Cees Buisman (Wetsus): We werden als een stelletje bedelaars behandeld – Optimist zijn is de plicht van intelligente mensen

9 februari 2023 Actueel

Foto: Wetsus -archief – Buisman staat tweede van links

Cees Buisman Wetsus door Andries Veldman

‘Optimist zijn is de plicht van intelligente mensen’

‘We zien de gevolgen, maar blijven wegkijken’

‘We werden als een stelletje bedelaars behandeld’

‘Ik ben een optimistisch mens. Optimist zijn is de plicht van intelligente mensen.’ Dat zegt Cees Buisman, hoogleraar Biologische Kringlooptechnologie aan Wageningen Universiteit en directeur van het waterinstituut Wetsus in Leeuwarden. Over de problematiek rond de boeren zegt hij: laat eerst de natuur het probleem oplossen en daarna de techniek. Minder dieren is de eerste stap. In het boek De mens is geen plaag analyseert Buisman enkele van de problemen waarvoor de wereld zich gesteld ziet. Hij rekent af met clichés en komt met positieve oplossingen.

Voor Buisman is het volstrekt duidelijk wat er moet gebeuren om de stikstofproblematiek onder de knie te krijgen. Want dat het een probleem is van wereldniveau lijdt bij hem geen twijfel. ‘Wereldwijd vergiftigen we de natuur en het milieu met stikstof en dat veroorzaakt een slechte gezondheid. Zolang ik met dit vraagstuk bezig ben kennen we de problematiek en de gevolgen. Dat leerde ik al aan het begin van mijn studie in 1980. Nu hebben de boeren nog de macht, maar als de Europese Unie ingrijpt pas dan verandert het.’

Hoofdschuddend, maar altijd met een glimlach, zit Buisman achter zijn bureau wanneer hij spreekt over alle beschikbare kennis die we maar mondjesmaat toepassen. Zo gooien we maar liefst negentig procent van ons zoete water rechtstreeks in de zee. ‘De Rijn is een gletscherrivier. Als die gletscher, een bewegende ijsmassa, er straks niet meer is, dan hebben we geen Rijn meer. Droogte is een engineeringsvraagstuk. Zorg ervoor dat de bodem water opslaat.’ Of neem het project Blue Energie, dat zout water in zoet verandert. Het project dat op de Afsluitdijk in de kinderschoenenstaat noemt Buisman een succes. ‘We zoeken naar geld voor uitbreiding. We hebben 50 miljoen euro nodig. Dat is echt ongelofelijk moeilijk, terwijl het zo belangrijk is. Ik snap het ook niet dat het ons niet lukt.’

Vorig jaar moest Wetsus een noodkreet uitzenden om zelf overeind te blijven. Mede-directeur Johan Boonstra bond het CDA-kamerlid Derk Boswijk op het hart om zich sterk te maken voor het waterinstituut. ‘Als we geen vijf miljoen euro krijgen, dan sluiten we de deur’, zo werd het kamerlid bij het verlaten van het instituut na een werkbezoek meegegeven. Buisman: ‘De periode 2018 tot 2020 was een hele slechte. We werden als een stelletje bedelaars behandeld. Waarom? Ik kan er de vinger niet op leggen. Voor een deel heeft het ermee te maken dat er weer nieuwe mensen op nieuwe posities zitten.’ Voorlopig is Wetsus weer gered. Buisman vindt het vooral onbegrijpelijk dat water nog niet stevig op de prioriteitenlijstjes staat vermeld. Even stond het thema bij de hedendaagse crisis vermeld, maar het onderwerp lijkt er al weer vanaf te zijn gekukeld.

Weinigen staan bij deze topprioriteit stil omdat water zo gewoon is. ‘Bedrijven die zich ergens willen vestigen kijken eerst naar waar er water is. In Zeeland moeten ze zoet water naar de provincie pompen. Oost-Nederland heeft ook een probleem. Ook in Delfzijl is geen zoet water. In België lijdt men onder waterstress. Het land heeft geen rivieren, dat weten de meeste mensen niet.’

