Wetterskip Fryslân: Tekortkomingen beveiliging en forse tariefstijgingen

Foto: Harrie muis

(door redactie Liwwadders – eerder gepubliceerd op 4 juni 2019)

• Het kanon moet uit de schuur
• LTO-boeren gebruiken het Wetterskip als webwinkel
• Geert Mak: bestuurlijk sociale corruptie

‘We kijken nuchter en doelgericht aan tegen onze rol in de samenleving’. Dit schrijft Wetterskip Fryslân in de onlangs gepresenteerde folder naar aanleiding van de installatie van het nieuwe bestuur van het Friese waterschap. ‘Doen wat we moeten doen’, staat pontificaal vermeld op de voorpagina van het fraaie boekwerkje.

Het eerste wat men doet is de tarieven fors verhogen, maar daar blijft het niet bij. In het najaar zal de Inspectie Leefomgeving en Transport, de toezichthouder van het ministerie, opnieuw bekijken of dat ‘doen wat we moeten doen’ bij het Wetterskip ook werkelijk gebeurt. Anderhalf jaar geleden constateerde de Inspectie in een uitgebreid rapport tientallen tekortkomingen bij Wetterskip Fryslân en drong aan op snelle verbeteringen. Die verbeteringen zijn bij lange na nog niet allemaal doorgevoerd en opgepakt, laat een woordvoerder van het Wetterskip weten. Ondanks toezeggingen van het dagelijks bestuur zijn tussenrapportages over de vorderingen tot nu toe uitgebleven.

Op het oog is Wetterskip Fryslân lekker bezig. Het ene na het andere optimistische persbericht wordt verstuurd. De ene keer gaat het over schoon water voor de Tjonger, Prinsewyk en Engelenfeart. De andere keer wordt gewerkt aan natuurvriendelijke oevers. In weer een ander bericht blijkt men druk bezig te zijn geweest met het kunstproject Kruidenkracht in de Hempensermeerpolder, even ten zuiden van Leeuwarden. Het project is per boot bereikbaar. Bestuurders gaan met de kunstenaars vrolijk op de foto. Er gaat geen maand voorbij of het waterschap presenteert vreugdevolle zaken. Over het inspectierapport blijft het intussen stil.

Aan de buitenkant van het grote Wetterskipskantoor aan de Harlingerstraagweg in Leeuwarden werd onlangs druk gewerkt. Zo werd het terrein met grote grondverzetmachines netjes gemaakt. Het valt niet uit te sluiten dat deze grondverzet in combinatie met een duurzaamheidsproject is uitgevoerd. Even verderop staan de terraszitjes klaar. Veel tijd om hier te verpozen lijken de medewerkers van het Wetterskip evenwel niet te hebben. Er is werk aan de winkel. Naast de vele tekortkomingen die moeten worden gerepareerd staan zij voor actuele megaoperaties waarmee in de verste verte nog geen begin is gemaakt.

Zelfs bij de traditionele bestuurders van het Wetterskip, veelal van CDA-huize, zal het besef zo langzamerhand zijn ingedaald dat het met de landbouw, de belangrijkste ‘partner’ van het waterschap, radicaal anders moet. Als een aantal spelers zoals zuivelconcern FrieslandCampina de bakens verschuift en beloningen aan boeren in het vooruitzicht stelt bij gewijzigd boerenbeleid, kan het Wetterskip moeilijk achterblijven.

De kritiek op het Wetterskip Fryslân – en indirect op de provincie Friesland, die in feite het beleid bepaalt – luidt vooral dat de organisatie wel wat actiever mag zijn, moet stoppen met het onderzoek op onderzoek te stapelen, dat alleen maar vertraging oplevert en de oren minder naar de boeren moet laten hangen. Bij LTO-boeren lijkt het idee post te hebben gevat dat zij diensten bij het Wetterskip kunnen bestellen als was het een webwinkel. Critici zeggen dat de focus veel meer moet liggen op de core business en de milieu- en klimaatontwikkelingen die op het waterschap afkomen. Fratsen als het geven van gratis geld aan Culturele Hoofdstad vinden zij meer dan ongepast.

