‘De raad laat zich gedwee muilkorven’

Ook deze winter diepen we weer een aantal prachtige verhalen op uit ons archief – januari 2014)

(tekst: CDA-raadslid Harry van der Molen)

Van der Molen: gemeenteraden hebben de toekomst zelf in de hand –

Gemeenteraden hebben geen toekomst. Dat is de prikkelende conclusie van schrijvers Jasper Loots en Piet-Hein Peeters. In het Friesch Dagblad is deze week uitgebreid aandacht besteed aan het boek dat zij schreven over de staat van het lokaal bestuur in ons land. Deze krant deed dat terecht. Want de lage opkomst bij de verkiezingen in de herindelingsgemeenten spoort ons aan om eens na te denken over de plek die de gemeenteraad inneemt in onze samenleving.

Ik durf de stelling aan dat gemeenteraden steeds belangrijker worden. Veel wat voorheen in Den Haag werd besloten over bijvoorbeeld de zorg, wordt vanaf komend jaar in gemeenten besloten.  Daarbij moet opgemerkt worden dat die nieuwe taken met minder geld en binnen veel Haagse regels moeten worden uitgevoerd. Zorg zou naar de aard en schaal van de gemeente moeten worden uitgevoerd. Maar gerechtelijke uitspraken en een gebrek aan Haags vertrouwen beperken dat principe steeds. Logisch dat dan de vraag wordt gesteld wat een gemeenteraad als instituut nog voor invloed kan hebben.

In de gemeenteraad van Leeuwarden speelt al langer dan een jaar een duw en trekwerk tussen college en ambtenaren enerzijds en raadsleden (in meerderheid) anderzijds. Juist over de manier waarop de gemeente de zorg straks moet organiseren. In de kranten is daar niet vaak over geschreven. Te technisch en te moeilijk uit te leggen wellicht. Maar juist dat duw en trekwerk is wat de auteurs Loots en Peeters graag zouden willen zien. Een gemeenteraad die haar tanden laat zien, soms over grenzen van coalitie en oppositie heen.

Maar dat is een uitzondering op de regel. Voor de rest is het verhaal van Loots en Peeters van toepassing.  In de gemeenteraad van Leeuwarden sleept menig raadslid en wethouder zich van onbeduidende vergadering naar onbeduidende vergadering. Hoofd- en bijzaken lopen chronisch door elkaar heen in de gesprekken in de raad. En knopen doorhakken, waarvoor een raad er toch zou moeten zijn, gaat uiterst moeizaam.

Mijn conclusie is dan ook dat er objectief niet vast te stellen is of Loots en Peeters gelijk hebben of zullen krijgen. Of de gemeenteraad een toekomst zal hebben hangt vooral af van een bepalende factor: de gemeenteraad zelf. Loots en Peeters schetsen een doemscenario voor lokale bestuurders. Maar die zijn er zelf bij. Als zij zich niet anders gaan gedragen is er wellicht inderdaad geen toekomst meer. Los van ontwikkelingen zoals herindelingen en nieuwe Haagse regels die we nog niet kennen.

Gemeenteraden zouden zich zelfstandiger moeten kunnen opstellen. Toen het vertrek van het Openbaar Ministerie uit Leeuwarden aan de orde was, heb ik voorgesteld om met de gemeenteraad een openbare hoorzitting te organiseren om betrokkenen uit te horen en waar nodig tot verantwoording te roepen. Dat voorstel sneuvelde in het overleg van fractievoorzitters. “Wij kunnen er toch niets aan doen” hoorde ik veel. Maar de vraag is of de raad op die manier niet meer van zich had kunnen laten horen. Als een raad zich zo gedwee laat muilkorven heeft men geen toekomst. Maar het is een keuze.

Waarom als gemeenteraad niet zelf een hoorzitting organiseren? Nodig mensen uit de praktijk uit om te praten over onderwerpen zoals de zorg. Om zo als raad niet afhankelijk te zijn van de informatie die de ambtelijke dienst aanbiedt. In het Engelse parlement doet men dit aan de lopende band. Maar het lijkt er op dat de raad van Leeuwarden zich liever opsluit in een papieren werkelijkheid. Met als gevolg dat inwoners de raad zelden zien en dan is de stembus ook oninteressant.

Feit is dat gemeenteraadsleden stad en land afreizen om veel te zien en te horen. Maar waarom zou je dat doen als je dat zo weinig kunt omzetten in actie in de raad? Dan ben je geworden als een hamster in een tredmolen. Hamsters hebben maar een kort leven. Vandaar dat ze weinig over de toekomst nadenken. Raadsleden gaan doorgaans langer mee. En als de gemeenteraad ook wat langer mee moet, dan moet er iets veranderen.

Harry van der Molen
Gemeenteraadslid CDA Leeuwarden

Gepubliceerd in het Friesch Dagblad op 23 november 2013
Op persoonlijke titel geschreven