Het provinciebestuur heeft nooit willen kiezen voor Leeuwarden als hoofdstad, maar verkruimelde alle geld steeds opnieuw over iedere kern
Heropvoering Nieuwestad
Door André Keikes
De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.
Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.
Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.
Concurrentie
Dat Leeuwarden als winkelstad steeds meer terrein moest inleveren heeft ook andere oorzaken. De concurrentie met plaatsen als Drachten, Sneek en Heerenveen werd groter. Het provinciebestuur heeft nooit willen kiezen voor Leeuwarden als hoofdstad, maar verkruimelde alle geld steeds opnieuw over iedere kern in de provincie die er te bedenken viel. Zo werd het nergens wat en kon Groningen, dat met de universiteit toch al een voorsprong had, gemakkelijk uitgroeien tot de enige stad van het Noorden die er echt toe doet.
Tel daar de merkwaardige keuze van de provincie bij op om de belangrijkste snelwegverbinding tussen Afsluitdijk en Groningen door het zuiden van de provincie te laten lopen en niet over Leeuwarden. Is het de hang naar kleinschaligheid van de Friezen, die nu eenmaal niet zo veel met steden hebben en dus ook niet met Leeuwarden als de enige stad die landelijk een vuist(je) kan maken? Je zou het haast geloven. Maar voor de Leeuwarder winkeliers werden de gevolgen pijnlijk voelbaar.
Het Friese Schathuis op de hoek van het Naauw en de St. Jacobsstraat, jarenlang een aantrekkelijke winkel voor als je een cadeau zocht of zelf een nieuwe tas, vaas of kop en schotel kon gebruiken, was zo’n zaak die een binnenstad nodig heeft om onderscheidend te zijn. Dat wat V&D in de laatste jaren van zijn bestaan tot zo’n zwak merk maakte – alles heb je elders ook, zelfs meer –, steekt af bij fraaie winkels met exclusieve (en dan ook echt exclusieve!) luxe artikelen. Nu bestaat Het Friese Schathuis nog in Drachten. Dat geeft te denken.
Aan de andere kant van de Nieuwestad zat ’t Luxe Huis met al even bijzondere geschenkartikelen. Ga er maar van uit dat wat Het Friese Schathuis had, niet bij ’t Luxe Huis te koop was en andersom. Dus had je altijd een goede reden om bij beide winkels te gaan kijken. Later ging ’t Luxe Huis Eric Steenbergen heten, naar de nieuwe eigenaar. Tegenwoordig zit de winkel met die naam in de Kleine Kerkstraat, maar nu verwijst de naam juist naar de vroegere eigenaar. Design werd daar het centrale gegeven waar alles om draaide. En dat klinkt toch weer een stuk functionalistischer dan ‘geschenkartikel’.
De kermis, lang een plek van draaimolens met pierement, kon ook al niet achterblijven bij moderniseringen elders. Dat was lastig, want de concurrentie met het zuiden van Nederland was groot. Daar zit de kermis de mensen in het bloed. Als er geen kermis is, is het carnaval en omgekeerd. Hier was de uitbundigheid vooral een kwestie van een korte periode in de zomer.
Maar wat zich in onder meer Tilburg al manifesteerde, begon nu ook hier: de mechanisering. Er verschenen ‘wentel- en vliegzaken’, zoals dat omschreven staat in Och Heden Ja! 3, ‘die de ouderwetse draaimolen voorbijstreefden’. Je kreeg luchtschommels, die complete loopings maakten, en aan het begin van de ruimtevaartperiode had ook de kermis zijn spoetnik. Heel aantrekkelijk voor de kermisvrienden was de Cyclotron, ‘een soort centrifuge, waarin de mensen door de middelpuntvliedende kracht tegen de wand werden gekleefd.’ Leeuwarden telde, dat mag duidelijk zijn, weer helemaal mee.
Wat ook een kleine, maar niet onbelangrijke kwestie was in het competitief ingestelde Leeuwarden van die dagen, was de (te) lange afwezigheid van roltrappen. Terwijl elke grotere stad kon borstroffelen over deze vorm van aandacht voor een comfortabele toekomst, had Leeuwarden nog lang helemaal geen bewegende trappen die je geruisloos en moeiteloos naar een hogere verdieping voerden. Het was in 1967 niet V&D dat deze nieuwigheid introduceerde, wat eigenlijk iedereen had verwacht, maar modezaak Gebr. Janssen die een winkel had met twee ingangen: op de Nieuwestad (later het oostelijke deel van H&M) en de Wirdumerdijk (later telefoonwinkel Telfort).
