Er ligt voor Jouke de Vries en Hilde Tjeerdema een uitdaging

Jouke de Vries informateur gemeente Leeuwarden. Schnabbel of eerlijke zaak?

Lokale democratie op sterven na dood

door L. Inberg

Opkomst kiezers rampzalig

De gemeenteraadsverkiezingen in Leeuwarden kennen maar één echte “winnaar”.  De veruit grootste partij is geworden, die van de thuisblijvers. 60% maar liefst interesseerde het niet, wist het niet, was teleurgesteld, of dacht dat het toch allemaal geen verschil maakt (de laatste groep heeft het gelijk aan haar kant). Net als bij de vorige verkiezingen (de opkomst daalde toen naar 50%) kondigt de burgemeester nu een onderzoek aan. Daar bleef hij toen in steken. Dat mag hem niet weer gebeuren. Overigens had hij dit wel verwacht. Sinds wanneer? En wat deed hij er vervolgens aan?

Op de verkiezingsavond juichten de “winnaars”, met name PvdA (1 zetel), D66 ( 3 zetels, naderhand nog twee). Inmiddels blijkt ook het CDA zijn relatieve positie aanmerkelijk te hebben versterkt. GroenLinks als verliezer (1 zetel) toonde zich verheugd, dat het niet erger was geworden. De FNP (van 1 naar 2) bleef erg rustig. Het viel denkelijk toch tegen.

Enkele minuten stilte bleven achterwege

Het juichen van zogenaamde winnaars was in het licht van de opkomstcijfers volstrekt misplaatst. Enkele minuten stilte waren passender geweest. De burgemeester had in plaats daarvan een weddenschap afgesloten met zijn collega in Alphen aan den Rijn. Ook die verloor hij.

Het lijkt er op (Pieter de Groot schonk er in de LC vandaag ook in historisch perspectief aandacht aan), alsof zelfs deze catastrofe door de politieke klasse in de stad (en omringend platteland) snel vergeten zal worden. We stomen meteen door naar de collegevorming. Henk D. c.s. zitten in de flow. Zulke kanonnen laten zich niet door een rampzalig opkomstcijfer afremmen. Mijn carrière gaat voor.

Jouke de Vries: schnabbel of serieuze taak

Professor Jouke de Vries gaat informeren. Geboren in Dearsum, PvdA-lid, gestudeerd in Amsterdam, vlot professor geworden, columnist, creëerde een universiteitje in Den Haag, betrokken bij de UCF (netwerk-universiteitje) in Fryslân, in de Raad van Toezicht van de Stichting Culturele Hoofdstad. Een mooi profiel om in dienst van Henk Deinum de oude coalitie (PvdA, CDA, GroenLinks) snel te continueren. Henk zei het al na de uitslag : D66 was tegen de CH 2018 geweest, dus weinig geschikt. Diks zal weer op mogen draven, vermoedelijk met een uitgeklede portefeuille.  Want ze stuntelde nogal. GroenLinks zal daar geen punt van maken. De tent is toch al intern verdeeld: Piet van der Wal is nu een soort eenmansfractie (hij wilde niet samen met de anderen op de foto), Nicolai ( ook al bij de samenstelling van de lijst oppositioneel, hij vond GroenLinks te liberaal geworden, en gelijk heeft hij, kan hij niet overstappen naar Verenigd Links) moet in de wacht. Een zwakke club geworden, dus in een coalitie makkelijk manipuleerbaar voor de PvdA. Heel gunstig voor de PvdA.

Mevrouw De Boer overkwam het bij de formatie van het college van gedeputeerde staten. Onder leiding van Hans Konst (politiek nadien alleen in gevaarlijk vaarwater geweest) werd de informateur al snel overbodig gemaakt. Een college, gevormd uit drie verliezende partijen, trad fluks aan. De Friese politiek kent haar eigen wetten.

Jouke kritisch in zijn columns

Dan nu Jouke de Vries in Leeuwarden aan de slag. Hij schrijft aardige columns. Zo kapittelde hij de rol van de “social media” in de politiek. Hij schreef: “De politiek beperkt zich steeds meer tot 140 karakters wat ten koste gaat van de kwaliteit van de besluitvorming.” En: “De You-Tube-isering van de politiek gaat steeds verder. Politiek is steeds meer amusement geworden en politici moeten zich steeds meer gedragen als stand-up comedians.” Verder: “Wetenschappelijke rapporten worden nauwelijks meer gelezen. Het leidt tot fact free politics. Iedereen roept maar wat en heeft binnen zijn eigen kader gelijk.”

We mogen aannemen, dat de informateur Jouke de Vries dit in zijn opdracht in Leeuwarden prominent op de agenda zet. En wat er aan te doen is. En of er een relatie is met de abominabele opkomst.

