Is Siem Jansen een enthousiaste ideeenman of een gladgetongde technocraat?

Deze zomer enkele columns en artikelen die we eerder op deze website publiceerden. Vandaag Eric Hoekstra op bezoek in de Harmonie bij een lezing over de toekomst van Friesland – 19 februari 2008.

Met Frysl�n vooruit I – Jeltje van Nieuwenhoven en Siem Jansen in De Harmonie

Hiep Hoi! Een hele dag lezingen over ‘De toekomst van Frysl�n’ in De Harmonie! Door ragfijn spel heb ik geregeld dat mijn werkgever mij er heenstuurt: precies wat ik wou. Nu ja, de Fryske Akademy organiseert het per slot van rekening ook.

De zaal zit vol met plattelandsvrouwen, want dit congres is tevens de afsluiting van 50 jaar vrouwenlezingen. Ik neem plaats tussen de mannenbroeders van mijn werkgever. Wij vormen een eiland in een zee van vrouwen. Achter me strijkt een school vrouwen neer. Ik hoor er een zeggen ‘ik gean op ‘e leuning sitten, stom!’ en ‘Hjir is it allegear manlju, ek wol aardich’. Ik voel me een object van begeerte, heel denigrerend! (In werkelijkheid geef ik de laatste spreekster stiekem mijn visitekaartje).

De trap naar de zaal splitst zich. Een bordje ‘links’ wijst naar links, een bordje ‘rechts naar rechts. Mijn buurman zegt ‘daar kun je het niet mee oneens zijn’, maar ik vermoed hier een benard keuzemoment. Ik ga maar linksom voor het geval camera’s mijn keus registreren.

De zaal zelf valt me tegen. Een donker Darth Vader-achtig geheel, afgemaakt vierkante scheve lampen die door hun eenvormig kleuraccent maar niet speels willen worden. Would-be speels dus. Ik had hier voor calvinistische gestrengheid of gewichtige gothiek gekozen.

Dagvoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven opent met een aantal smakelijke anecdotes. Bij een eerdere gelegenheid, zo vertelt ze, zou ze eens Fries gaan praten, maar toen zei Anne Vondeling ‘doch mar net’, en hij vervolgde met: ‘Je Nederlands klinkt toch al Fries genoeg’. Dat laatste is trouwens niet het geval, het klinkt wel heel breed Saksisch, maar ze komt dan ook uit De Stellingwerven.

Ze is har carriere begonnen op de Fryske Akademy, toen daar een opleiding voor bibliothecaresse werd aangeboden. Achter me hoor ik zeggen ‘no dat is b�st beteard’. De provincie laat trouwens opnames maken want dit symposion valt onder Friese Vergezichten.

Dan is het tijd voor Siem Jansen (CDA, eks-gedeputeerde, geboren ginds te Genemuiden, nu domicilie te Dokkum), directeur van de NOM (Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij), die de economie van Noord-Nederland bevordert. Hij slaat fluks kwink. ‘Het begint met ambitie en vervolgens werd die bank overgenomen.’ Maar toch: ambitie!

Goede idee�n, zo leert hij ons, zijn altijd ambitieus. Neem deze ‘wij willen alle info van de wereld beschikbaar maken’. Lachwekkend. Bespottelijk! Ja, maar nu is dat dus GOOGLE. Zo droomde ik zelf ooit van het in elkaar schuiven van wetenschap, cultuur en politiek om een nieuwe bloei des lands mogelijk te maken.

Siem zijn lezing is fris en stimulerend. Maar dan verwijt hij de provincie gebrek aan visie. ‘CDA en PvdA laten zich ringeloren door de FNP’. Hoor ik dat goed? Is het voorstelbaar dat een taalpartijtje met 10% van de zetels de meerderheid van 70% … ringeloort? Een zwak en ongeloofwaardig moment in een verder zeer frisse lezing.

Siem wijst verder op de hoge dichtheid aan oudheidkamers en aan muziekkorpsen in deze provincie. Hij stelt zich achter het plan om van Frysl�n culturele hoofdstad van Europa te maken in 2018. Al heeft hij het over de 11-steden, terwijl ik niet graag Drachten en Heerenveen zou willen uitsluiten. En hoorde ik het goed dat hij een plan voor 11 nieuwe steden had? Of was dat een grapje?

En hij levert kritiek op het hersenloze produceren van asfalt, wat toch altijd nog de kern van VVD-beleid is. Tussendoor maakt hij nog de cryptische opmerking: ‘Een bloeiende cultuur kan niet zonder elite’. Waar ik het eigenlijk gewoon mee eens ben. Maar ik blijf twijfelen: is Siem Jansen een enthousiaste idee�nman of is het een gladgetongde technocraat?

Dan de architecte Nynke Rixt Jukema, van NRJ (‘energy’)-architectuur. Ze spreekt Fries. Vermoedelijk zijn we familie want haar overgrootvader was ook een Hoekstra. Die was architect en timmerman en betrokken bij maatschappelijke vernieuwingsprojecten zoals de co�peratieve zuivelfabrieken. Terwijl mijn overgrootvader de pindakaas met slootwater aanlengde om meer te kunnen verkopen (hij werd betrapt toen men eendenkroos in de pindakaas aantrof).

