Waarom bouwen we een nieuw Cambuurstadion? En voor wie? – Opnieuw miljoenen nodig voor bouw stadion

© Dijkstra Draisma

(Tekst: Redactie Liwwadders – update onderin – augustus 2019)

Lees ook FTM: De gegarandeerde winnaar in het nieuwe Feyenoord-stadion: Goldman Sachs  

Vers Beton: Waarom wordt Feyenoord City ondanks de risico’s toch doorgezet?

Dit is het elftal machtige mannen dat Feyenoord City drijft

Er is in ons land geen enkel zelfstandig renderend voetbalstadion. Vandaar ook dat de roep om de bouw van een nieuw voetbalstadion zelden voortkomt uit de bevolking, besturen van voetbalclubs of de voetballers. Bij sportclub Cambuur in Leeuwarden is dit niet anders. Spelers als Karim Rossi of Kevin Schindler vragen niet om een nieuw stadion. Wie willen er eigenlijk wel een nieuw voetbalstadion? En waarom?

Sander de Rouwe

Om die vraag te beantwoorden beluisteren we een podcast met gedeputeerde Sander de Rouwe (economie, CDA) die te vinden is op de website www.liwwadders.nl. Eigenlijk, zegt De Rouwe, gaat het niet om de bouw van een nieuw voetbalstadion maar om de ontwikkeling van drie grote gebieden in Leeuwarden namelijk: rond het oude Cambuurstadion, tussen het Cambuurplein en de Archipelweg, dat gereedgemaakt kan worden voor woningbouw; renovatie van het gebied aan de Snekertrekweg en Marshallweg, waar de panden van slachterij Brada (inmiddels afgebroken en een bron van grondvervuiling) en De Boer Stalinrichting de omgeving een unheimische uitstraling geven en het gebied rond WTC (World Trade Center, de voormalige Frieslandhal) aan de Heliconweg waar de vlag niet in top hangt. De ontwikkeling van diverse projecten in deze drie gebieden zou moeten leiden tot meer economische kracht in de Friese hoofdstad. Maar wordt die economische kracht wel bereikt? Welke ontwikkelingen staan op stapel? Dragen die bij tot het beoogde doel? Wie trekken hiervan het meeste profijt? En kan dit allemaal in een armlastige gemeente?

15,5 miljoen

Inmiddels zijn er, zonder dat er al een schep in de grond is gegaan, vele miljoenen euro’s door de gemeente Leeuwarden en provincie Friesland toegezegd. De teller voor de overheid voor een nieuw WTC/Cambuurstadion staat inmiddels al op 15,5 miljoen euro. De vraag lijkt gerechtvaardigd: waarom investeren de direct betrokkenen niet meer euro’s in dit, volgens hen, zo lucratieve bouwproject? Zij willen hun feestje, waarom moeten wij de slingers ophangen? Volgens bouwpastoor Robert Kuipers, die de klus in Leeuwarden moet klaren, is de ontwikkeling van een stadion niet zo moeilijk. Eerder deed hij dat voor PEC in Zwolle. In het Oranje Bierhuis strooide hij met cijfers. De bouwformule is 2000 euro per stoel. Maar de kunst van dit spel is om de bal, als het om de financiën gaat, zoveel mogelijk bij de overheden te leggen.

Kwijtschelding

Ontwikkelaar Wyckerveste, bouwer Dijkstra Draisma en grondeigenaar WTC worden tot nu toe, als het om de kosten gaat, grotendeels uit de wind gehouden. De gemeentelijke bijdrage is een optelsom van 4,5 miljoen euro als een eenmalige bijdrage aan gebiedsontwikkeling, 1,5 miljoen euro voor infrastructuur en 4,5 miljoen euro kwijtschelding van de gemeentelijke vordering op het WTC. Aan deze kwijtschelding betalen de genoemde belanghebbende partijen niet mee. De bijdrage van de provincie Friesland, onder voorwaarden toegezegd door het college, bedraagt 5 miljoen euro. De statenleden moeten hier nog hun goedkeuring aan verlenen.