Moderne jongens, die gebroeders, want ze lieten hun oude winkelpand aan de Wirdumerdijk en dat van Paul Roling Modes ernaast slopen om er een zeer gesloten, Duits aandoende, metalen prefab-gevel te plaatsen, die even weinig bekoort als de nog steeds in wederopbouwstaat verkerende centrumstraten van Hannover. Nou, dan weet je het wel. Ook erg van de vooruitgang was het wonderlijke takelsysteem, waarmee de broers hun personeelsleden kleding lieten vervoeren tussen de etages. Het was in de verte vergelijkbaar met het voor kinderen zo betoverende liftje voor eetbordjes van het Pannekoekhuisje in de Grote Hoogstraat. De klant hoefde zo niet te sjouwen(!), maar kon handsfree naar beneden wandelen, om bij de kassa de zojuist gekozen pantalon of jurk weer aan te treffen.
Het pand met schattig balkonnetje, waar Gebr. Janssen omheen liep, op de hoek dus, was lang een schoenwinkel; Van der Meulen en Bervoets-Vriezelaar. Het verhaal ging dat de modezaak het er graag bij wou hebben, maar dat is er nooit van gekomen. Later kwam opticien Greving & Greving er in.
foto: Jacob van Essen

Meer berichten
- De vergeten oorzaak van de huurcrisis: de koper woont in een fiscaal paleis
- Aandacht voor ervaringsdeskundigen in gemeentelijke raadsstukken: deze Friese gemeenten springen eruit
- Friezen vinden vanuit WW bovengemiddeld vaak weer werk
- Iets meer werklozen in oktober – Meer mensen blijven werkloos
- Is het gezeur over de fietshelm nu klaar? Pak de auto aan in plaats van de fiets. Hier de cijfers
- Ruim vijftig jaar sieraadkunst van Ruudt Peters in Museum Arnhem
- Some red flags look like love: NHL Stenden maakt geweld in relaties bespreekbaar
- Datacenters verbruiken 5,0 procent van de elektriciteit
- Restauratie Oldehove duurt langer
- Meer dan 250 inzendingen op www.liwwadder-spreekwoorden.nl
- Veel patiënten in grote problemen bij meerdaagse stroomuitval
- Meer bulkaanbiedingen op vlees ondanks groeiende kritiek – Dirk en Lidl al gestopt
- Pro Friesland blaakt van optimisme – Scherpe teksten uit verkiezingsprogramma geweerd
- Camerabeelden minder objectief als bewijs dan vaak wordt gedacht
- Ruim een kwart meer mkb-bedrijven afgelopen 5 jaar
- Ondertussen blijven we onze woningen vullen met materialen waarvan we ons nauwelijks afvragen wat ze doen met onze gezondheid
- Jaarwisseling brengt financiële kansen voor huiseigenaren
- NVM en VGM NL: Huuraanbod historisch laag, steeds meer huurders lopen vast
- Detailhandel zet 3,1 procent meer om in derde kwartaal – Aantal faillissementen licht gestegen
- KHN, De Horecabond en CNV starten campagne voor sociale veiligheid in de horeca
- FNP: ondernemers niet betrokken bij terrasbeleid
- Ondernemers delen groot leeg winkelpand om huur betaalbaar te houden
- ‘Banken moeten medewerkers beter wapenen tegen phishingaanvallen’
- Prognose levensverwachting 65-jarigen: nog 21 jaar in 2032
- De laatste keer dat ik aan geschoren vrouwenbenen heb gedacht is al weer even geleden
- Wanneer PRO, als provinciale partij, geen probleem heeft met woningbouw in De Hem laten ze zich hierover dan ook duidelijk uitspreken
- Leeuwarden eindelijk volwassen dankzij migranten – Sneu, geen bloemen voor de nieuwkomer uit Afghanistan of Syrië
- Sybz en De Walrus serveren de komende jaren lunches en maaltijden voor het Leeuwarder college
- Waarom de elfjarige Ricardo anderhalf uur lang in de kou naar huis moest lopen
- Annemarie Lindeboom: Wat zijn de cijfers hiervan? Waarom zie ik dit nergens? Want dat kan echt aantonen dat het oneerlijk is, toch?
- Het is waar. Komend voorjaar stop ik als advocaat
- Nederland hoort bij klimaatkoplopers, maar verliest terrein
- In oktober 27 procent meer faillissementen dan een jaar eerder
- Sinterklaas brengt Nederland samen: minder scrollen, meer spelletjes
- Caparis in problemen – Raadsleden die de bijeenkomst bezoeken krijgen, naar we aannemen, zwijgplicht opgelegd
- Kinderen hebben vaker een kansrijke start
- Leeuwarden wil één plek voor vragen over zorg, geld, werk en jeugdhulp
- Gemeente Leeuwarden geeft startsein voor aanleg aquathermienet in Baard
- Meer dan 1000 jongeren ontdekken kunst en cultuur tijdens ArtTrip
- Inboedel van mediaman Frank Botman online geveild bij Auctivo