Nynke mist bij de architecten van nu die betrokkenheid. Haar collega’s zijn overwegend functionele geldwolven: breek mij de bek niet open! Als ik de vuile rat in mijn vingers krijg die het waagde om kantoorkamers te ontwerpen waar ik het raam niet open kan doen. En waar ik het licht niet aan of uit kan doen want ‘automatisch’! Baas in eigen kamer!

Ze heeft kritiek op het confectie-gehalte van woningbouw. Zo is het – laat mensen zelf maar wat bouwen.

Dan komt Tjerk Ruimschotel (‘a boy named Sue’) die door zijn ouders met een Friese naam is opgescheept. Opgescheept inderdaad. Zijn ouders reden langs het fregatschip ‘de Tjerk Hiddes’ en besloten hun zoon Tjerk te noemen, vertelt de ongelukkige bezitter van die naam ons.

Hij presenteert een bijzonder leerzaam overzicht van allerlei planologische beleidsplannen, die het al of niet haalden, kundig aaneengesmeed met ironisch commentaar. Het mooiste vond ik toen hij de alternatieve varianten van ingenieur Lely voor de poldervorming liet zien.

Het meest radicale plan van Lely poldert alles in: van de Markerwaard tot aan Terschelling en Ameland. De Middelzee loopt dan op Enhuizen toe, en Tessel en Vlieland raken aan elkaar en aan Noord-Holland vast.

Geweldig plan! We houden dan nog zo’n 30% IJsselmeer en 30% Waddenzee over. Als de mosselen wat inschikken, houden ze meer dan genoeg ruimte over. En de vogels kunnen op weilanden langer fourageren dan op zand dat de helft van de tijd onder water staat. Dus de slikhappers van Natuurbescherming zullen dit plan ongetwijfeld toejuichen. Die Lely verdient een standbeeld! Bij voorkeur op de Afsluidijk! Die dan verdubbeld is, met een meer ertussen: het Wubbo Ockels-scenario.

Dan is er muziek van Gezina van der Zwaag met piano. Heel opdringerige proletarische muziek, afwisselend agressief en sentimenteel, kortom heel volks. Het kan mij niet behagen. Mijn oren en mijn blaas lijden en stilte, zodat ik maar even naar de water-closetten ontsnap.

Daardoor mis ik het begin van de lezing van Reinier Salverda, directeur Fryske Akademy. Hij houdt een pleidooi voor biologische en culturele verscheidenheid, met de libelle als metafoor. Zijn ergens veel libellen, dan is het milieu gezond. Zo is het met talen ook, denk ik, behalve in Kosovo.

Alex Riemersma vraagt aan Siem Jansen wat hij van de Drietalige School vindt: de Drietalige School is namelijk de koppelverkoop van Fries en Engels. Maar die vraag ontduikt de heer Jansen, tot mijn spijt, want is toch een mooi plan dat geheel past in de internationale dynamiek met behoud van eigenheid. De heer Jansen meent toch wel wat hij net aan frissigheid te berde bracht? Ach, ik kan iemand veel vergeven die zojuist mijn credo heeft verkondigd: ‘Een bloeiende cultuur kan niet zonder elite’.

Eric Hoekstra, NOM-mer te Leeuwarder

Met Friesland Vooruit II (the sequel) – Yoram Krozer in De Harmonie

Tijdens lunchtijd ontsnap ik snel naar huis om het ochtendverslag te schrijven en naar Liwadders op te sturen. Ik ben iets te laat terug en mis daardoor het verslag van 50 jaar frouljusl�zingen van Nynke Duijff-Veenstra, maar van omstanders hoor ik later dat het een leuk verhaal was.

Als ik binnenkom draait er een sfeerfilm met muziek van Nynke Laverman. He, deze muziek vind ik WEL mooi. De film is gemaakt door de Berber Karim Traidia, ook bekend van ‘De poolse Bruid’, zoals mijn buurvrouw me vertelt. (Ik heb een gigantische filmachterstand – wie tracteert me eens op een paar filmklassiekers?). Prachtige beelden! Daar kunnen we mooie sier mee maken op de Frankfurter Buchmesse, als we Friesland 2018 promoten.

De grote zaal zit bijna helemaal vol. Ik schat dat er zo’n 600 mensen, meest vrouwen, in de zaal zitten. Een indrukwekkend aantal.

De film is onderdeel van Yoram Kroser zijn lezing (directeur van subsidie-instituut Cartesius). Een inspirerend verhaal, heel droog gebracht. Maar met 1 vreemde uitglijer. Yoram (die zichzelf als wandelende jood betitelt) beweert dat de provincie maar 5 miljoen aan cultuur uitgeeft, terwijl het volgens Jannewietske de Vries (gedeputeerde van cultuur) een veelvoud bedraagt. De alerte voorzitter Jeltje van Nieuwenhoven stelt deze tegenstrijdigheid in de discussie aan de kaak.

