Storm – het lijkt 1665 wel – tot St.-Malo liep het wijt over
(tekst: ingezonden door uitgeverij Van Wijnen)
Jan Buisman
ST.-NICOLAASSTORM BRENGT GEHEEL WEST-EUROPA IN BEROERING
Van 4 tot 6 december 1665 heerst woest weer boven geheel West-Europa met als
climax de zware noordwester op zaterdag 5 december. In Engeland meent men zelfs
een aardbeving te voelen, wat bij storm vaker het geval is. Een stormvloed ranselt
alle kustgebieden van Schotland en Bretagne via de Lage Landen tot Noorwegen.
De Hollantsche Mercurius begint met een algemeen overzicht:
“In Engelant duerde den Storm 2. daghen van den 4. tot den 6. December [cf.
hierboven!]: de Zee stont daerop geswollen, als Bergen, en ’t geen men daer uyt
heeft gesien: En overliep al ’t lant by Iarmuyen [Yarmouth], en de uyt-gedrooghde
Valeyen, tot 10. Mylen wijt, swalpende seer hoogh wegens de mueren van het
Fort Languard [Landgard]: Tot Deal diverse Huysen weg spoelende: Een Iuffr.
dreef weg met wat plancken, een Kint in de wieg daerby, Schapen verdroncken
in meenigte: te Iarmuyen vloogh het Zee Water over de Haven, doende veel Duysenden
schade: bij Sandwits [Sandwich] een Schaep-Herder te velde zijnde met
zijn Beesjes te weyden, verdronck in een ommesien met meer als hondert Schapen:
Aldaer is de heele Beech-straet, de buyten staende Huysen met menschen
en al weg gespoelt, alles met een N.N.W.wint: Twee van de outste Inwoonders
aen de Temse [Theems] seyden, van noyt soo een storm en waters gewelt te hebben
gehoort: Doveren [Dover] spoelden ten deele wegh: Tot Landtgard poinct
liepen alle de Huysen en Kelders vol, staende boven gemeen alsoo het getij geen
getij en hielt 12. voeten hooger als ordinaris: Het water sloeg teghen de Wallen,
die seer hoog zijn, en wierp aen de selve meenichte Lichamen van menschen die
verdroncken waren, verscheyde Engelse Schepen zijn op Lant geset: Tot Vaelmuyen
[Falmouth] quamen stucken van Schepen en Menschen aen drijven: In ’t
verkeerde Canael, en op de Yerse Kust bevondt men dat de Zeelieden dapper
waren aengetast geweest.
In Vranckrijck was dit Tempeest mede, aen den ingang van de Reviere de Sirante
[Gironde] sloeg het schip Breze met 50.st. [stukken] aen brisementen [gruizels]
Tot St.-Malo liep het wijt over: Daer verbrandt ook een Schip van 400. ton, na
Madagascar gedestineert: bij Brouage strande een ander.”
Langs de Wattens [Waddeneilanden], de Eems, de Elve, tot geheel na Noorwegen
dede ’t hoge Water merckelijcke schade.
In Schotlant vluchte de Menschen om het water op de Bergen: Diverse wracken,
en dode lichamen van de Engelse gebleven Schepen zijn daer gestrant.
STORMVLOED TEISTERT HOLLANDS KUSTGEBIED
Mr. Adriaan van der Goes, Den Haag, dinsdag 8 december 1665:
“Voorlede Saterdach, op St.-Nicolaes-avondt, waeyde hier [Den Haag] een ongemeenen
storm uyt den noordtwesten en duyrde van Vrydaghs snaghts tot Saterdachs
heel laet in den avondt tot ontrent tien uyren, en is het water voor Scheveling
soo hoogh geweest, als noeyt in 80 jaeren; de duynen syn meer als twee
roeden [1 Rijnlandse roede is 3,77 meter] affgespoelt en staen soo steyl als steenclippen.
Het verlies dat tot Catwick, Noortwyck en der Heyde is geschiedt, is:
op de Heyde 9 huysen, op Catwyck 2, op Noortwyck mede ende op andere zeedorpen
naer advenant; het water quampt t’Scheveling tot voor het Gasthuys;
doch die schade is noch de minste, maer de polders, die men noch telt, syn 15,
waeronder de polder van Wielderecht, aen de Kil, Rosenburch en Blancenburch,
de voorpolders by Schravesande en andere meer, oock mede de Velserdyck, soodat
men tot Haerlem niet can gaen, als door eenige straeten, ende noch maer langs
de cruynen […] Wy hebben in ons quartieren [IJsselmonde], dat noch weete, Godt
loff, geen schade gehadt.
