadden ze het gras maar niet voor de voeten van de kerkuil moeten wegmaaien. Veldmuizen en kerkuilen vormen een zogeheten ‘feedback loop’ waarbij gewoonlijk het aantal muizen en kerkuilen elkaar in evenwicht houden. Meer muizen, meer voedsel voor roofvogels als kerkuilen en derhalve meer predatoren die zich voeden met muizen. Er ontstaat vanzelf een evenwicht. Bij de huidige muizenplaag spelen een aantal factoren een rol waaronder warm weer, de beschikbaarheid van voedsel en het ontbreken van voldoende roofvogels. In Friesland is niet iedereen gecharmeerd van roofvogels en sommigen vinden om die reden een onnatuurlijke dood. Dom want ze spelen een cruciale rol in het instandhouden van een evenwicht dat in het geval van de veldmuizen verstoord is geraakt. Sommige landbouwers krijgen hiervoor de rekening gepresenteerd.
Aan de muizenplaag komt vanzelf een einde: het beschikbare voedsel raakt op, je kunt een weiland vooralsnog maar 1 keer kaalvreten, er breekt een ziekte uit of er komt alsnog strenge vorst. Stort een populatie veldmuizen in dan breken er zure tijden aan voor o.a. de kerkuilen: wegens een gebrek aan voedsel legt menigeen het loodje. Het systeem is weer in evenwicht.
Dit soort predator-prooidier cycli doen zich ook voor in het economische leven van de mensen alleen heten ze daar producent-consument. Melkveehouders hebben daar kennelijk nog nooit van gehoord gelet op hun voornemen straks heel veel melk te gaan produceren. Zitten ze eerst met hun maaibeleid de leefomgeving van grutto’s en kerkuilen te verzieken gaan ze hun eigen delicate economisch evenwicht om zeep helpen. Het had allemaal niet zover hoeven te komen. In de jaren negentig van de vorige eeuw verscheen van de hand van Peter Senge het boek ‘De Vijfde Discipline”, een klassieker in de organisatieliteratuur over lerende organisaties. Gevolgd door een tweetal boeken om te leren hoe je terugkoppelingen in ons gewone leven kunt ontdekken. Tegenwoordig bestaat er (open source) software om het inzichtelijk te maken.
Het gedoe rond het logo van CH2018 is voorbij, het FNP begint te piepen over het uitblijven van het Fries in het project, het gezeur en gezeik zal nogwel even aanhouden. Als geboren en getogen Liwwadder is mijn Fries niet zo goed, derhalve: We love Friesland! Wat zo’n logo allemaal niet doet.