Al geruime tijd verkondigt Buisman dat er een probleem is rond het verkrijgen en behouden van zoet water, maar hij lijkt een roepende in de woestijn. Tijdens een lezing in Tresoar (2016) zette Buisman de waterproblematiek in perspectief. Hij presenteerde het zoet water als een minuscuul bolletje op de wereldkaart. Zo weinig is ervan. ‘Wij gebruiken zoet water als erfafscheiding. Onbegrijpelijk vinden ze dat in veel landen. Buisman constateerde toen ook dat de Friese economie in Nederland niet veel voorstelt en dat we als het om innovatie gaat in het achterste rijtuig zitten. Een gebied als Eindhoven (met evenveel inwoners als heel Friesland) presteert zeventien keer zoveel. Politici zouden dieper in de materie moeten duiken. Water werd nota bene zo’n tien jaar geleden in Davos als topprioriteit geclassificeerd.

‘We leven in een verveelde tijd. Het is geen seconde stil. Iedereen zit op zijn telefoon, hoe kom je dan ooit tot goede ideeën? Hoe kun je op die manier persoonlijkheidsdiepten in je leven bereiken? Je ziet zelden dat politici door visie in de politiek terechtkomen.’ We bezitten zoveel kennis. We zien de gevolgen, maar blijven wegkijken. Buisman laat er geen misverstand over bestaan: PFAS is slecht. De combinatie van fluorverbindingen wordt nog altijd toegepast in bijvoorbeeld pannen en Post-It-plakkers. ‘Aan transvetzuren zijn miljoenen mensen doodgegaan. Zo’n groep moet in één keer verboden worden. Pesticiden veroorzaken parkinson.’

De door weerman Gerrit Hiemstra gegeven Rede van Friesland (2019) vond Buisman ook veel te voorzichtig. ‘Ik had hem graag wat radicaler met zijn uitspraken gezien. Zeg bijvoorbeeld hardop: Boycot het 5G-communicatiesysteem. Hiemstra had feller moeten uithalen en scherpere keuzes moeten maken.’

========

Cees Buisman geeft in zijn boek ook aan wat we zelf kunnen doen. Het zijn praktische tips die iedereen kan opvolgen zonder op anderen te wachten. Het gaat om bescheiden dingen die een enorm effect kunnen hebben als ze massaal nagevolgd worden.

Eet vlees als een leeuw en eet groenten als een hert. Dat betekent: iedere tien dagen een dag of vier aaneengesloten vlees eten. En voor groenten: iedere dag 200 gram. Als we veel minder vlees eten, verlagen we onze totale voetafdruk enorm en komen we dichter bij het duurzame waterverbruik waar we recht op hebben. Steeds een paar dagen geen vlees eten geeft ons lichaam de kans alle eiwitten (ook de slechte) van het vlees goed te verteren voordat we opnieuw vlees eten. Vlees verteren heeft tijd nodig. Zo doet een leeuw het ook.

Loop iedere dag een paar kilometer. De mens is gebouwd om te lopen. Het verbetert ons immuunsysteem. Als we stevig doorlopen, drijft dat ons immuunsysteem aan. Dat is nodig, want het lymfesysteem heeft geen eigen spieren voor de aandrijving maar moet wél al onze afvalstoffen afvoeren. Zitten is het nieuwe roken.

Wees voorzichtig met de digitale wereld. Deze wereld vergeet niets en staat steeds vaker in de weg van menselijk contact. Als we eenmaal gewend zijn aan het Tinder Date Systeem durven we niemand direct meer aan te spreken. Tinder onthoudt al onze afspraken en voorkeuren voor altijd. De nieuwste trend is het Internet of Things. Hiermee zijn apparaten draadloos te koppelen aan het internet. Op het Internet of Things raken we onze privacy kwijt en worden we kwetsbaar voor ongewenste invloeden als het internet gehackt wordt.

Lees papieren boeken. Daar steken we veel meer van op dan van de op sensatie gerichte kranten. En als een krant iets uitdiept, dan is het altijd net niet genoeg. In een boek wordt de volledige context duidelijk. Lezen van papier verhoogt de concentratie met wel 30 procent ten opzichte van het lezen van een beeldscherm.

Koop duurder en duurzamer voedsel. We moeten meer voor ons eten gaan betalen. Dat kan best, want we geven een veel kleiner deel van ons inkomen aan voedsel uit dan dertig jaar geleden. Daarbij gooien we ook nog eens gemiddeld 30 procent van ons eten weg.