Stevige kritiek op media en collega’s in boek De kracht van het lokale – zicht op het Friese medialandschap

Stationshal Leeuwarden – Foto: Simon van der Woude

(Tekst: Andries Veldman)

‘De NOS is, net als de Leeuwarder Courant, water uit de kraan. Als iets niet klopt of we nemen iets niet mee dan hoor je onmiddellijk ‘wêrom ha jim dat net?’ De LC moet voor iedereen herkenbaar zijn. Iedereen moet zich er op de een of andere manier in terug kunnen vinden.’ Dat zegt hoofdredacteur Sander van Warmerdam van de Leeuwarder Courant in het nieuwe boek De kracht van het lokale van Peter Boomsma over de Friese journalistiek. Het boek ligt vanaf vandaag in de boekhandel.

Boomsma (historicus, afgestudeerd op Kneppelfreed) haalt met zijn interviews boven tafel wat er werkelijk speelt binnen de Friese journalistiek. In zijn boek, uitgegeven door Eddy van der Noord van uitgeverij Louise, komen diverse spelers aan het woord die buitengewoon kritisch zijn over hun vak en collega’s. Het noemen van namen wordt niet geschuwd. Duidelijk wordt ook dat aan de wensen van bestuurders, hoewel zij zeggen dat zij de pluriformiteit in deze provincie willen waarborgen, in hun handelen hier weinig van laten blijken. Na het debacle van het provinciale mediafonds – waarmee tonnen door het afvalputje zijn gevloeid – zijn er voor zover bekend geen inspanningen gepleegd om de lokale spelers tegemoet te komen. Zelfs het eenvoudig uit te voeren advertentiebeleid van provincie en veel gemeenten komt niet of nauwelijks ten goede aan de actieve spelers op journalistiek terrein. De grote spelers gaan er steevast met de kas vandoor. Met één pennenstreek zou dit hersteld kunnen worden. Maar iedereen lijkt tevreden. Media-gedeputeerde Sietske Poepjes zegt in het boek: ‘Yn syn algemienens bin ik bot te sprekken oer it Fryske medialânskip. It is tige alsidich.’

Enkele fragmenten uit het boek:

Warmerdam schetst de valkuil waar de krant omheen danst of in valt. Andere geïnterviewden in het boek De kracht van het lokale – zicht op het Friese medialandschap uiten kritiek op de houding van de LC om iedereen te bedienen en jan en alleman te vriend te willen houden. Critici verlangen juist een standvastige, eigenzinnige en eigenwijze krant. Een krant zonder al te veel getut en immer lachende ondernemers in de pr-bijlagen. Zij willen geen journalist die meer moet doen, zoals Warmerdam beschrijft (een filmpje, een foto en een onlinebericht), maar juist iemand die zich concentreert op het onderwerp. Liever minder en beter.

Jan Jelle Klomp is de man van Wâldnet, de website is actief rond Burgum. ‘Ik heb nog nooit een cent subsidie ontvangen’, zegt Klomp. Hij houdt het liefst zijn eigen broek op. Maar als je subsidie ontvangt, zorg dan ook voor goede journalistieke producties. ‘Dat neem ik de Omrop wel eens kwalijk. Zij krijgen subsidie. Ik zie van al dat geld weinig journalistieke producties terug. De Omrop laat veel kansen liggen. Ik betaal soms een freelancer meer dan de Omrop.’ Klomp is kritisch over de voorlichting van de politie. Hij laat die voorlichting het liefst links liggen. De LC online vindt hij maar niks. ‘Je hebt het idee dat er geen eindredactie op zit.’ De overlijdensadvertenties van de LC vinden de Burgumers, en zij niet alleen, veel te duur. Daar pikt Actief een graantje van mee. ‘Ik heb mezelf wel eens op Wâldnet gezet met een snelheidsovertreding. Daar zie ik de humor wel van in.’

Jeanet de Jong is journalist op Ameland die haar nek ver durft uit te steken. Ze vertelt over de gevoeligheden op het kleine eiland en schroomt niet om een politieke partij te veroordelen die het stembiljet aan een dementerende vrouw wist te ontfutselen. ‘De raadsleden van die partij vonden dat eigenlijk maar heel gewoon.’ Ook een restaurant die zich niet aan de regels houdt gaat voor de bijl. De kans dat ze hierdoor een adverteerder verliest is groot, ‘maar dat is dan maar zo.’ Af en toe wordt ze op het matje geroepen bij de burgemeester die haar enkele communicatielessen wil geven. Ik zei: ‘Het lijkt mij het beste dat we elk ons eigen werk gaan doen.’ Burgemeesters zijn vaak eigenzinnige bestuurders die denken overal verstand van te hebben, aldus De Jong.

Ook Gerard de Jong van de Bildtse Post verbaast zich over de voorlichting bij de politie. ‘Het is een ramp’, zegt De Jong. Waarom de LC niet opent met het katern Friesland is hem een raadsel. Als Trump iets te melden heeft, dan hebben we dat al gelezen bij de NOS of via het internet, aldus De Jong.