Ten selven daege, ontrent half vieren, is van den Noorden tot den Zuyden een
grooten donder en blicxem, maer ééne slagh, geloopen, sneeuwde en hagelde het
seer hardt, en vatte den blixem buyten Haerlem in eenige huysen, die gans wechgebrandt
syn. Tot Valkenburch [bij Leiden] raeckte den tooren in brandt en eenige
wooningen, die aen het marctvelt stonden, en raeckte de blixem aen de
noordtwyser van de oude kerck tot Delft, alwaer mede vatte, doch wiert tydelyck
[bijtijds] gesien van eenige brouwerskneghts, die naer de koster liepen, en
dempten den brandt aen de wyser, met hen hoeden en voeten de vlam uytslaende;
ondertusschen lude [luidde] men en quamp veel volcx byeen; slisten [blusten]
voorts den brandt, die door de groote windt binnen was geslaegen […]”
Op 17 december schrijft Van der Goes dat het nog veel erger is. Geheel Waterland
is ingelopen en veel vee en mensen zijn verdronken. Hij vervolgt:
“[…] oock is de Heerepolder in het Speuy (Spui), daerontrent voor desen noch
was, ingebroocken, en oock de Suyspolder geinnundeert; de Noortpolder [Overflakkee],
annex den Bommel (die geen schade heeft geleden), is mede door, en
voorts allesints ontalcke [overal talrijke].”
De Hollantsche Mercurius:
“Voor Oostende bleven oock 3. Vaertuygen, daer onder een van den Bisschop van
Munster: Tot Antwerpen vloeyde de Schelde in Kelders en Packhuysen, bedervende
seer veel Goederen: En af-sleepende tot Lillo en elders de Hoofden: Oock
ettelijcke Dijcken en Landen over en in vloeyende. In Zeelant liepen 3. polders
te Cadsant in: Blanckenberge vloeyde onder, verdrinckende Menschen en Beesten:
te Vlissingen spoelden ’t Hooft af, als mede van Ter Veer [Veere].
In Hollant brack den Klunder-dijck bij Willemstat in: Idem, ’t Nieu-bedijckte
Lant aen de Kil liep onder: Te Rotterdam voer men met Schuytjes op de Marckt
tot aen ’t Beelt van Erasmus: de Dijcken aan de Maes vloeyden over: Te Schiedam
wierden de Buysen [haringbuizen] op den Dijck en te Lande in geset: Ter
Hey, te Schevelingen en te Catwijck spoelden diverse Huysen wegh. De Slaper
een See Dijck tegens het Ty [’t IJ], brack op drie plaetsen deur en also overvloeyde
’t Lant rontsom Haerlem: Amsterdam kreeg Kelders en Packhuysen vol: Den
Dijck by Durgerdam doorbrekende, liep geheel Waterlandt onder, met diverse
uyt-gemale Meeren. ’t Eylant Marcken wiert overloopen van de Zee: Den Dijck
by Vollenhoven en den Dijck by Groeningen braken in: Veele Sluysen kregen een
dapperen neep: ’t Eylant Wieringen is middel deur gescheurt, het Water tusschen
beyde een Mastdiep sijnde: Den Dijck op Tessel by ’t Schil [Oudeschild] raeckte
in: En de Schants op de Helder wiert heel geruyneert, 17. Huysen spoelden
wegh, daer onder de Herberg de Roo Leeuw: En de Zee brack tusschen Huysduynen
in, wegh nemende de groote Sant Dijck: Invoegen datte heele Helder in
pericul [gevaar] loopt van de Zee ingeswolgen te sullen worden, ’t welck voor
Tessel wel een vreemde veranderinge van diepten en platen konde maken, ten
ware Helder wierde versterckt […]”
WORDT HEEL NOORD-HOLLAND VERZWOLGEN?
Te Rotterdam staan veel pakhuizen blank en in Schiedam ziet men zelfs schepen in
de boomgaarden en tuinen liggen. Ook in Amsterdam loopt het water de bewoners
weer eens over de schoenen. Nieuwmarkt, Warmoesstraat en Nieuwendijk staan
blank. De ooit moeizaam droog gemalen Broekermeer, Buikslotermeer en Belmermeer
(bij Ransdorp) gaan in enkele uren weer verloren. Loopt heel Noord-Holland
gevaar door de zee verzwolgen te worden?
Op Texel wordt de gebroken zuiderdijk ‘gekayt’ maar hij breekt in de lente opnieuw
door. De breuk in de ‘Dyk op Oost’ veroorzaakt een ‘diepe weel’. Claes Caescooper,
olieslager in Koog aan de Zaan, vermeldt behalve het onder water lopen van
de ‘Ossande ban’, (Ban van Oostzaan) en Waterland ook op het afbranden in de
nacht van 5/6 december van enige huizen in Westzaan. Daar hebben de klokken geluid
voor zowel brand als hoog water!
RAVAGE VAN VLAANDEREN TOT AAN DE DOLLARD
Nog enkele details uit Vlaanderen en uit de noordelijke gewesten.
Tusschen 5 en 6 Dec. vervaerelyk onweder op zee. Zeedyken doorbroken. Overstromingen
in Mannekensverre, Slype, Wilskerke, enz. Schade te Sluys, Vlissingen
en Ostende.