Gepiepeld

In het verhaal van gedeputeerde De Rouwe wordt gesteld dat het midden- en kleinbedrijf van Leeuwarden een impuls nodig heeft die kan worden verkregen door de ontwikkeling van de genoemde drie gebieden. Het midden- en kleinbedrijf in Leeuwarden denkt hier geheel anders over en verwacht weinig van deze zogenaamde impuls. De middenstanders verwachten opnieuw gepiepeld te worden vanwege een onophoudelijke stroom van wensdenken dat opstijgt uit allerhande rapporten. Rapporten waaruit onomstotelijk blijkt dat de businesscase van ontwikkelaar Wyckerveste flinterdun is. Het blijkt ook uit de brief die het college van b. en w. op 18 december 2018 aan de raad stuurt en waarin tal van risico’s en losse eindjes staan opgesomd. Maar het optimisme in de brief overheerst en de karavaan trekt verder. Je vraagt je af: wie stelt nu zo’n brief op?

Boterzacht

Gedeputeerde De Rouwe stelt vast dat de gewenste ontwikkeling in de drie gebieden niet ten koste mag gaan van de bestaande Leeuwarder middenstand, anders zou men het paard achter de wagen spannen. Maar de huidige middenstand van Leeuwarden is nu juist zeer beducht voor de komst van marktverstorende activiteiten en vindt toezeggingen dat regels moeten worden opgesteld en nageleefd om oneerlijke concurrentie tegen te gaan boterzacht. Niet dat men a priori tegen concurrentie is, maar men begrijpt de bestuurlijke inspanning voor de grootmachten eenvoudig niet.

Retail

Deze opvatting stoelt op eerder opgedane ervaringen met het Leeuwarder gemeentebestuur. Een bestuur dat, wanneer het erop aankomt, niet schroomt om de hand te lichten met afspraken om grote partijen ruimte te bieden ten koste van kleinere partijen. De middenstanders vrezen juist minder omzet, een onaantrekkelijke binnenstad en verdergaande sluiting van zaken, omdat de plannen, in tegenstelling van wat wordt beweerd, vooral meer van hetzelfde bieden. Ze hebben geen vertrouwen in de mooie bestuurlijke vergezichten. Ze wijzen hierbij op de resultaten van het vastgoedplan Nieuw Zaailand (Zaailand/Ruiterskwartier/Wilhelminaplein). Een ontwikkeling die inging tegen feitelijke cijfers die wezen op vele honderden vierkante meters overbodige vloeroppervlakte voor retail in relatie tot het aantal consumenten in de regio en die onder meer tot een deels leegstaand winkelcentrum Zaailand heeft geleid. Bestuurders die riepen dat zich in dit gebied klassezaken zouden vestigen die we in Leeuwarden nog niet eerder zagen, willen hier niet meer aan herinnerd worden. (lees ook het actuele vraaggesprek met gedeputeerde Sander de Rouwe in deze krant)

Harmen de Haas

De middenstanders, die maar mondjesmaat een luisterend oor vinden bij de bestuurders, krijgen de indruk dat de gevestigde orde bestaande uit een handjevol ondernemers, opnieuw de dienst uitmaakt ten koste van het reguliere bedrijfsleven. In Leeuwarden bestaat deze gevestigde orde uit ondernemers die zich verzameld hebben rond topambtenaar Harmen de Haas.

Biodans-workshop

Harm(en) de Haas is al jaren in Leeuwarden een spin in het web bij vrijwel alle grote projecten. Er gaat geen plan in Leeuwarden de deur uit of Harmen de Haas heeft hier zijn oordeel over gegeven. De Haas is een onzichtbare ambtenaar die zelden publieke verantwoording aflegt. Op 24 maart 2018 was hij even te zien in het tv-programma Ik Vertrek, waar hij deelnam aan een biodans-workshop van Paula en Peter, die in Denemarken een camping waren begonnen. Huppelend danste De Haas met vrienden en vriendinnen door het gras.

Leider

In Leeuwarden is Harmen de Haas de onbetwiste leider van het ambtenarenkorps. Zijn machtsbasis wordt vooral gevormd door één-tweetjes. Bij belangrijke dossiers stuurt hij eerst zijn secondanten het veld in en schuift zelf pas aan wanneer er beslist moet worden. De Haas, of een van zijn ondergeschikten, legt zaken graag uit aan individuele raadsleden om lastige vragen in de raad te voorkomen. Maar dat doet hij alleen als er expliciet om wordt gevraagd.

