Thom Mercuur 1940-2016

Thom Mercuur, de man die het onmogelijke mogelijk maakte, is dinsdagavond overleden. Mercuur schudde het Friese culturele bed op met zijn werkzaamheden als tentoonstellingmaker in het Coopmanshús in Franeker, Fries Museum in Leeuwarden, het Tripgemaal in Gersloot en Belvédère in Oranjewoud. Zijn plan om in Lauwersoog een museum op te richten ligt in de koelkast. Mercuur is 75 jaar oud geworden.

Het Stadsblad Liwwadders publiceerde in 2005 onderstaand gesprek. (Onderin Fryslân 1)

++++++++++++++++++++++
Thom Mercuur, directeur van museum Belvédère in Oranjewoud

Nooit moe?

‘’Ik voel me supergoed. Ik werk samen met schattige mensen. Niemand uitgezonderd. We hebben een vrijwilligersploeg van 95 personen. Iedere keer verheug ik me erop om met die mensen samen te werken. Laatst hadden we weer een gezellige avond met kaas en worst, dat is een en al warmte. Dat is ook een beetje des Heerenveens. Ik word niet gauw moe, kan veel dingen aan. Veertig, vijftig telefoontjes per dag. Ik ben wel moe geweest, maar ik kan veel relativeren. Moe? Ach, wat een gezeur toch.’’

Veertig jaar trekken aan een museum.

‘’Dat komt voort uit kritiek. Je praat met een paar vrienden en dan kom je al snel tot de conclusie dat het anders gepresenteerd moet worden. In Friesland leven kunstenaars, of hebben kunstenaars geleefd, die meer bekendheid verdienen dan alleen in Friesland, dat heb ik altijd gezegd. Als ik in Praag een museum bezoek, dan wil ik daar geen Amerikaanse kunst zien, dan wil ik iets van het land zien. Galeriehouder Prapakas uit New York, volstrekt onbevooroordeeld, vertelde me twintig jaar geleden al: als ik in het Fries Museum ben, vraag ik naar Benner, Mankes en De Vries. Als antwoord kreeg hij: ‘die hangen in het depot’. Ik denk dan: verdomme, dat moet je laten zien!’’

Het zijn altijd diezelfde namen. Thom Mercuur staat stil.

‘’Daar ben ik het niet mee eens. Dat zie ik anders. Je moet je beperkingen gezicht geven. Bas Epker? Nooit van gehoord. Er zijn meer schilders dan bakkers. Er zijn, ik noem maar wat, twintig richtingen die je uit kunt gaan. Je kunt niet tachtig tentoonstellingen maken. Ik kies voor het museum van de schilderkunst. Ik kies voor schilders waar ik van hou. In het museum laat ik onder meer stijlverwanten zien, dat geeft impact aan het geheel. Ik ga in de breedte en in de diepte met mijn schilders. Dat wordt gewaardeerd door de bezoekers. Men verwijt mij dat ik niet veelzijdig ben, maar ik neem stelling. Ik praat met schilders, ik bezoek schilders. Sommige schilders passen niet in mijn museum, dat kan ik hen uitleggen. Niet iedere voetballer kan direct in het eerste spelen. Daar worden ze soms boos over en dat begrijp ik wel. Iedere schilder vindt dat hij werelds schildert. Dat mag hij vinden maar daarmee hoef ik het niet eens te zijn. Maar ik zal nooit zeggen dat hij een slechte schilder is. Het gaat erom dat je voor je keuze staat. Als je stelling neemt, word je aangevallen en daar kan ik tegen.’’

Fries Museum.

‘’Het rendement van ons museum is groot. Het museum Belvédère kan draaien met 15.000 bezoekers per jaar, we zitten nu binnen een half jaar al op 50.000 en dan zijn we nog niet eens begonnen met de scholen. De winkel van het museum is een goudmijn en we hebben goede afspraken met Tjaarda, die het restaurant runt. Ik let op de esthetiek en ontvang tien procent van de opbrengst. Dat is allemaal op een zeer gunstige manier geregeld. De provincie Friesland zou moeten steunen wie het actiefst is, maar ik begrijp wel dat ze dat niet kunnen. Het is allemaal wat paradoxaal. Ik maak boeken rond de tentoonstellingen. Ik moet er nog aan beginnen, maar op 9 september ligt er een boek van Tinus van Doorn. Het Fries Museum maakt nooit een boek. Ik heb altijd willen samenwerken met het Fries Museum maar heb er nooit de directeur getroffen die dat ook graag wilde. Zelfs mijn vriend Wim van Krimpen wilde dat niet. Die zei: ‘ik ga toch niet met zo’n snotneus als jij in zee?’ Ach, vanuit zijn standpunt gezien begrijp ik dat wel.’’

Succes.

‘’De kracht van het museum is dat iedereen weet wat ie niet kan. Ik heb een financieel directeur naast me. Sommige dingen moet ik niet doen. Doe ik die wel, dan pakt ze me bij de strot. Er is overigens voldoende ruimte om fouten te maken, dat hoort ook bij zo’n organisatie. De donderdag- en vrijdagavonden lopen nog niet goed. Dan zeg ik: dat ligt aan onszelf, daar moeten we mee aan de slag. De gemakkelijkste weg is om die avonden dicht te gaan, maar daar kies ik niet voor. Het Princessehof in Leeuwarden had vroeger ook een mooi restaurant, het is nu al jaren dicht. Ik heb alleen lagere school, de ulo heb ik niet eens afgemaakt. Mijn vader overleed jong en ik moest de slijterij aan de Herenwal runnen. Moeder had een antiekzaak. Ik heb nog met bananen op de markt gestaan. Ik ben trots dat het er staat en het is nu de kunst om het succes vast te houden. Dat betekent dat ik het museum los moet laten. Over twee jaar treed ik terug en komt er een nieuwe directeur. Die is er al maar ik zeg niet wie het is. Dan komt het museum er nog sterker uit dan het nu al is. Ik ben liever misbaar dan onmisbaar.’’

Andries Veldman

++++++++++++++++++++++++++++++++++

Thom Mercuur (1940-2016), de man die het ’m flikte

Mensen met een hart voor kunst én een ondernemende geest zijn zeldzaam. Nog zeldzamer zijn zij die hun dromen ook werkelijk doen uitkomen. Tot die uitzonderlijke groep behoorde de dinsdagnacht 20 januari 2016 op 75-jarige leeftijd overleden kunst- en museumman Thom Mercuur. Cultureel Friesland had er zonder hem anders uitgezien.

Door André Keikes

In de eerste plaats zal Thom Mercuur, geboren in Boijl op 26 maart 1940, natuurlijk in de herinnering blijven als de drijvende kracht achter Museum Belvédère, dat modernistische eiland van licht en lijnen in de groene omgeving van Oranjewoud. Maar niet minder belangrijk is zijn nooit aflatende geloof geweest in het talent van Friese kunstenaars als Boele Bregman, Jan Mankes, Willem van Althuis en natuurlijk Sjoerd de Vries. Met hen en een nog veel grotere groep talenten daar omheen, liet hij de wereld weten dat Friesland een gebied is waar kunst en magie op een wondere manier samengaan. Maar ook als kunsthandelaar, galeriehouder, curator en uitgever deed boerenzoon Mercuur van zich spreken.

Lees hier verder

Thom Mercuur