Culturele Hoofdstad en de ubersubsydzjestruijerij

De Kulturele Haadstêd, it Frysk en de übersubsydzjestruijerij

(Van een correspondent)

De communicatie in en om KH 2018 mijdt het gebruik van de Friese taal. Onderzoek wees dat uit. Even levert dat wat rumoer op. Even snel gaat het rumoer weer liggen. Eigenlijk interesseert het geen hond, zo moet geconcludeerd. In de fase van de verwerving van de kandidatuur werden de Friese taal en cultuur (verder nauwelijks geconcretiseerd) als “selling point” opgevoerd. Sindsdien hoor je er weinig meer over. Aanjagers van KH 2018, zoals Klaas Sietse Spoelstra en Abe de Vries zijn ofwel ingepakt of misschien afgehaakt. Verantwoording leggen ze geen van allen af.

De akties, die zo nu en dan opflakkeren, om de beoogde Friese aspecten van de KH tot zijn recht te doen komen, blijven schamel. Schriftelijke vragen van de FNP in provinciale staten, dat is al veel gevraagd. En die worden beantwoord, met als strekking dat het heus wel goed gaat. De helft van alle provinciale ambtenaren is, althans op papier, ingeschakeld voor de KH, maar het Fries gebruiken, ho maar. In werkelijkheid gebeurt er niets. In Leeuwarden bewaart de FNP in de raad een stilzwijgen in het Fries over deze kwestie.

Zo nu en dan wordt er ergens iets getwitterd. Cornelis van der Werf bijvoorbeeld over de 11 fonteinen van Anna Tilroe. “Frysk = Folklore ….. neffens Anna Tilroe”. En: Anna Tilroe docht wat artistyks by de Kulturele Haadstêd 2018. Eat mei fonteinen. Anna Tilroe hat wat op Fryske keunst- ners tsjin, dy hawwe neffens har in tige beheind artistyk ynsicht, se kinne allinnich mar mei Fryske eagen sjen ….”

In januari 2016 was er een ledenbijeenkomst van it Skriuwersboun. Klaas Sietse Spoelstra sprak daar over het onderwerp “is it spylfjild foar de Fryske literatuer earlik.” Volgens het verslag in de Leeuwarder Courant draaide dat vervolgens uit op een idee van Spoelstra: oanslute by oare keunstfoarmen en bygelyks tekstboeken te meitsjen by iepenloftspullen.” De LC laat ook Johanneke Liemburg nog even aan het woord. “Sy woe ha dat Tryater him mear iepenstelt foar Fryske theatermakkers en immen as Tjerk Kooistra …… in kâns jout. Mar dat bart net, de artistyk liedster (fan Tryater, red.) sjocht dat as in bedriging.” Aldus Liemburg van Wommels. De door haar genoemde artistiek leidster van Tryater, Judkovskaja, kreeg wel van de KH de opdracht om de openingsmanifestatie (“een gelaagd spektakel”) op touw te zetten. Abe de Vries: “ En dan ha ik noch net iens neamd dat Tryater sa anty-Frysk is dat se dêr inkeld mar kozakkestikken spylje wolle mei in froulike Taras Bulba oan de rezjyknoppen. Skande.”

De grote pers vertelt er nooit bij hoeveel zoiets nu opbrengt. De uitgever NDC van die grote pers heeft zelf contracten gesloten met de KH, waarvan de inhoud geheim wordt gehouden. Er is sprake van een tamelijk gesloten geheel van de organisatie van de KH zelf, en daarbinnen en direct er om heen actieve instelllingen/begunstigden. Er gaat aardig wat geld om, maar de spoeling is niettemin dun. Ooit sprak PvdA-voorvrouw Ingrid Wagenaar inzake de KH de onsterfelijke woorden: “no net mear eamelje oer jild “. Daarna is er alleen maar over geld gezeurd, en vooral: aan wie gaat dat ten goede komen. Links en rechts worden fondsen onder druk gezet om ontstane tekorten op te vullen. Een schoolvoorbeeld is het Leeuwarder Ondernemers Fonds (LOF), dat als “hoofdsponsor” moet optreden. Wie vraagt naar rapporten over de gang van zaken, krijgt nul op het rekest. Het is allemaal o, zo vertrouwelijk.

Je zou hopen dat het eerdere boegbeeld van de KH, Klaas Sietse Spoelstra, met een uitdagende stellingname kwam. Het moet hem toch ook duidelijk zijn dat de KH alleen nog maar het aantrekken van bezoekers als doel heeft. De “cultuur” is niet meer dan een ordinair instrument om via verhoopte stromen toeristen te kunnen incasseren. Terwijl Spoelstra altijd betoogde dat de KH ging bijdragen aan een brede en intense revitalisatie van de Friese samenleving. Ziet Spoelstra dat nog voor zich?

Spoelstra’s oude kameraad Abe de Vries hoor je niet meer. Wel blogde hij in januari druk over een vergadering van it Skriuwersboun. Veel heisa rond een aanstaand vertrek van de ”ponghâldster”. En Abe de Vries geeft blijk van ongenoegen: “wat Klaas Sietse Spoelstra … dêrmei (= het onderwerp van de bijeenkomst) te krijen hie, wie op foarhân ûndúdlik en dat bleau it achterôf ek.” Die ponghâldster schreef op haar beurt onlangs nog weer een kritisch stuk over de fonteinen van Anna Tilroe. Waar vervolgens niemand op reageert. Of toch, redacteur Leemburg van de LC wijdde er een raadselachtige column aan. Hij was in Hindeloopen op sleeptouw genomen.

Kan er ook een tribunaal worden georganiseerd, waarin Abe en Klaas Sietse uitleg geven? Met een terugblik en oordeel over hoe het allemaal is gegaan. Met een door de KH aangeleverd gespecificeerd overzicht van bestede, en nog uit te geven, middelen, per project, en instelling/begunstigden. Het gaat uiteindelijk toch over besteding van overheidsmiddelen. Wie krijgt wat, en waarom? Of kan dat niet, omdat, zoals Abe het omschreef “: “ús eigen putsjes yn dy übersubsydzjestruierij moatte net yn gefaar komme.”

CH2018