Ynze Haitsma

Een van De Haas’ rechterhanden in het dossier WTC/Cambuur is ambtenaar Ynze Haitsma. Ook Haitsma is een belangrijke man. Haitsma was eerder betrokken bij onder meer de transformatie van het Stationsplein voor het centraal station in een shared space gebied. Haitsma was ook eerste ambtenaar bij de ontwikkeling van poppodium Neushoorn aan het Ruiterskwartier. Bij dit laatste plan kocht Haitsma percelen van particulieren in het gebied tussen Haniasteeg en Groot Schavernek aan voor bedragen die bijna twee keer zo hoog waren als door een van zijn collega’s was getaxeerd. In één concreet geval bedroeg een al ruim getaxeerd perceel 200.000 euro en werd het door Haitsma aangekocht voor 350.000 euro, dit omdat de verkoper zijn hakken in het zand zette. Haitsma werd bij deze transactie in de rug gedekt door zijn baas Harmen de Haas en door wethouder van economische zaken Henk Deinum (PvdA). Het project Neushoorn moest hoe dan ook doorgaan. Deinum wilde resultaat zien. En dat mag een paar centen kosten.

Henk Deinum

Henk Deinum (sinds februari wethouder af) is de man van doorpakken, maar afmaken is een geheel ander verhaal. Deinum mag graag het probleem van een ander oplossen en schroomt niet om hierbij een greep te doen in de gemeentelijke kas voor, wat hij noemt, het algemeen belang.(Tekst loopt door na de afbeelding)

Illustratie: A. Keikes

Bij poppodium Neushoorn werd het regionaal opleidingscentrum Friesland College verleid om middels huur een substantiële bijdrage te leveren aan dit podium. Hoewel veel seinen op rood stonden, pakte de wethouder toch door en zit het podium sinds de start met forse exploitatietekorten waar nog geen oplossing voor gevonden is. Bovendien werden de bouwkosten van Neushoorn fors overschreden nadat bleek dat allerlei voorzieningen over het hoofd waren gezien of niet goed op elkaar waren afgestemd. Ook overbuurman schouwburg De Harmonie, vissend in dezelfde culturele vijver, kan wat de financiën betreft geen optimistische cijfers tonen.

Blokhuispoort

De focus bij Leeuwarder wethouders ligt vaak op nieuwe dingen die gebouwd kunnen worden in plaats van zaken bij bestaande organisaties te verbeteren. Ook bij de ontwikkeling van de Blokhuispoort laat Henk Deinum zijn sporen na. Wat tijdens Culturele Hoofdstad als paradepaard aan stad en land moest worden getoond kampte al tijdens de verbouwing met miljoenen tekorten. Huurders klagen steen en been over de accommodatie waarin zij moeten werken. Duizenden bezoekers aan de Culturele Hoofdstad liepen in de Blokhuispoort over rommelig binnenterreinen. De verantwoordelijkheid wordt door de wethouder nonchalant weggewuifd.

Tweede verdieping

Binnen het Leeuwarder stadskantoor aan het Oldehoofsterkerkhof wordt door ambtenaren met ontzag, en soms ook schamper, gesproken over ‘de tweede verdieping.’ Dit is de verdieping waar de belangrijkste besluiten worden genomen. Dit is de afdeling van het stadskantoor waar topambtenaar Harmen de Haas met zijn staf regeert. De Haas, getooid met een ingenieurstitel, heeft zijn pionnen op de juiste plaatsen gestationeerd. Sinds kort heeft hij zijn macht zelfs uitgebreid naar het sociale domein. Uit zijn staf is Eelke de Jong doorgeschoven naar deze afdeling, waar de tekorten zich opstapelen en er een oplossing moet worden gevonden voor een structurele bezuiniging van 3,6 miljoen euro op een jaarlijkse uitgave van 36 miljoen euro.

Hoe ver de macht van Harmen de Haas reikt, blijkt wel uit de benoeming, nu een kleine tien jaar geleden, van de in Kollum woonachtige gemeentesecretaris Reindert Hoek. Het was De Haas die het initiatief nam om Hoek voor te dragen als hoogste ambtenaar van de gemeente Leeuwarden. Misschien zou je het een meesterzet van de topambtenaar kunnen noemen. Het contract van Hoek, die wegens pensionering de gemeente al had kunnen verlaten, is inmiddels verlengd.

