Reboelje in Friese boekenwereld: angst regeert Fryske Akademy

(tekst: uitgever Abe de Vries Friese Pers Boekerij op zijn weblog)

Eangst en eigenwille regeare Fryske Akademy

Neffens de direksje fan de Fryske Akademy hat it ynstit�t twa soarten fan wittenskippers yn tsjinst. Der is in groepke �onaantastbaren�, meast histoarisy, dy�t harren publikaasjes dwaan kinne w�r�t se mar wolle. En der is in folle gruttere groep fuotfolk en letterknechten dy�t syn wurk �tjaan moat by de Af�k oan de oare kant fan de strjitte.
.
Lykwols hoecht neffens de direksje fan de Fryske Akademy nimmen te witten dat dizze twadieling bestiet. Wat wol it gefal? Maaie ferline jier hat de direksje yn it djipste geheim in kontrakt sletten mei de Af�k oer it eksklusyf �tjaan fan wittenskiplike publikaasjes mei it Akademy-stimpel, w�rby’t it sels sa regele is dat de Af�k – net de Akademy – bepaalt hokker boeken in Akademy-stimpel en -n�mer krije en hokker net. Fan dat kontrakt wiene de Akademy-meiwurkers oant in pear dagen lyn �t noch yn net op �e hichte.

FA-publikaasjes docht de Af�k, sa liet de direksje okkeries in wittenskipster witte dy�t hast klear is mei har proefskrift. Sy woe dat wurkstik graach �tjaan � mei goede redenen, dat seit himsels � by de Friese Pers Boekerij. No way dus.

Sneu om te sizzen miskien, mar de direksje fan de Fryske Akademy liicht yn dizzen as in almenak. In histoarikus as Paul Noomen kin en sil wol deechlik syn proefskrift oer stinzen yn Frysl�n �tjaan by Utjouwerij Verloren. Itselde jildt foar Johan Frieswijk mei syn st�dzje oer de Fryske beweging yn de Twadde Wr�ldoarloch. D�rom, fansels, hat de direksje sawat in jier lang �fergetten� de meiwurkers yn te ljochtsjen oer de �fprate �gedwongen winkelnering�. De direksje yntimidearret leaver as dat se de wierheid fertelt, sa liket it. Da�s in stik makliker.

– Ja mar, ik ha ferline jier al mei de Friese Pers Boekerij in �fspraak makke, mei Abe de Vries….
– Neat mei te krijen. De Akademy hat dyn boek betelle, en no sil hy der mei �tnaaie?
– En dy histoarisy dan?
– Ja, nee, dat is oars. Dy hiene al in �fspraak.

Yn in lytse r�nte is al folle langer bekend dat de direksje fan de Fryske Akademy tige ympopul�r is yn it Coulonh�s. Der komt harren neat �t hannen is mar ien klacht. As der sympoasia organisearre wurde moatte, jouwe se net th�s. Der wurdt dan fan alles beloofd, mar oaren moatte eintsjebesl�t foar it wurk opdraaie. As der in ensyklopedy fan de gr�n tild wurde moat, blykt de put al gau te dreech en moat Tresoar ynienen de karre l�ke. As der in nije letterkundige oansteld wurde moat as ferfanging fan Goffe Jensma, en der sels in petysje fan pommeranten �t it liter�re en kulturele fjild wei yntsjinne wurdt w�ryn’t nochris eksplisyt frege, ja, smeekt wurdt om Jensma te ferfangen, dan… bart der deagewoan neat gewoan.
.
As meiwurkers fan de Akademy l�stige fragen stelle, wurde se foarliichd of der wurdt oer harren hinne sjoen. Net om ‘e nocht hat de �ndernimmingsried fan de Akademy ferline jier al ris op it punt stien it betrouwen yn dizze direksje op te sizzen, mar d�r dochs mar fan �fsjoen. Der hie ommers al safolle gedonder west…
.
Eksterne kontakten litte itselde byld sjen. As der yn 2007 mei de �tjouwers fan Van Dale en de Friese Pers Boekerij hurde �fspraken makke wurde oer it gearstallen fan in nij Nederl�nsk-Frysk wurdboek, as ferfanging fan it �lde AJO-wurdboek, dat heechnedich oan ferfanging ta is, dan docht de direksje d�rnei neat, ferjit syn tasizzings, is moannen lang net berikber, beantwurdet gjin tillefoantsjes en reagearret stelselmjittich net op mails.

As ik yn 2006, nota bene op fersyk fan de direksje, in detaillearre plan opstel en yntsjinje en bepraat om alle �tjouw-aktiviteiten fan de Akademy oer te nimmen, docht ynienen bliken dat der achter myn r�ch om tagelyk ek petearen binne mei de Af�k en Steven Sterk/Bornmeer. S�lter kin men it net ite. Myn stik sil noch wol earne yn in Af�k-kompj�ter stean?

Nimmen doart te praten. Dysfunksjonearjen wurdt yntern tadutsen en ‘oplost’. Net allinnich eigenwille, ek eangst regeart de Fryske Akademy. Skande, skande foar sa’n wichtich, prachtich ynstit�t.

Sjoernalisten witte al lang wol hoe�t it sit, mar sykje nei in yngong, nei it lid op de bearput, nei ynformaasje dy�t net �fdien wurde kin as �oergeunst� fan �tjouwers of �rankune� fan meiwurkers.
,
En sa bleau it noch lang stil.