In Friesland heeft het project Kening fan ‘e Greide een moedige poging ondernomen om met behulp van onze bekendste weidevogel de grutto, de problematiek van de landbouw en het landschap aan te kaarten en zichtbaar te maken. De voortrekkers van dit project lijken momenteel de kop wat te laten hangen terwijl nu juist het moment is aangebroken om het kanon uit de schuur te halen. Ook organisaties zoals de Friese Milieufederatie, en tal van anderen die zich om het milieu bekommeren, zouden actiever mogen worden. De huidige versplintering verwordt anders tot ongevaarlijk hobbyisme.

Of het zover komt is zeer de vraag. Van boerenvoorman en oud-gedeputeerde Sjoerd Galema (CDA), die als formateur van het nieuwe bestuur de lijntjes bij het Wetterskip heeft uitgezet, valt de revolutie niet te verwachten. En samen met de belangrijkste gedeputeerde van Friesland, Sander de Rouwe (CDA) waakt hij vooral over het bestuurlijke- en het boerenbelang. Deze opmerkelijke en niet vrij van belangen zijnde combinatie is diverse malen aan de orde gesteld door niemand minder dan historicus en schrijver Geert Mak, die in Friesland een bestuurlijk sociale corruptie heeft geconstateerd. Dat deed hij onder meer tijdens een bijeenkomst van het prestigieuze Friesch Genootschap in november 2012 in Post Plaza in Leeuwarden. Als feestredenaar was Mak bij het 185-jarig bestaan van het Friesch Genootschap uitgenodigd als belangrijkste spreker, maar de Amsterdamse Fries had geen zin om zoete broodjes te bakken. Hij gaf de Friese bestuurders van onder uit de zak en hekelde hij media die er slaafs over berichtten. Alleen al de aankondiging van de komst van Mak naar de bijeenkomst was voor commissaris Jorritsma een reden om dit festijn aan zich voorbij te laten gaan. Mak is er sinds die tijd niet gematigder over gaan denken. Integendeel. Een verzoek van burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden om als boegbeeld van Culturele Hoofdstad te dienen wees hij dan ook resoluut af. Mak bedankte feestelijk voor die ‘eer’.

Los van het ernstige rapport van het ministerie (te vinden op de website ilent.nl/hoogwaterveiligheid) is er wel wat meer aan de hand in het Friese waterschapsland. In theorie is het werk van het Wetterskip overzichtelijk. Zorg voor droge voeten en schoon water. In de praktijk betekent dit dat Wetterskip Fryslân de provincie heeft geordend in 8000 peilvakken met maar liefst duizend gemalen. Hier is de boer vooral leidend. De boer bepaalt, terwijl de burger het overgrote deel van de kosten betaalt. Er zijn boeren die aan alle vier kanten van hun land vier verschillende waterstanden hebben. De praktische discussie mondt soms uit in vraagstukken waarover in andere provincies nauwelijks verschil van mening is. In de sloten van Noord-Holland staat het water bijna op gelijke hoogte van het land. In Friesland wordt daarentegen gediscussieerd over onderwaterdrainage, een discussie waar men in Den Haag hoofdschuddend naar kijkt: ‘Weer een stuk plastic in de grond?’

Ongerustheid is er ook over de rol van het Noordelijk Belastingkantoor. De fractie Lagere Lasten Burger, niet geheel geslaagd in haar opzet de kosten te beperken, heeft over dit belastingkantoor al eens harde noten gekraakt. Men vroeg zich af hoe het kan dat de kosten van dit kantoor in vergelijking met andere inningsorganisaties elders in het land zo uit de pas lopen. Is er nou werkelijk 4,8 miljoen euro voor nodig om 141 miljoen aan waterschapsbelasting te innen? Moet het versturen van aanslagen zoveel geld kosten? In Salland int men deze belasting voor minder dan de helft.

