Kees van Anken – Eigen schuld

Foto: Kees van Anken

Lang geleden deed ik een onverantwoorde aankoop: ik kocht een ultra-moderne peperdure platenspeler met keramisch element en automatische heftechniek. Je hebt soms van die impulsen. Ik had me niet afgevraagd of ik me financieel wel zoiets extravagants kon permitteren, maar dat besef kwam sneller dan de aflevering. Nog voor mijn nieuwe pick-up indruk op mijn omgeving kon maken had ik een enorm schuldgevoel in de meest letterlijke zin van het woord opgebouwd. Roodstaan was een doodzonde zo was mij ingepeperd en wie zijn gat verbrand moet op de blaren zitten.

Schulden zijn hot en mensen met schulden zijn sneu. Dat laatste is een beetje merkwaardig, omdat onze economie bestaat bij de gratie van krediet. De totale schuldenlast van Nederland is bijna 500 miljard en loopt per dag met 30 miljoen op! Niemand schijnt zich er zorgen over te maken. Waarom dan moeilijk doen over individuele schulden? Dat heeft te maken met de schuldeisers en met het fenomeen rente. Krampachtig probeert iedereen die goederen en diensten levert inclusief de overheid ons wijs te maken dat schuld je eigen schuld is. Die schulden zijn jóuw probleem. Jíj hebt verplichtingen die jij zélf bent aangegaan. Schulden zijn niet alleen hot, maar ook big business. Bij die business hoort dat we ons laten aanpraten dat onze schulden onze eigen verantwoordelijkheid zijn. We laten ons bovendien wijsmaken (zie de disclaimers) dat geld lenen geld kost. Dat hoeft niet. Er zijn geloofsovertuigingen waaronder de Islam, waarbij het heffen van rente op een lening een doodzonde is.

Een belangrijke oorzaak van het ontstaan van problematische schulden heeft te maken met het zogenaamde stapelen van de oorspronkelijke (nominale) schuld. Vooral de overheid is daarvan het meest perverse voorbeeld. Als je een boete of bekeuring niet op tijd betaald wordt het bedrag verdubbeld en vervolgens gaat dat bedrag nog een aantal keren over de kop. Incassokosten en extra boeterentes drijven de schuld verdere op. Al die kosten en opgelegde verplichtingen komen uit de koker van de schuldeiser. Een schuldeiser die het in veel gevallen heeft nagelaten na te gaan of iemand wel in staat is de financiële verplichtingen na te komen. Ik durf de stelling wel aan, dat problematische schulden vooral ontstaan door de opstelling van schuldeisers.

Vanuit de gedachte dat er minimaal twee partijen een verantwoordelijkheid hebben is de ONS bank opgericht. Een initiatief, dat ervan uit gaat dat schuldeisers niet hun handen in onschuld kunnen wassen en eenzijdig het probleem bij de ander mogen neerleggen. Als schuldeisers samenwerken met mensen met schulden, levert dat voor alle betrokkenen winst op. Het draait in deze aanpak om een tweezijdige bewustwording, die de vicieuze cirkel waar alle partijen in zitten doorbreekt. Delta Lloyd en de Rabo bank hebben zich inmiddels aan het initiatief verbonden. In die bewustwording past ook de erkenning dat voor veel mensen naast veel tegenslag ook financiële onbeholpenheid geleid heeft tot hun problematische situatie. Lang niet iedereen krijgt vanuit z’n opvoeding of opleiding mee hoe je met geld moet omgaan. Recente studies wijzen bovendien uit dat als je eenmaal in de ellende zit dat niet erg bevorderlijk is voor je oordeelsvermogen en het nemen van goede besluiten. Je rolt daardoor van het ene probleem in het andere.

Ik heb mijn impulsaankoop destijds in de verpakking teruggestuurd en ben niet in de wurggreep van het postorderbedrijf terechtgekomen. Maar de verlokkingen van het (internet)winkelen zijn er niet minder op geworden.

Kees van Anken

Kees van Anken