Rol voorzitter Rekenkamer merkwaardig bij 1000-banenplan

19 februari 2018 Actueel, Niet te missen

Het 1000-banenplan. Gooiden de wethouder en voorzitter van de Rekenkamer het op een akkoordje? De raad greep niet in.

(Van een medewerker)

Dinsdag 20 februari komt het.

Leeuwarden leeft al lang in spanning. Wat kwam er terecht van het 1000-banenplan van het vorige college, en dan vooral de sterke man, wethouder Henk Deinum (PvdA)? Eindelijk heeft de Rekenkamer die een onderzoek uitvoerde de stukken voorgelegd. Het college van b. en w. zal ten langen leste een reactie geven. Het wordt allemaal dinsdag – als het goed is, met dit 1000-banenplan weet je het nooit – den volke kond gedaan.

Het plan was een programmatisch speerpunt. Het leverde zo nu en dan in de raad onbegrijpelijke discussies op. Wat is een baan? Hoe definiëren we dat? En is het aan de ‘politiek’ te danken dat die banen er komen, of spelen daar veel meer actoren een rol bij? Hoe meet je dat een beetje naar behoren. De Leeuwarder gemeenteraad kwam er moeilijk uit.

Daarom een ferme stap: de Rekenkamer moet het, als onafhankelijk instituut, maar eens uitzoeken. En dan niet te laat, zodat het ook bij verkiezingen een rol zou kunnen spelen. Wat heeft het college nu wel en niet gepresteerd? Zijn de ambities gehaald, wat ging er wel goed en wat niet?

De Rekenkamer aan het werk. December 2016 komen zij met een onderzoeksopzet. Daarin staat, dat het onderzoek wordt verdeeld in drie fasen:

1. Evaluatie van het 1000-banenplan

2. Het reconstrueren en expliciteren van de gehanteerde beleidstheorie

3. Ex-ante evaluatie: lessen voor de toekomst

Bij fase 1 schrijft de Rekenkamer: “In deze fase wordt de feitelijke stand van zaken rond het 1000-banenplan in kaart gebracht. Dat is niet louter en kwestie van tellen, maar tevens een onderzoek naar de doelen van het plan, en de nadere operationalisering van die doelen”.

Dat lijkt goed behapbaar. En dat moet toch redelijk voor de aanstaande verkiezingen op papier kunnen komen.

Helaas een misrekening. Er waren onderweg veel geruchten, maar niemand creëerde duidelijkheid.

We prikken hier even september 2017. De Rekenkamer, in de persoon van de heer dr. J.M. Roebroek, voorzitter, schrijft de 28^e een brief aan de “geachte leden van de gemeenteraad”.

“In december 2016” – aldus doctor Roebroek – hebben wij u geïnformeerd over het rekenkameronderzoek naar het 1000-banenplan. Zoals in het onderzoeksplan met u is gedeeld voorzag de planning er in om u de uitkomsten van het onderzoek in de eerste helft van 2017 te kunnen aanbieden. De verwachting is nu dat we u het onderzoeksrapport in het laatste kwartaal van 2017 kunnen aanbieden.

In juli 2017 is de ambtelijk wederhoorprocedure doorlopen. Naar aanleiding van dit ambtelijk wederhoor is nog documentatie aangeleverd bij de rekenkamer die bestudeerd moet worden en verwerkt in de rapportage.

Conform artikel 12, lid 4 van de verordening wordt het college hierna in de gelegenheid om binnen vier weken schriftelijk te reageren op het conceptonderzoeksrapport en de conclusies.”

Nota bene: de Rekenkamer komt met dit bericht over de vertragingen eind september. Terwijl de ambtelijke wederhoor al in juli 2017 was afgerond. De ‘nog aangeleverde documentatie’ had dus – met enige goede wil – in september verwerkt kunnen zijn. Tegelijk had de procedure voor de reactie van het college in werking gezet kunnen worden. De ambtenaren die in juli bij de Rekenkamer hun opmerkingen en visie al op tafel hadden gelegd, zullen toen ook al ongeveer de bestuurlijke reactie van het college klaar hebben gehad. Wethouders schrijven zulke reacties niet zelf, maar hun ambtenaren doen dat gewoonlijk voor hen.

Bij beide partijen – Rekenkamer en college – lijkt op dit moment (september 2017) al aangestuurd te worden op uitstel. Daarmee zal beoogd zijn om het rapport over de verkiezingen heen te tillen. Blijkbaar een te lastig verhaal en voor het binnenhalen van zetels niet goed bruikbaar. Met name de coöperatie van de Rekenkamer aan deze gang van zaken is betreurenswaardig

Er is nog de gemeenteraad. De Rekenkamer werkt met name voor de gemeenteraad, niet in de laatste plaats ten behoeve van een goede uitoefening van de controlerende taak van de raad. Een controlerende taak in de richting van het college. Er is hier bespeurbaar dat contacten tussen ambtenaren, die werken ten behoeve van het college van b. en w., en de Rekenkamer frequent zijn. De contacten tussen Rekenkamer en raad lijken in dit stadium secundair. Een beetje de omgekeerde wereld.