Vastgoedcarrousel

In de grote vastgoedcarrousel rond wat we gemakshalve project WTC/Cambuur noemen maar zich uitstrekt (zie de opmerkingen van gedeputeerde Sander de Rouwe) tot minstens drie of vier belangrijke gebieden in Leeuwarden (ook de verplaatsing van de veemarkt van WTC naar een terrein op bedrijvenpark De Hemrik hoort hierbij), spelen diverse belanghebbenden een rol. Het zijn stuk voor stuk ondernemers die voor het overgrote deel een particulier belang vertegenwoordigen en hierbij de gemeente Leeuwarden aan hun zijde vinden. Er wordt weleens gezegd dat een vastgoedondernemer zich geen beter college kan wensen dan een waarin de PvdA domineert.

Zwarte Piet

Leeuwarden is buitengewoon welwillend in het tegemoetkomen aan de vastgoedsector. Dat blijkt wanneer we de partijen stuk voor stuk langslopen en de onderliggende openbare stukken raadplegen. Wat vooral opvalt is dat de burgers (inclusief de middenstanders) van Leeuwarden slechts minimaal aan bod komen, alleen als het echt niet anders kan, en keer op keer de zwarte piet krijgen toebedeeld.

De Centrale

Uitgesloten! Dat mag niet gebeuren! Detailhandel op winkelplein De Centrale, het winkelcentrum in het oosten van Leeuwarden, is uitgesloten. Dit winkelcentrum is alleen bedoeld voor de verkoop van grootschalige artikelen. Zo luidde jarenlang het parool van de gemeente in de richting van vastgoedontwikkelaar Kwint van Kennemerland Beheer. Gideon Kwint, de zoon van de oprichter, liet in mei 2017 tijdens een stamtafelbijeenkomst, georganiseerd door de locale fractie van de FNP in de Friesche Club, al weten zeer warme banden te onderhouden met wethouder Henk Deinum. ‘Ik mag hem Henk noemen’, aldus Kwint, die tijdens die bijeenkomst een pleidooi hield voor de vestiging van een supermarkt op winkelplein De Centrale. Een voornemen dat tot voor kort onbespreekbaar was, want deze vestiging zou schade berokkenen aan andere ondernemers in de sector en zelfs het bestaan van een geheel winkelcentrum in Camminghaburen (met supermarkten als Jumbo en Albert Heijn) in gevaar brengen. Kwint, vergezeld door zijn advocaat, liep echter over van optimisme aan de stamtafel van de Friesche Club.

Kwint

Vastgoedondernemer Kwint speelt de bal hoog – eerder nam Kwint senior de destijds voor economische zaken verantwoordelijke wethouder Inge van Ammers (VVD) mee op een reisje naar Londen. Sinds die tijd gaat het de zakenman Kwint in Leeuwarden voor de wind. Kwint junior motiveert zijn verzoek om supermarkten toe te laten op het winkelplein door te wijzen op een gelijk speelveld. Als er supermarkten gevestigd mogen worden bij WTC/Cambuur, dan toch ook op de Centrale? D66 volgt deze redenatie en is inmiddels om. De raadsfractie ziet geen bezwaar tegen de komst van een supermarkt(en), waarmee de partij een streep zet door het weren van detailhandel op de verkoopplaats van grootschalige goederen.

Supermarktwereld

De supermarktwereld is ongerust over deze gang van zaken. De rust die hen gegeven is door een ordentelijke verdeling van supermarkten over de stad wordt nu verstoord door hogere machten.

Kostbaar papiertje

Niet alleen Kwint verstoort de rust door kansen te pakken die voor het grijpen liggen, ook de Amerikaanse belegger Highbrook Investors ziet nu zijn kans schoon om met een paar stevige halen miljoenen binnen te hengelen. Highbrook Investors is eigenaar van het kwijnende winkelcentrum aan de Snekertrekweg waarin momenteel een Jumbo, Budget Markt en Jisk zijn gevestigd. De Amerikanen ruiken kansen in de Leeuwarder vastgoedcarrousel. Hun belang ligt vooral in het wijzigen van de bestemming van hun bezit, een kostbaar papiertje.