Ook Middelkerke wordt getroffen. In Antwerpen staat het water 41/2 voet op de kaden;
in 1570 was dat 7 voet. Op Zuid-Beveland, met name in het Land van ter
Goes, lopen verscheidene polders onder (ruim 2000 gemeten) en ook bij Willemstad
heeft men met inundaties te kampen.
In Friesland slaat te Harlingen het Noorderhoofd bij de haven weg en er zijn overstromingen
in Het Bildt. Aan de Lauwerszee bezwijken de zeedijken en ook drijft
de Kollumerzijl weg. Kollumerland, Burumerland en Achtkarspelen en een deel van
Oostdongeradeel komen blank te staan. In Dokkum spoelen verscheidene huizen
weg en ook verdrinken hier mensen.
Ook aan de Dollard heeft men met overstromingen te kampen.
DE HOOGTE VAN HET WATER
Hoe hoog staat het water? In Rotterdam is het 8 duim (duim = 21/2 centimeter) hoger
dan in 1633. Voor Scheveningen, waar de kerk midden in het water staat, is
een stand berekend van circa 3,60 +NAP, tegenover circa 4,15 +NAP in 1570.

Meer berichten
- De vergeten oorzaak van de huurcrisis: de koper woont in een fiscaal paleis
- Aandacht voor ervaringsdeskundigen in gemeentelijke raadsstukken: deze Friese gemeenten springen eruit
- Friezen vinden vanuit WW bovengemiddeld vaak weer werk
- Iets meer werklozen in oktober – Meer mensen blijven werkloos
- Is het gezeur over de fietshelm nu klaar? Pak de auto aan in plaats van de fiets. Hier de cijfers
- Ruim vijftig jaar sieraadkunst van Ruudt Peters in Museum Arnhem
- Some red flags look like love: NHL Stenden maakt geweld in relaties bespreekbaar
- Datacenters verbruiken 5,0 procent van de elektriciteit
- Restauratie Oldehove duurt langer
- Meer dan 250 inzendingen op www.liwwadder-spreekwoorden.nl
- Veel patiënten in grote problemen bij meerdaagse stroomuitval
- Meer bulkaanbiedingen op vlees ondanks groeiende kritiek – Dirk en Lidl al gestopt
- Pro Friesland blaakt van optimisme – Scherpe teksten uit verkiezingsprogramma geweerd
- Camerabeelden minder objectief als bewijs dan vaak wordt gedacht
- Ruim een kwart meer mkb-bedrijven afgelopen 5 jaar
- Ondertussen blijven we onze woningen vullen met materialen waarvan we ons nauwelijks afvragen wat ze doen met onze gezondheid
- Jaarwisseling brengt financiële kansen voor huiseigenaren
- NVM en VGM NL: Huuraanbod historisch laag, steeds meer huurders lopen vast
- Detailhandel zet 3,1 procent meer om in derde kwartaal – Aantal faillissementen licht gestegen
- KHN, De Horecabond en CNV starten campagne voor sociale veiligheid in de horeca
- FNP: ondernemers niet betrokken bij terrasbeleid
- Ondernemers delen groot leeg winkelpand om huur betaalbaar te houden
- ‘Banken moeten medewerkers beter wapenen tegen phishingaanvallen’
- Prognose levensverwachting 65-jarigen: nog 21 jaar in 2032
- De laatste keer dat ik aan geschoren vrouwenbenen heb gedacht is al weer even geleden
- Wanneer PRO, als provinciale partij, geen probleem heeft met woningbouw in De Hem laten ze zich hierover dan ook duidelijk uitspreken
- Leeuwarden eindelijk volwassen dankzij migranten – Sneu, geen bloemen voor de nieuwkomer uit Afghanistan of Syrië
- Sybz en De Walrus serveren de komende jaren lunches en maaltijden voor het Leeuwarder college
- Waarom de elfjarige Ricardo anderhalf uur lang in de kou naar huis moest lopen
- Annemarie Lindeboom: Wat zijn de cijfers hiervan? Waarom zie ik dit nergens? Want dat kan echt aantonen dat het oneerlijk is, toch?
- Het is waar. Komend voorjaar stop ik als advocaat
- Nederland hoort bij klimaatkoplopers, maar verliest terrein
- In oktober 27 procent meer faillissementen dan een jaar eerder
- Sinterklaas brengt Nederland samen: minder scrollen, meer spelletjes
- Caparis in problemen – Raadsleden die de bijeenkomst bezoeken krijgen, naar we aannemen, zwijgplicht opgelegd
- Kinderen hebben vaker een kansrijke start
- Leeuwarden wil één plek voor vragen over zorg, geld, werk en jeugdhulp
- Gemeente Leeuwarden geeft startsein voor aanleg aquathermienet in Baard
- Meer dan 1000 jongeren ontdekken kunst en cultuur tijdens ArtTrip
- Inboedel van mediaman Frank Botman online geveild bij Auctivo