Onze financiële positie is momenteel niet toekomstbestendig, schrijft het Wetterskip in de mooie folder. Met dergelijke berichten zou de modale burger niet thuis kunnen komen. Maar het Wetterskip geeft eenvoudigweg een draai aan de knoppen en verhoogt de belastingen. De waterschapslasten stijgen de komende jaren explosief. Bij al die ambities zouden de bestuurders de eerste regels in hun voorwoord iedere dag hardop moeten uitspreken: We kijken nuchter en doelgericht aan tegen onze rol in de samenleving.

=======================================================================================

Met samengeknepen billen wacht Wetterskip Fryslân op nieuwe inspectierapport

Foto: Anybobody

Nuchter en doelgericht zal men opnieuw moeten kijken naar het rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Want wat de inspecteurs constateerden, zeker in vergelijking met andere waterschappen, is ontluisterend.

In het rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport, gepubliceerd op 16 november 2017, staat een groot aantal aandachtspunten en tekortkomingen opgesomd over de werkzaamheden van Wetterskip Fryslân waar het gaat om de waterkeringen. De inspecteurs gaan uitgebreid in op allerlei zaken die te maken hebben met de veiligheid van Friesland. Stap voor stap wordt aan Wetterskip Fryslân duidelijk gemaakt wat er allemaal aan mankeert, verbetering behoeft en wat wel klopt. In vergelijking met andere waterschappen valt op dat er in Friesland wel een tandje bij gezet mag worden. De ambitie is onder de maat. Tientallen zaken dienen volgens de inspecteurs van de ILT verbeterd te worden.

Het gaat dan om de zorgplicht over de primaire waterkeringen. Het beheer van de dagelijkse administratieve gegevens en de bediening van de kunstwerken is niet in orde. Het meetprotocol van het waterschap dekt niet alle dagelijkse gegevens en de inschatting van de risico’s rond de keringen zijn niet aantoonbaar vastgelegd zoals wel had gemoeten.

Ook bij het onderdeel Toezicht en Handhaving is verbetering noodzakelijk. Bij de procesbeschrijvingen en procedures heeft de rapporteurs van de ILT niet kunnen vaststellen of de werkzaamheden dusdanig zijn geprioriteerd dat zij parallel lopen met wat belangrijk is.

Of het werk in volgorde van belangrijkheid wordt verricht hiervoor heeft Wetterskip Fryslân een procesbeschrijving opgesteld met bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor de diverse handhavingsstappen. Tevens zijn er procedures opgesteld. De ILT heeft echter niet kunnen vaststellen of de werkzaamheden daadwerkelijk worden geprioriteerd op basis van een inschatting van de risico’s. Dit is een aandachtspunt voor het Wetterskip. Tevens is het een aandachtspunt dat in de planning van het toezicht de primaire keringen niet expliciet worden benoemd.

De inspecteurs van de ILT vinden dat het schort aan zorgvuldigheid bij de bediening van waterkerende kunstwerken. Wetterskip Fryslân heeft verschillende waterkerende kunstwerken die in geval van hoogwater bediend dienen te worden. Bedieningsinstructies (protocollen), procesafspraken, een planning van proefsluitingen en de evaluatie daarvan zijn niet expliciet vastgelegd. Voor de uitvoering van deze taak wordt veelal vertrouwd op de kennis en ervaring van de betreffende functionarissen.

Zo gaat het nog wel eventjes door in het rapport. Zo zijn de datasystemen niet op orde bij Wetterskip Fryslân. Kritiek is er ook op het inspectieproces: het evalueren van het inspectieproces vindt niet eenduidig plaats, maar Wetterskip Fryslân heeft wel het voornemen om dit te gaan doen.

Hoewel het Wetterskip Fryslân in een uitgebreide reactie aan de inspecteurs melden dat er aan allerlei zaken met voortvarendheid wordt gewerkt, zal men met samengeknepen billen de nieuwe visitatie die dit jaar plaatsvindt tegemoetzien.

Wetterskip