164 appartementen

Een woonbestemming zou fantastisch zijn om het zakelijke leed aan de kade te verzachten. En zo geschiedde het. Highbrook Investors krijgt van ‘de tweede verdieping’ gedaan wat geen enkele andere ondernemer in de verste verte zou kunnen bewerkstelligen. Met de door de gemeente afgegeven woonbestemming voor de bouw van 164 appartementen in twee woontorens en het afkopen van huurcontracten scoort Highbrook Investors goed bij zijn investeerders. De ’tweede verdieping’ verzuimt om het voordeel van de Amerikanen ten goede te laten komen aan de burgers van Leeuwarden. Het blijft merkwaardig waarom de investeerders die van alles willen er met de buit vandoor kunnen zonder een rekening gepresenteerd te krijgen. ‘We komen met een oplossing voor drie problemen tegelijk’, zegt Dirk Jan de Rouwe van bouwbedrijf DijkstraDraisma en broer van gedeputeerde Sander in de Leeuwarder Courant. ‘Cambuur krijgt een nieuw stadion, het WTC-gebied krijgt een upgrading en de verpauperde Snekertrekweg nu ook.’

Douwe Posthuma

Een andere speler die opduikt is Douwe Posthuma uit Sneek. Posthuma, ooit begonnen als aannemer – een bedrijf dat nog altijd bestaat – heeft zich met het bezit van bouwmarkten opgewerkt tot een plek in de Quote top-500. De ondernemer bezit meer dan tien bouwmarkten, waaronder die van Karwei aan de Leeuwarder mr P.J. Troelstraweg. Posthuma zou die graag willen onderbrengen in het nieuwe WTC/Cambuurstadion, maar wel op voorwaarde dat er geen concurrerende bouwmarkten van het kaliber Hornbach of Bauhaus in de onmiddellijke nabijheid verrijzen. Ook Posthuma staat op scherp om financieel te profiteren van de vrijgevigheid van de gemeente Leeuwarden.

Inspraakrondes

Bovengenoemden zijn allemaal spelers die worden toegelaten en welwillend aangehoord door ‘de tweede verdieping.’ Die etage is onbereikbaar voor de reguliere middenstand van Leeuwarden. Zij moeten het doen met inspraakrondes en worden bijgepraat tijdens groepssessies waar ambtenaar Ynze Haitsma rustig uitlegt hoe volgens hem de vork in de steel zit en dat Leeuwarden kansen moet pakken die voor het grijpen liggen.

Ergernis

Een van de spelers die slechts mee mag doen in de groepssessies is Erwin Jousma, eigenaar van speelhal Monkey Town aan de Marshallweg. Jousma is een nuchtere ondernemer die iedere dag in zijn zaak te vinden is. ‘Ik bestuur niet vanuit een kantoor.’ Hij verbaast zich in toenemende mate over de gang van zaken rond WTC/Cambuur, een verbazing die zich soms omzet in ergernis.

Wensdenken

Jousma lepelt met gemak enkele cijfers op die volgens hem het wensdenken rond WTC/Cambuur in perspectief plaatsen. Volgens de ondernemer bieden de vrijetijdsondernemingen (leisure) die gedacht zijn in het nieuwe stadion niets nieuws en voegen derhalve niets toe aan wat er al is. Hij wijst op wat we in de gemeente op dit gebied hebben: trampolinepark, snowcentrum, streetjump, lasergame, kartbaan, paintball, klimhal, speelhallen (Monkey Town en Grote Keizer), bowlinghal en bioscopen. Jousma kan het zich moeilijk voorstellen dat de markt groter is dan die nu wordt bediend. ‘Als die markt groter is, zoals Wyckerveste zegt, dan zou dat betekenen dat we als ondernemers al die jaren hebben liggen te slapen.’