Hoofdredacteur Ria Kraa van het Friesch Dagblad noemt haar kant een ‘geserreerde krant’. ‘De formulering van de kop, de plaats waar je iets zet in de krant, de manier waarop je er in een commentaar op terug komt, dat geeft allemaal kleur aan je nieuws. Daarmee kun je de nuance behouden of juist onbedoeld rellerig klinken. Die keuzes geven leuke gesprekken op de redactie.’ Om Friesland als Tukker ruim twintig jaar geleden te hebben leren kennen noemt ze ‘een feestje’. Lezers en leden van de Vereniging Friesch Dagblad blijken zeer betrokken bij hun krant. Ze reageren vaak en veel op de artikelen in de krant. Kraa denkt dat de identiteit van de krant uitgesprokener is geworden dan vijfentwintig jaar geleden het geval was. Toen arriveerde Kraa op een vrolijke redactie waarvan een deel christelijk was en een deel niet.

Karin de Mik was in tranen toen ze in 2018 door NRC Handelsblad na 28 jaar aan de dijk werd gezet. Nu werkt ze voor Trouw en voor de Leeuwarder Courant. Lichte kritiek heeft ze op de LC die allround wil zijn. ‘Er is in Friesland veel agendajournalistiek en aandacht voor evenementen. Ik denk: ga eens wat vaker graven. Meer reflectie, los van de waan van de dag. Waar moeten we eens induiken en tot de bodem uitzoeken? Dat gebeurt te weinig.’ Op Vlieland ontdekte ze dat de burgemeester een drankprobleem had. De LC die van de hoed en de rand wist had er nooit over geschreven.

Met Liwwadders, Wâldnet en de Bildtse Post heeft De Mik eens een subsidieverzoek ingediend bij de provincie Friesland. Zonder resultaat. ‘Al het geld gaat naar de Omrop, het FD en de LC. Waarom alleen maar geld naar de grote spelers?’ De Mik heeft een zwak voor het Friesch Dagblad. ‘Ze hebben artikelen die de LC niet heeft. De krant is kleinschalig met een prettige toon. Het FD schrijft over vervolgde christenen in moslimlanden, dat lees je bijna nergens anders. De column van Tamira Benima vind ik altijd top. Bij de Omrop mis ik het echte nieuws- en discussieprogramma’s. Het moet allemaal luchtig. Ook dat toontje op de radio en die onderlinge grapjes: ik luister toch niet naar 538?’

Albert van Keimpema (De Keimp) werkte dertig jaar voor De Telegraaf in het noorden en schreef zeventien boeken over sc Heerenveen, waaronder het roemruchte Het Wespennest. Het Oranje Hotel in Leeuwarden werd zijn huiskamer. ‘Ik had een vliegende start, maar ik leefde woest in die tijd en ik ben bang dat ik daardoor kansen heb laten liggen.’ Journalistiek noemt Van Keimpema een apart vak. Hij constateert: ‘Mensen die het niet zo beheersen worden vaak chef.’ Van Keimpema maakt nu zes keer per jaar het Fries Journaal, een glossy over het ondernemerschap in Friesland. ‘Een haringparty, een borrel, een boekpresentatie, overal ben ik bij. Wil je erbij horen, dan moet je in het Fries Journaal staan.’

Keimpema verhaalt nog eens over de lange arm van voorzitter Riemer van der Velde van sc Heerenveen die alles in het werk stelde om Het Wespennest tegen te houden. ‘Bovendien stelde hij mij in een kwaad daglicht. De kritiekloze LC-sportredactie is zijn roeptoeter.’ Freark Smink, die het reclamespotje voor het boek had ingesproken, smeekte uitgever Eddy van der Noord de aanprijzing van de radio te halen toen Riemer hem erover aansprak, aldus Van Keimpema. ‘Jammer genoeg komen journalisten niet meer in het café. Alleen ouwe getrouwen zoals Pieter de Groot, Willem Stegenga, Andries Veldman en ik.’ Dat Rimmer Mulder, oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, nog steeds een podium krijgt in de LC vindt Van Keimpema ‘onbegrijpelijk.’ Keimpema vindt dat Mulder al decennia geleden uit zijn ivoren toren had moeten neerdalen om te kijken wat er in de echte wereld gebeurt.

Keimpema zegt dat Friesland een old boys-network kent dat elkaar uit de wind houdt. ‘Ik zie het als een compliment dat men beducht voor mij is, zoals nu met het boek dat ik ga schrijven over de val van de Friesland Bank, die mede veroorzaakt is door het opzichtig falen van directies.’

Annemarie en André Brink houden met veel enthousiasme De Terschellinger op Terschelling in de lucht. Ze vertellen over hun carrièrewending. Van het uitgeven van kranten hadden ze geen flauw idee. De oud-motoragent (bureau Warmoesstraat Amsterdam) begon met zijn vrouw (destijds werkzaam in de platenindustrie) met De Terschellinger in 1995. Ze exploiteerden lange tijd de kabelkrant op het eiland. Ze zien nu dat de weekkrant een leesdichtheid heeft van 90 procent. ‘We zijn objectief en kritisch, en niet politiek getint.’ Lezers staan soms bij de voordeur om het nieuwe exemplaar in ontvangst te nemen.