Yoram maakt een koppige, maar ook aangeslagen indruk. Wie heeft er gelijk? Ik weiger te geloven dat Frysl�n veel minder dan andere provincies aan cultuur uitgeeft. De cijfers van Jannewietske komen bovendien overeen met wat ik uit andere bronnen ken. Kortom, gele kaart voor Kroser!

Als Yoram de provincie Friesland qua budget ook nog vergelijkt met de gemeente Zaandam, heeft ie het bij mij bedorven: een provincie moet je met een provincie vergelijken, niet met een gemeente. Wat zit hier achter??

Een verrassend bericht van Kroser (maar zijn z’n cijfers wel te vertrouwen?) is dat er in Frysl�n navenant veel creatieve bedrijven zouden zitten. Daarnaast noemt hij het landschapstheater – ik denk ook aan de fantastische opera Abe in het Heerenveen-stadion, die ik destijds heb bijgewoond. Kroser noemt Pieter Stellingwerf van het locatietheater SULT, die (info van mij:) mogelijk een toneelstuk ‘Redbad’ gaat uitvoeren, geschreven door een beroemde Liwwadder die uit bescheidenheid anoniem wil blijven.

Dan is de pronte boerin annex dagvoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven weer aan het woord – wat heeft ze mooi rood haar! Ze heeft me geheel voor haar robuuste persoonlijkheid ingenomen. Maar dat terzijde. Ze kondigt een andere favoriet aan, onze Dianeske gedeputeerde van Cultuur Jannewietsk de Vries.

Heeft onderwijs en rechten gestudeerd. Is gelukkig niet in onderwijs gegaan – zie rapport partijgenoot Dijsselbloem. Tussen 2 haakjes: kudo’s voor de Pvda dat ze het aandurfden om eigen fouten te analyseren, tegen het advies van hun applauscolumnist annex klapvee Rimmer Mulder in.

Diana, nee ik bedoel Jannewietske, presenteert de plannen om van Frysl�n in 2018 culturele hoofdstad van Europa te maken. Frysl�n: sterk merk, sterke identiteit, maar het kulturele profiel behoeft nadere invulling. In elk geval landschapspodia. Ik denk zelf ook aan: beworteling in de volkscultuur. Dus: Frysl�n – volksculturele hoofdstad van Europa. Of volks-cultureel?

Thema? Frysl�n-Europa. We gaan presenteren wat Friesland met Frankrijk ‘heeft’, met Duitsland, met Engeland, met Itali�. Voor Portugal weten we het al: naast kruistochten Nynke Laverman. Frankrijk? Gide is vertaald. Filosoof Hemsterhuis schreef Frans. En het woord Friezen komt mogelijk van een Keltische stam die Parijs stichtte: parisii > farisii > frisii (Europese P wordt F, pater > vader).

Oud-Europa? We hebben de Bijbel en Homeros in het Fries. Duitsland? De Duitse Frieslanden. Amerika en Canada? Emigranten. Er zijn Portugese namen in Friesland, Italiaanse, Spaanse (Comello): daar is een leuk presentatieboek over te maken. Zomaar wat idee�n. Gratis en voor niks, al willen Siem en Yoram dat alles geld oplevert. Zelf ben ik niet zo. Jee, oppassen: ik word enthousiast.

Jannewietske besluit met te zeggen dat Doutzen Kroes zo’n mooie ambassadeur voor Friesland is. Ik denk: spreker, vlak U zelve ook niet uit!

Dan Gesina weer met Johan aan de piano. Goed, de massa schijnt het mooi te vinden dus ik zwijg verder stil. Al heb ik het niet zo op ‘Chaque jour’ van ‘Chaque Brel’ en diens liefdes-idealistisch gebral.

Tot slot vertelt de directeur Fryske-Aka Salverda over taal- en wetenschapsbeleid in de Friese toekomst. Het grote woordenboek der Friese taal! Waar de Hollanders 100 jaar over het WFT deden, bakt de FA in 30 jaar zo’n majeur seriewerk: om maar te zwijgen van alle woordenboekprojecten die halverwege of eerder strandden. Goed onderzoek leidt tot goed taalbeleid. alverda meldt een schokkend feit: De directeur van het Heerenveense Ziekenhuis ‘De Tjongerschans’ verbiedt het gebruik van het Fries. Ik mompel in stille woede de Oudfriese woorden ‘Flaksfang! Gersfallige earms! Oan grom!’ Dan kan hij in zijn eigen ziekenhuis genezen!

In de slotdiscussie vraag ik me af of Yoram en Siem niet teveel op de centen zijn. Ik geloof in ernst dat Geld de geestelijke gezondheid bederft, en dat het even verslavend is als heroine, zowel om te hebben en om in te geloven zoals zij doen. Ik waardeer dat geloof, dat zich nog tegenover het geld stelt, het vroegere christendom en de tegenwoordige Islam.

Op deze serieuze noot sluit ik af, terwijl we in de foyer van de Harmonie nog een drankje op kosten van de zaak nemen, want wij bekritiseren Geld maar wij houden van Gratis.

Eric Hoekstra, culturele hoofdstedeling 2018 te Leeuwarden