Gemeenten begroten 5,8 procent meer lasten voor 2026

(tekst: CBS)

Gemeenten begroten 5,8 procent meer lasten voor 2026

• Gemeenten verwachten opnieuw hogere lasten dan een jaar eerder, maar de toename is minder sterk dan in de afgelopen drie jaar.
• Op alle beleidsterreinen nemen de lasten toe, vooral bij sociale taken.
• De ontvangsten uit gemeentelijke heffingen stijgen relatief het sterkst.

Nederlandse gemeenten hebben dit jaar 84,6 miljard euro aan lasten begroot voor 2026. Dat is 5,8 procent meer dan in de begrotingen voor 2025. Deze toename is kleiner dan in de drie jaren daarvoor. Dit meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de gemeentebegrotingen van 2026.

Meestal liggen de begrote baten en de begrote lasten lager dan de gerealiseerde baten en lasten in de jaarrekeningen. Bij de baten is dit verschil meestal groter dan bij de lasten. In 2024, het meest recente jaar waarvoor het CBS jaarrekeningen heeft, gaven de Nederlandse gemeenten samen 80,9 miljard euro uit, terwijl de baten 82,9 miljard euro bedroegen.

Het exploitatiesaldo voor bestemming kwam daarmee uit op 2,0 miljard euro. Het exploitatiesaldo voor bestemming is het saldo van de totale baten en lasten, exclusief de toevoegingen en onttrekkingen aan het eigen vermogen. Het exploitatiesaldo voor bestemming is ook gelijk aan de groei van het eigen vermogen.

Hogere lasten voor alle beleidsterreinen, grootste stijging bij sociale taken

Op alle tien beleidsterreinen nemen de begrote lasten toe ten opzichte van de begroting voor 2025, vooral op het beleidsterrein Sociaal domein overig. Dit zijn onder andere kosten uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), jeugdhulp, maatschappelijk werk, de aanpak van huiselijk geweld en vluchtelingenopvang. De begrote lasten op dit terrein stijgen van 20,5 miljard naar 22,1 miljard euro, een toename van 7,6 procent.

Ook voor inkomensregelingen en participatie nemen de begrote lasten toe, met 6,2 procent tot 14,2 miljard euro. Samen komen de totale begrote sociale uitgaven uit op 36,3 miljard euro, 42,9 procent van alle begrote lasten.

Opbrengsten uit gemeentelijke heffingen nemen meeste toe

Gemeenten begroten voor 2026 in totaal 83,5 miljard euro aan baten, 5,3 procent meer dan in 2025. De inkomsten van gemeenten bestaan uit: gemeentefondsuitkeringen, opbrengsten uit gemeentelijke heffingen en overige baten. Overige baten zijn onder andere specifieke Rijksuitkeringen, huren en pachten, boekwinsten bij de verkoop van aandelen, rente- en dividendopbrengsten en overdrachten van andere overheden dan het Rijk.

Voor 2026 begroten gemeenten 47,0 miljard euro aan baten uit het gemeentefonds, 15,3 miljard aan opbrengsten uit gemeentelijke heffingen en 21,2 miljard euro aan overige baten. De begrote baten uit de heffingsopbrengsten stijgen relatief het sterkst (6,5 procent). De baten uit het gemeentefonds nemen toe met 5,1 procent en de overige baten 5,0 procent.