Jouke de Vries zal in zijn analyse ook stil moeten staan bij wat hij opschreef naar aanleiding van columns van Peter Middendorp over de Haagse politiek. Middendorp attaqueerde met name het fenomeen: “Tussen journalisten, voorlichters en politici is het kluitjesvoetbal geworden. De kleffe omgang van deze beroepsgroepen komt het meest duidelijk tot uiting in Nieuwspoort…..” De oude opdracht: “Een goede journalist heeft geen vrienden”, is teloor geraakt, en “pack journalism” is er voor in de plaats gekomen.”

Jouke de Vries kan dat meenemen in zijn aanpak, en bijvoorbeeld de nauwe relatie tussen burgemeester Crone en (voormalig?) hoofdredacteur Snijders aan de orde stellen. En de twitter-relaties tussen Leeuwarder politici en journalisten. Dat zou een onthullend rapport op leveren. Burgemeester Van der Zwan van Heerenveen wil wel tips geven hoe je dat aanpakt.

Nynke Beetstra en Pier Tilma (de laatste als het er op aankomt vaak niet thuis)

De LC ( als belangrijkste regionale krant) presenteert vandaag de aanwijzing van Jouke de Vries als informateur, nota bene met de inside-information, dat voortzetting van de bestaande coalitie waarschijnlijk mag  worden geacht. Een bewijs dat het in Leeuwarden ook een kwestie is van “kleffe omgang”. Het bewijsmateriaal ligt voor het oprapen. Zoals recent de berichtgeving in de LC over de zoveelste draai van de PvdA in de kwestie van de JSF. Groot gelijk, Nynke Beetstra, uit Grou, met je ingezonden in de LC. Maar Pier Tilma (raadslid FNP in Leeuwarden) hoor je niet. Terwijl wat Beetstra poneerde, in essentie de problematiek is, die de vergaande non-participatie in de gemeentelijke democratie kan verklaren. De kiezers voelen zich volstrekt niet serieus genomen.

Jouke de Vries moet non-participatie allereerst in discussie brengen

Overige kwesties daaraan ondergeschikt

D66 moet hierin voortouw nemen

Een bestuurskundige als Jouke de Vries kan het zich onmogelijk permitteren, deze non-participatie onbesproken te laten, of over te dragen aan een commissie die een rapportje mag vervaardigen. Jouke de Vries zou zijn eigen reputatie, en die van de gemeente Leeuwarden,  daarmee tekort doen. Er zal iets substantieels moeten worden ondernomen. Zelfs Europa let tegenwoordig op ons.

Het is eigenlijk een fraaie taak voor De Vries. Mogelijk voorgedragen om snel een college – in de lijn van de wensen van de PvdA – te vormen, kan hij, en moet hij, daaraan vooraf, de ontstane situatie van een immens democratisch tekort als politiek op te lossen kwestie de hoogste prioriteit geven. De lokale PvdA (fractie) zal hem, vermoedelijk, daarin liever niet volgen. Vanuit de principes van de sociaal-democratie zou dat natuurlijk wel moeten, maar de praktische belangen van bestuurders verzetten zich er tegen. Vermoedelijk zou er in de achterban van deze partij grote sympathie voor bestaan. Het is de moeite waard om de duur van de informatie wat te verlengen, als hier eindelijk eens serieuze activiteiten worden ondernomen. Een afdelingsvergadering van de PvdA zou niet misstaan, niet na, maar voor de (in)formatie.

D66

D66, winnaar bij deze lokale verkiezingen, glunderde bij de zetelwinst. Het is leuk, maar de gedachte aan een wethouderszeteltje lijkt prematuur, en ook niet echt in het belang van de lokale democratie. Het zou dan de zoveelste keer zijn – zoals ook in de provinciale politiek – dat de andere partijen zich door PvdA (samen met CDA) laten uitspelen. Denk ook aan het strategisch verbond dat Marco Florijn en Thea Koster bij de vorige verkiezingen plaatselijk sloten, terwijl landelijk het CDA-PvdA – kabinet sneuvelde.

Er rust een zware verantwoordelijkheid op de benoemde informateur. Hij kan het routineus als een schnabbeltje oppakken. Hij kan ook geschiedenis schrijven. Met name D66 draagt eveneens extra verantwoordelijkheid. Het is aan hun om als getalsmatige winnaar van twee zetels, mogelijke korte termijn-winst (een eventuele wethouderszetel) eerst maar even op te offeren. Eerst komt de democratische plicht, in herinnering aan Van Mierlo als gangmaker bij de vernieuwing van de  democratie in Nederland. Van Mierlo ging het niet om ministerszetels, maar om hervorming van een vastgelopen systeem. Precies dezelfde stagnatie manifesteert zich hier (democratische non-participatie) in Leeuwarden.

Er ligt voor Jouke de Vries en Hilde Tjeerdema, een uitdaging. Een heel andere  dan Henk Deinum in het hoofd heeft.