De gemeenteraad zal – naar aanleiding van de brief van dr. Roebroek – toch wel op de achterste benen staan. Waarom al weer vertraging? Helaas vergissen we ons daarin. Er is even een opflakkering te danken aan fractieleider van D66, Hilde Tjeerdema. Zij vraagt voor maandag 13 november het woord in de rondvraag van de raadsvergadering.

Wij citeren hier:

De burgemeester geeft – na enig gemompel zijnerzijds dat aan de formele vereisten van de procedure is voldaan – het woord aan mevrouw Tjeerdema.

Mevrouw Tjeerdema:

“Vandaag kregen we bericht, dat onze Rekenkamer het rapport over het 1000-banenplan, oftewel het ‘Aanvalsplan Werk’, dat voor de zomer al grotendeels klaar was, en voor ambtelijke wederhoor aan de ambtelijke dienst is voorgelegd, voorlopig niet naar de raad komt. Sterker nog, bestuurlijke wederhoor komt er niet en de Rekenkamer heeft, naar ik meen na zachte drang van het college inmiddels zelf ook besloten, dit rapport voorlopig niet naar de raad te sturen.

De D66-fractie snapt er niets van, waarom duurt dit zo lang en daarom hebben we de volgende vragen. Waarom doet het college zo geheimzinnig, waarom stelt het college niet gewoon de bestuurlijke reactie vast, zoals gebruikelijk is bij de Rekenkamer-onderzoeken. En tenslotte, waarom frustreert dit college een politieke discussie over een belangrijk thema als werkgelegenheid.”

Burgemeester: “Ja, dan gaat de vraag naar het college, en daarna kunnen we verder zien.”

Wethouder Deinum:

“Ja, dank u wel voorzitter. Ja , u heeft inmiddels ook een antwoord gezien op uw vraag aan de Rekenkamer. De heer Roebroek heeft u als het goed is een brief gestuurd, wij zijn ook op de hoogte van het idee wat de heer Roebroek heeft met dit rapport te gaan doen. Dat is ons vorige week meegedeeld en op grond daarvan hebben wij besloten om even iets meer tijd te nemen voor de reactie op dit plan. Zoals u weet, wij gaan niet over de Rekenkamer, daar gaat u over en, ja ik ga er van uit dat uw vragen met het antwoord van de heer Roebroek afdoende zijn beantwoord.”

Tjeerdema:

“Ja, ik verbaas mij werkelijk over deze reactie. Het is gebruikelijk dat bestuurlijke wederhoor binnen een termijn van 4 weken komt. Het college is dat niet van plan en ik ben eerlijk gezegd behoorlijk teleurgesteld in die houding. En ik kan me werkelijk ook geen onderzoek herinneren dat eerst een jaar duurt en vervolgens nog een half jaar onderweg is om überhaupt bij de raad te landen. En we worden wel erg nieuwsgierig naar de inhoud moet ik zeggen. Maar ik begrijp van de heer Deinum dat de inhoud pas na de verkiezingen aan ons wordt toevertrouwd. Dank u wel.”

Burgemeester: “Zijn hier nog andere woordmeldingen over? Zo niet, dan ronden we de rondvraag af.”

Hiermee liet de Leeuwarder raad zich afschepen. En de geïnteresseerde kiezer – helaas nog maar 40% van de bevolking, zo bleek anderhalve week later op de dag die een feest van de lokale democratie zou moeten zijn – werd dom gehouden. De ontboezeming van Tjeerdema, waarom frustreert dit college een politieke discussie over een belangrijk thema als werkgelegenheid, was to the point, maar kon er niets meer aan veranderen.

Waarom liet de raad zich zo afschepen? Benaderde raadsleden ontwijken een antwoord op deze vraag. Het blijft verbazend dat niemand van de raadsleden, daartoe door de burgemeester uitgenodigd (“zijn er nog woordmeldingen”) op diverse punten om opheldering vroeg. Waar bleven bijvoorbeeld Gemeentebelangen, Verenigd Links, FNP en VVD?

Er zijn namelijk vragen te beantwoorden.

– de wethouder verschuilt zich achter de brief van de heer Roebroek. Een brief die de raadsleden pas de dag zelf had bereikt (de heer Roebroek had althans via een mail van 14.04 uur aan de griffie gevraagd dit te doen). In die brief, aan mevrouw Tjeerdema gericht wordt het nodige beweerd en aangekondigd. Zoals een conferentie in januari of februari – een geheel nieuw fenomeen – over het onderzoek.