16.000 vierkante meter

De plannenmakers van het stadion gaan uit van een verdubbeling van de leisuremarkt met 16.000 vierkante meter vloeroppervlak. Jousma: ‘Vergelijk het eens met de detailhandel. Het zou betekenen dat je de Schrans en de Nieuwestad bijbouwt op een nieuwe locatie. Dat geloof je toch niet? Kijk bovendien eens naar demografische ontwikkelingen en naar de bereidheid om kilometers te rijden voor deze voorzieningen. Dertig kilometer is het maximum. De speelparadijzen BomBi in Dokkum en Ballorig in Sexbierum zijn al gesloten. Wij draaien heel mooi omdat we voorzichtig zijn, regelmatig vernieuwen en als meewerkend voorman op de vloer aan het werk zijn. Iets anders: Hoe kan het dat de plannen van Wyckerveste nog altijd gebaseerd zijn op cijfers uit 2014? Die cijfers zijn, gelet op de kosten in de bouw, allang achterhaald. Als ik bij de bank kom, moet ik actuele jaarrapporten inleveren van de laatste drie jaren. Geldt dat niet voor deze partij?’ Jousma windt er geen doekjes om. De komst van een reeks vrijetijdszaken in het nieuwe stadion zorgt voor het omvallen van anderen. ‘Daarbij denk ik dat vrijetijdszaken in het stadion het niet gaan redden. Die krijgen te maken met torenhoge investeringen, een forse huur en concurrentie van horeca in het eigen gebouw.’

Piet Adema

Dat de gemeentelijke regels niet voor iedereen hetzelfde zijn, is binnen de bouwcarrousel genoegzaam bekend. Het al jaren moeizaam voortbewegende tentoonstellingscomplex WTC aan de Heliconweg is hier een goed voorbeeld van. Het complex, onder leiding van Piet Adema (landelijk voorzitter van de ChristenUnie en oud-gedeputeerde van de provincie Friesland), wordt al jaren in de rug gesteund door de gemeente Leeuwarden. Wanneer schuldeiser de Rabobank aandringt op versnelde aflossing wordt een dreigend faillissement voorkomen doordat de gemeente Leeuwarden een bedrag van 5 miljoen euro kwijtscheldt. Ook deze geste overkomt niet iedere ondernemer.

Jan Anker

Piet Adema is de spreekbuis van ondernemer Jan Anker, de topman van het zuivelconcern A-ware. De familie Anker uit Lopik staat eveneens prominent genoteerd in de rijkenlijst van het zakenblad Quote. Het blad schat het familievermogen op 58 miljoen euro. Anker is ook eigenaar van het Dairy Training Center in Oentsjerk en transportbedrijf AB Texel, met een terrein op bedrijventerrein de Hemrik in Leeuwarden.

Veemarkt

Als privé-investeerder is Anker in WTC Beheer gestapt. Anker ruikt kansen en lanceert het idee om de veemarkt, goed voor een huur van tonnen per jaar, te verplaatsen naar een van zijn bedrijventerreinen. Kassa! Het is een mooie solide huurder en de stichting Veehandelcentrum Noord-Nederland ziet wel wat in het plan van de self-made ondernemer. Veemarktvoorzitter Andries Kingma ‘mikt vooral op melkveehouders die het grote belang inzien van de veemarkt voor een goede prijsvorming’, zegt hij in de Leeuwarder Courant. Wel vinden Kingma en Anker dat de gemeente Leeuwarden en de provincie die prijsvorming zouden moeten ondersteunen. De obligatielening die wordt uitgeschreven is één ding, maar een bijdrage van de burgers van Leeuwarden mag in dit mooie initiatief toch zeker niet ontbreken.

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

UPDATE

Ingezonden, naam bij redactie bekend

Naar aanleiding van uw stuk over de plannen voor het nieuwe Cambuurstadion hoe zinvol een nieuw stadion zijn, voor het gemak de bezoekerscijfers maar weggelaten.

Gemiddeld aantal toeschouwers bij thuiswedstrijden is maximaal 7500 in de laatste seizoenen, het huidige stadion is de laatste 3 jaar bij een thuiswedstrijd geen enkele keer uitverkocht. Zie hier de statistieken:  

Cambuur staat op dit moment op de 15^e plaats in de Keuken Kampioen Divisie, niet echt voetbalclub die kans maakt op de Eredivisie.

Er wordt niet alleen voor leegstand voor winkels gebouwd. Maar ook voor een halfleeg stadion.

Als je dit in de publieke ruimte noemt, krijg je te maken met agressieve reacties van de supportsgroepen. Daarom houden veel mensen zich maar stil.

Het is onbegrijpelijk dat de gerealiseerde toeschouwersaantallen niet meegenomen worden in de afwegingen.

Groet,

Cambuurstadion wtc