Voor je het wist gleed je in volle vaart bij De Krokodil naar binnen

De allerlaatste dag

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen

Sjouwen

Kocht je wat in een winkel, dan pakte je je netje, vooraf meegenomen van huis. Zo’n tasje dat ongebruikt helemaal geen plaats inneemt, maar gevuld wel een halve olifant aankan. Ze zijn er tegenwoordig weer, vooral bij klanten van natuurwinkels. In de vroege jaren zestig waren ze heel gewoon. Plastic tasjes kwamen pas later massaal in beeld. Ja, er moest veel gesjouwd worden. Er was nog geen parkeergarage onder het Zaailand of waar ook, velen kenden auto’s zelfs alleen nog maar van anderen.

Die hadden dan ook een groot voordeel. Parkeerbeperkende maatregelen waren er nog niet, dus kon je zowat op de stoep staan. Naarmate de tijd vorderde, liepen de hoofdstraten dan ook steeds voller met geparkeerde automobielen. Alle anderen liepen, fietsten of namen de bus. Maar hoe dan ook werd er veel gesjouwd. Albert Heijn had één kleine winkel naast Van der Velde. Je liep naar binnen, draaide achterin en liep het andere pad weer terug. Al een klein beetje supermarkt, zeker vergeleken met ouderwetse kruidenierswinkels als die van Swart in de Nieuwe Oosterstraat, waar twee bedaarde heren in stofjas nog tot in de jaren zeventig koekjes of schuimpjes afwogen en vervolgens in een papieren puntzak schepten.

De op Amerikaanse leest geschoeide Simon de Wit zat midden in het Naauw en De Gruyter was gevestigd op de Wirdumerdijk, tussen ijzerwarenzaak Otma en herenmodezaak Witteveen, waar later Sacha schoenen kwam en op de Voorstreek, waar je tegenwoordig Chinees kunt eten. Een nieuwe tijd kondigde zich voorzichtig aan. In Och heden ja! deel 3 staat te lezen dat het monumentale Hotel De Nieuwe Doelen aan de Voorstreek, hoek Minnemastraat, dat zijn deuren sloot in 1959 en werd gesloopt, plaats moest maken voor een supermarkt van Albert Heijn. Die kwam er echter nooit. Tenminste niet daar. Begin jaren zeventig werd de Miro, later omgedoopt tot Albert Heijn XL, gebouwd aan de Tijnjedijk. De centrale binnenstad was niet langer een plek voor supermarkten.

Maar de wijken, ook de na-oorlogse, waren nog rijkelijk voorzien van kleine winkeltjes, die dagelijkse waren verkochten, dus niet alles hoefde in fietstassen meesleept te worden. Tenminste niet waar het levensmiddelen betrof. Voor de rest waren er minder alternatieven of je liet bezorgen. Niks ongewoons aan. Desnoods met handkar of bakfiets. De klant was nog volop koning, dus je durfde te vragen. Dat degene die met de spullen op pad moest, het niet altijd gemakkelijk had, was niet de zorg van de klant. Op de pijpen in het centrum kon het knap glad zijn in de soms koude en/of sneeuwrijke winters. Zie het dan maar eens voor elkaar te krijgen een handkar of bakfiets van de Oude Lombardsteeg de Weerd in te krijgen of juist omgekeerd. Omhoog was al haast niet te doen, omlaag was zo mogelijk nog gevaarlijker. Voor je het wist gleed je in volle vaart bij De Krokodil naar binnen.

Nico Kruize van de kleine Vivo-winkel (ook voor reformproducten) aan de Wortelhaven, was trouwens ook niet te beroerd om een keer per week gewone levensmiddelen te bezorgen. Met een bestelwagentje bracht hij een doosje met vooraf telefonisch bestelde grutterswaren aan huis. Een lading voor een hele week voor een heel gezin. Ja, dat paste destijds in een klein doosje. Je had immers veel kleinere verpakkingen en minder luxe waren. Maar het grote verschil met de Albert Heijn van nu was wel, dat hij niet de leverancier van vlees, brood, dranken en groente was. Die kocht je bij de speciaalzaken of bij de rondrijdende melkboer. En dat scheelde.

Uitverkoop was het lang niet zo vaak als nu. Van mid season sale en andere vreemde bedenksels was nog geen sprake, alleen van voor- en najaarsuitverkoop. De impact was dan ook groter. Het waren perioden van ‘er snel bij zijn’, graaien in bakken en na het afwerpen van de spullen desnoods nóg een keer naar de stad.

Toch was het een lichte vorm van schande zo scherp op de prijs te letten, haast een teken van armoe, en dat diende je koste wat het kost te voorkomen. Dus je moest een beetje letten op je gedrag en ook op wie je zag. Terwijl we nu, in onze veel rijkere tijden, voluit voor de lage prijzen gaan. Kleren hoeven niet meer een half mensenleven mee te gaan, volgende zomer zien we wel weer.

En wat moeten we veel bloemen hebben gekocht. Op zeker drie plaatsen aan de ‘drukke kant’ van de Nieuwestad stonden verkopers met hun achter elkaar opgestelde emmers op planken. Dagen van blauwbekken en kleine winstjes. Bij het hek van de Doopsgezinde kerk op de Wirdumerdijk stond er ook een, onder de luifel van de Waag, naast de scharensliep, en natuurlijk op de markt.

En dan had je nog zelfstandige bloemverkopers en ware bloemsierkunstenaars in winkels. Natuurlijk topbloemist Drijver in de Weerd, die nog niet eens zo lang geleden na 90 jaar de deuren sloot, Iris naast de Tivoli-bioscoop, die bleef tot de filmzalen in 1994 gingen uitbreiden en toen even verderop terecht kwam, Sido van der Meulen aan het Ruiterskwartier en Jongstra in het Naauw. Maar er waren er nog veel meer. Het hoorde erbij, net als kamerplanten, die je vooral in winkels vond, die kocht je niet op straat. Ja, hooguit op de Bloemenmarkt van Hemelvaartsdag. Ook al zo’n sjouwmoment. De Intratuin en zijn soortgenoten bulldozerden alle charmante bloemen- en plantenzaken weg, zoals de Gamma en de Praxis korte metten maakten met de ijzerwarenzaken en Pathé geen boodschap heeft aan vriendelijke binnenstadsbioscopen.

foto: Harrie Muis (Klaas Kuindersma in de Vijzelstraat)