Ying Mellema en zijn vrouw Marianne Bouwman wilden ‘een maandblad met achtergrond verhalen om de regio transparant te maken. Met hun Groot Sneek zijn ze hierin geslaagd. Er zijn nu zelfs meerdere bladen in deze vorm: Groot Heerenveen en Groot Fryske Marren en Groot Bolsward-IJsselmeerkust. Wim Walda is de man die staat voor de inhoud van de bladen. Mellema zegt dat hij meer uitgever is dan journalist. Hij werkt samen met 20 redacteuren en fotografen en krijgt veel informatie van een panel met 44 lezers. Bouwman: ‘We hebben niet de intentie heel groot te worden. We krijgen regelmatig vragen van gemeentes om bijvoorbeeld een maandblad uit te brengen met verhalen.’

Rennie Rijpma, adjunct-hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad, is optimistisch over de toekomst van de journalistiek. Rijpma was betrokken bij de entertainmentredactie van het ANP. ‘Bij trouwen of scheiden deed je net als anders, je belde de bron en zorgde voor wederhoor.’ Veel nieuws uit het Algemeen Dagblad verschijnt ook in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden. Daarnaast het Het Parool leverancier aan de noordelijke kranten. Rijpma vindt, net als Gerard de Jong van de Bildtse Post, het vreemd dat de LC het regionale nieuws niet in het eerste katern plaatst. Haar moeder leest het Friesch Dagblad en is niet blij met de verandering naar ochtendblad. ‘Ik bewarje him foar jûns’, zegt ze. Anders is de avond zo lang. Over de Omrop zegt Rijpma: ‘Elke keer als ik luister ben ik wat teleurgesteld.’ Rijpma vindt dat de LC tips laat liggen en hierbij persoonlijke omstandigheden van de betrokkene zwaar laat wegen. ‘Terwijl er naar mijn mening echt iets kwalijks aan de hand was.’

Arend Wanninge van Sa! trekt er nog ouderwets op uit. Dat vormt de kracht van zijn krant die zeer populair is in Opsterland. Na het versloffen van De Woudklank is landbouwkundig ingenieur Wanninge in het gat gesprongen. ‘Wat hielp is dat de gemeente Opsterland na een jaar met de gemeentepagina naar ons overstapte.’ Wanninge voert een eigen koers en ziet zich geenszins als verlengstuk van de gemeentepolitiek. ‘Ik hoor vaak: ‘Wat leuk, de Sa! Is der ek.’

Andries Veldman van Stadsblad Liwwadders in Leeuwarden vindt de voorlichting van de politieorganisatie, en ook andere instellingen, beneden peil. De politieorganisatie moet beseffen dat men deel uitmaakt van de maatschappij en verantwoording dient af te leggen. Nu worden berichten eenzijdig en willekeurig gepresenteerd. ‘De Friese media nemen klakkeloos over wat hun gepresenteerd wordt.’ Veldman gelooft niet dat mediabedrijven te weinig geld hebben om goede journalistieke producties te maken. Het probleem ligt niet búiten die media, zoals vaak wordt beweerd, maar bínnen die media. Het is een kwestie van keuzes maken en balans aanbrengen. Veldman denkt dat een onzichtbare hand op redacties soms leidend is om bepaalde onderwerpen niet op te pakken. Hij zegt: ‘In Leeuwarden had de Leeuwarder Courant in de laatste vijf jaar drie of vier wethouders naar huis kunnen sturen. Het gebeurde niet.’

Nina Hiddema, directeur van Omrop Fryslân, zegt dat de Omrop niet alleen een nieuwsbedrijf is, ‘maar dat zijn we niet alleen. We zijn ook een belangrijke cultuurdrager in deze provincie. Dat komt natuurlijk ook door het gebruik van de Friese taal. Ik denk dat de Omrop een hele grote verbindende kracht in Friesland kan hebben.’ Redacteur Sybren Terpstra: ‘Kijk maar eens naar zwemmer Maarten van der Weijden, naar zijn Elfstedentocht van 2019. Daar spelen wij een belangrijke rol in.’

Terpstra erkent dat de Omrop zich heeft ontwikkeld als een evenementenzender. Terpstra: ‘Wij zijn alles.’ Het geestelijk programma Prelude van Rein Tolsma blijkt een bijzonder groot marktaandeel te hebben. Het hoogste in heel Nederland op dat moment, de zondagmorgen. Ook Terpstra heeft kritiek op de voorlichting van de politie. Ondernemingen zijn eveneens minder geneigd om hun bedrijfsinformatie te delen met hun consumenten.

Hiddema zegt dat hen de luxe ontbreekt om onderzoeksjournalisten aan het werk te zetten. Terpstra beaamt: ‘We hebben misschien wel honderd man in dienst, maar op een gewone dag hebben we hier maar vier of vijf journalisten aan het werk die alles moeten vullen, internet, radio en televisie.’ Waarom gekozen wordt voor techniek en organisatie boven journalistiek blijft onbeantwoord. Onbedoeld geeft Terpstra hiermee het probleem bij de regionale omroep aan.

Andries Veldman

media