Marijke Tiemersma – Wie zijn wij nou eigenlijk?

Marijke Tiemersma – Foto: Simon van der Woude

(tekst: Stadsblad Liwwadders)

Marijke Tiemersma – Wie zijn wij nou eigenlijk?

‘Wanneer je nadenkt over Leeuwarden, jouw stad, waar denk je dan aan? Ut is niks en ut sal oek niks wudde? Wordt er in andere steden zoals Dokkum of Eindhoven ook zo over hun stad gedacht? Dat zijn enkele vragen die ons bezighouden met ons kunstproject.’ Marijke Tiemersma is op zoek naar de identiteit van de bewoner van de stad Leeuwarden. Ze is projectleider van DNA Leeuwarden, een onderzoeksproject van de kunstenaars Hein de Graaf en Joop Zwart.

Marijke Tiemersma is wars van gezeur. Ut is niks, die kreet zal niet snel haar mond verlaten. Sterker: Marijke Tiemersma is een positivo. ‘Ja, dat ben ik. Kijk nou eens wat je hier hebt: Wetsus, en een game-industrie. Friesland is een aantrekkelijke oase voor heel Nederland.’ Oké, het met miljoenen euro’s gefinancierde Gameship (een project van gemeente, provincie en Noordelijke Hogeschool) ligt al weer geruime tijd met de pootjes in de lucht, maar daar hebben we het nu niet over. Niet dat Tiemersma zich als een visionair beschouwt, maar je moet het breed zien. Haar Amsterdamse vrienden (zij die het geluk beproefden buiten Friesland en veelal op een smoezelige etage drie hoog achter belandden) wezen haar onlangs op de Britse expats die Londen verruilen voor het goedkopere Amsterdam. Pats! Er ging meteen een lichtje branden boven het hoofd van de artistieke projectleider en haar huisgenoot kunstenaar Hein de Graaf. ‘Wat als de Amsterdammers nu hun stad zouden verruilen voor het schonere Friesland? De plek waar ze hun kapitaal, dat nu in domme stenen zit, kunnen verzilveren in geluk? Dat moet toch kunnen lukken? Wat is in deze tijd nou een afstand van vijf kwartier? Dat is dezelfde als de afstand van Amsterdam-zuid naar Amsterdam-noord. Bovendien: Amsterdam is onleefbaar geworden door de toeristen die hun rolkoffers tussen de Airbnb’s en de Nutellazaken laveren.’

Bijna veertig jaar geleden zag ze al jaar vrienden naar de Randstad vertrekken. Een trek die nog altijd actueel is, nu zelfs in verhevigde mate. De sufferds bleven achter. Nu blijken sommige vrienden een beetje hoofdstadmoe te zijn. Ze beginnen zelfs in Amsterdam op zijn Liwwadders te mopperen. Nog even en ook daar klinkt: Ut is niks. ‘Ik geloof in een golfbeweging.’ Daarom, zegt Tiemersma, is het ook zo belangrijk om eens te ontdekken wie wij nou eigenlijk zijn? Zijn wij Friezen ook gelukszoekers? Net als de groep die tegenwoordig in een kwade reuk staat? Wat is de invloed van de omgeving op het individu? Zijn wij klagers en zeurders? Wie zijn wij, die al degenen die hier nog niet dood zouden willen liggen (Alma Tadema, M.C. Escher, Mata Hari en niet te vergeten J.J. Slauerhoff) bewonderen en vereren als grootse stad- en provinciegenoten? Is het niet een beetje merkwaardig dat amateur-historici het kwijl uit de mond loopt bij de verhalen van degenen die de stad zonder om te kijken de rug toekeerden? Tijd voor onderzoek. Tijd voor het DNA van Leeuwarden: wie zijn wij nou eigenlijk? Om te beginnen: wie zijn die kwijlende amateur-historici? Wat zijn dat eigenlijk voor figuren?

Marijke Tiemersma beseft terdege dat haar kunstproject hierover geen eensluidende conclusie zal opleveren. Een kunstproject is tenslotte geen wetenschappelijk onderzoek. Dat neemt niet weg dat de pret in het onderwerp volop aanwezig is. Tiemersma: ‘De verhalen die we ontvangen zijn indrukwekkend en vaak ontroerend. Wat je er verder mee doet, is een ander verhaal. Wie je bent in de plaats waar je woont wordt bepaald door meerdere zaken. Het heeft te maken met geografische plaatsbepaling, maar het raakt ook onderwerpen zoals fantasie en wat je drijft. Wij zijn niet alleen een verzamelaar van verhalen, er zit ook een gedachte achter van: als je het verhaal van je buurman kent, ontstaat er meer begrip voor elkaar. Noem mij een idealist, maar wanneer de muziek van jouw buurman te hard staat en je ontdekt dat hij iets aan zijn gehoor heeft, dan ontstaat er begrip en ben je niet veraf van een oplossing zonder escalatie van een conflict.’ Het wordt vooral een mooi kunstproject.

Het kunstwerk waar Tiemersma, De Graaf en Zwart aan werken is tweeledig. Het bestaat uit een verzameling reageerbuisjes waar iedere Liwwadder materiaal in kan stoppen. Ook kan hij eventueel het bijbehorende verhaal achterlaten. ‘Al die verhalen geven een beeld van de inwoners van Leeuwarden. ‘Wij willen met dit project het poëtische verhaal vertellen. Zo ontstaat er een digitaal archief, waarmee je, als je dat wilt, verbindingen kunt zoeken: wie is hier geboren en wie spreekt Liwwadders. We werken aan het grootste kinetische kunstwerk!’

Tiemersma trekt alles uit de kast om haar project te laten slagen. Leerlingen van basisscholen worden ervoor warm gemaakt, het Historisch Centrum Leeuwarden is partner en het nieuwe taalproject Lân fan Taal doet ook mee aan het onderzoek. Pyrasied, Buro 360 en De Mannen van Staal zijn sponsors. Culturele Hoofdstad blijft afzijdig. ‘Vorig jaar zijn we begonnen met enkele pilots om te bekijken wat wel werkt en wat niet. Wat stop je nou in het buisje? Zelf heb ik de verlovingsfoto van mijn ouders in het buisje gestopt. Ze zijn geboren in 1917 en in 1918. Na hun verloving trokken ze van Spannum en Winsum naar de stad in de hoop op een betere toekomst. Zoals wij nu nieuwsgierig zijn naar al die verhalen, waren mijn ouders toen nieuwsgierig naar de stad.’

Hoe breed het project uitwaaiert, is nu nog niet te voorspellen. ‘Het gaat ons niet om de getallen, maar om de verhalen. Leeuwarden heeft een regionale functie. Er worden in deze gemeente 116 talen gesproken. Als je je verhaal vertelt, is dat goed voor jouw empowerment, voor je eigenwaarde. Je kunt ermee vooruitkomen.’

++

Marijke Tiemersma studeerde economie 1 en 2 aan de lerarenopleiding Ubbo Emmius in Leeuwarden (nu NHL). Ze werkte bij de uitgeverijen Thieme Meulenhof en Wolters Noordhof en is nu zelfstandig ondernemer. Ze ontwikkelt lesprogramma’s onder meer voor oefenen.nl. Tiemersma is ‘nul-creatief’, heeft geen hobby’s en houdt van koken. Ze vierde onlangs haar zestigste verjaardag in het Oranje Bierhuis.

Andries Veldman

Marijke Tiemersma