Dit gebruikt wethouder Deinum in zijn antwoord aan D66 als argument om voorlopig weer op de handen te gaan zitten (“op grond daarvan hebben wij besloten om even iets meer tijd te nemen …”). Dat gaat aardig in de richting van een tango van twee heren.

Interessant zou ook zijn te weten waarom de raad pas – door de Rekenkamer – op 13 november werd geïnformeerd, terwijl – zie het relaas van de wethouder – het college al eerder is benaderd. Had die volgorde niet anders moeten zijn? Eerst de raad, en dan anderen? De wethouder zegt het zelf: “U gaat over de Rekenkamer, niet wij ….”. De Rekenkamer ziet dit blijkbaar anders.

– in de brief van Roebroek vinden we ook de volgende intrigerende passage:

“Vorige week zijn de vier weken verstreken. Vóór het verstrijken van de termijn heeft de Rekenkamer vastgesteld dat er van diverse kanten ( coalitiepartijen, de agendacommissie van de raad en ook vanuit het college zelf ) de wens naar voren is gebracht om het rapport niet de week voor de verkiezingen openbaar te maken. Dat zou naast inhoudelijke, en naar de Rekenkamer ook aanneemt politieke discussie, wellicht ook stevig beslag leggen op tijd en energie van betrokken personen.”

Er heeft Liwwadders informatie bereikt dat deze weergave van de Rekenkamer twijfelachtig is. Ons beperkend tot de agendacommissie luiden de berichten tot dusverre, dat de agendacommissie deze “wens “ nergens heeft vastgelegd. Hoe deze “wens” dan tot stand is gekomen en hoe en door wie hij bij de Rekenkamer is aanbeland, het is nog onduidelijk. Aan de gemeente is gevraagd hier informatie te verschaffen. Het antwoord van de gemeente is nog niet binnen.

Het lijkt er sterk op dat de Rekenkamer zonder echte en behoorlijke raadpleging van de raad bepaalde conclusies – niet openbaar maken van het rapport voor de verkiezingen – heeft getrokken. Zoals uit de bijdrage van D66 duidelijk werd, was dit in elk geval niet de “wens” van D66.

De aandoenlijke zorg van de Rekenkamer voor “betrokkenen”, die aan de bak zouden moeten (tijd en energie) is buiten de orde. En de Rekenkamer (althans de heer Roebroek) lijkt niet te houden van “politieke discussie’’. Merkwaardig voor een instituut dat in het leven is geroepen om de lokale politiek beter te doen functioneren.

– ook elders in zijn brief toont Roebroek zorgen, die helemaal niet de zijne hoeven te zijn. Zo schrijft hij:

“Meer inhoudelijk, op basis van enkele consulterende gesprekken, heeft het ook alle schijn van dat de discussie op dit moment voornamelijk blijft hangen bij het al of niet geheel juist zijn van gegevens en cijfers, en te weinig over de dieperliggende beleidsmatige aspecten.”

Raadsleden hadden hier kunnen vragen:

. Over welke gesprekken gaat het hier (namen en rugnummers), en wat kwam hier naar voren, waarover de Rekenkamer zo bezorgd raakt.

. Zijn de cijfers ineens niet zo belangrijk meer? De genoemde fase 1 in de onderzoeksopzet was toch expliciet gericht op ‘de feitelijke stand van zaken’? Van een Rekenkamer verwachten we toch vooral ook gedegen cijferwerk, en nuchtere analyse, anders moeten we de naam van het instituut maar aanpassen. Voor de ‘dieperliggende beleidsmatige aspecten’ beschikt de gemeente toch over een corps van gekwalificeerde ambtenaren. Of denkt de heer Roebroek daar anders over?

. Aan het slot van zijn brief openbaart de heer Roebroek het volgende: “…. ons besluit een andere route te kiezen ….. de uitkomsten …. te delen tijdens een werkconferentie, biedt het college de ruimte pas op latere datum zijn wederhoor kenbaar te maken …..”

Dat zo allemaal lezend, doet de heer Roebroek graag zaken met het college van b. en w. , deelt hij de raad veel te laat mee wat er gaat gebeuren, en behandelt hij daarmee de raad als een stel kleine kinderen. De kiezers staan al helemaal buiten spel.

En de raad neemt er genoegen mee. Zoals Gijs Jacobse bij een andere discussie – in het kielzog van Anne Vondeling – wanhopig uitriep:

“Gemeenteraad, leeuw of lam. Wij gedragen ons hier dus als het lam.”