Reinier Salverda (Fryske Akademy): Ik mag weer een dag betaald praten! (video)

Opnieuw het Liwwadders.nl nieuwscaf� vanuit espressobar Sun aan de Nieuwestad. Deze keer met Reinier Salverda, directeur van de Fryske Akademy en hoogleraar aan de University College in Londen. Ook aan tafel Harry Stinis, actief lid van FNV lokaal.

http://bit.ly/hp66mL

Reinier Salverda (lachend): �Het lijkt hier wel de stempelpost van de Elfstedentocht, zo zitten jullie daar, met zijn twee�n achter dat tafeltje!�

Reinier Salverda, wat doe je zo de hele dag?

Reinier Salverda: �Iedere dag zeg ik tegen mijn vrouw: nou mag ik weer een dag betaald praten.�

En zegt die aan het eind van de dag: heb je nog wat bereikt?

Reinier Salverda: �Jazeker, dat zegt ze. Soms zegt ze ook: doe een pleister op je mond. Ik mag graag praten, ik hou van de dialoog. Bertrand Russell zei: Het meeste dat we weten komt doordat iemand anders je het verteld heeft. Zo is het ook met de wetenschap. Een van de belangrijkste dingen hierbij is het goed leren vragen te stellen.�

�Ik ben iedere dag om negen uur op kantoor. Vanmorgen heb ik de conceptbegroting van ons instituut doorgenomen met onze belangrijkste partners de KNAW en de provincie Frysl�n. Daarna een uur lang een telefonisch interview over meertaligheid op Nederlandse scholen voor een magazine van het instituut Forum in Utrecht, een zeer belangrijk instituut dat zich bezighoudt met de multiculturele ontwikkelingen in Nederland. Vanmiddag heb ik nog een gesprek met de voorzitter van de Raad van Toezicht van de Fryske Akademy. En als mijn vrouw straks vraagt: heb je nog wat bereikt, dan kan ik zeggen dat we een heel behoorlijke begroting hebben opgesteld met daarbij een goed verhaal.�

�Ik heb lange tijd in Indonesi� gewerkt en in Londen. In Indonesi�, maar ook in Londen, stellen de studenten beleefd hun vragen. �Waarom is dit zo�, of �Hoe zit dat�of �Heeft u daar wel aangedacht�; in Nederland is het al snel van: �Nou, ik vind dit�en dan roepen ze wat. Dat is goed uit het oogpunt van assertiviteit, maar mijn voorkeur ligt toch bij het vragende, het onderzoekende en het analyserende. In Londen waren mijn dochter en haar vriendin bezig met wiskunde. Ze stelden elkaar vragen, zo van: ��En als we dit nu zo doen en dat op die manier��. Ik wist niet wat ik zag! Het was experimentele wiskunde! Ze probeerden te ontdekken op welke manier ze tot het antwoord konden komen. Dat had ik vroeger heel anders geleerd. Nu ontdekten ze het zelf en dat is natuurlijk de beste leermethode. Als je het zelf ontdekt, vergeet je dat nooit meer. O, zit dat zo? Het is een aha-erlebnis.�

�Ik heb vijfentwintig jaar in het buitenland gezeten dan zie je duidelijke verschillen. Hier in Nederland wilden toen ik op school zat de docenten uit het vat van alle wijsheid in de hoofdjes van de leerlingen gieten. In Engeland gaat dat heel anders. Dat doen ze daar niet. Ze gaan daar uit van de mogelijkheden van de student en die zoeken daar dan informatie en boeken bij. Engelse studenten hebben geleerd iets op te zoeken. Nederlandse studenten worden geschoold.�

Je praat erover in constaterende zin.

Reinier Salverda: �Ik chargeer wat, maar het is wel zo: Engelse studenten onderzoeken, zijn nieuwsgierig, analyseren en bedenken oplossingen. Dat zijn belangrijke intellectuele vaardigheden.�

Harry Stinis: �Ik was met mijn vrouw in de National Gallery en daar zag ik kinderen met hun juf met potloden in de weer. Ze gingen voor een schilderij zitten en de juf vroeg: welke kleuren zien jullie, hoe zouden jullie die kunnen mengen? Er ontstond een levendig geheel. Vragen, uitwerken en analyseren.�

Zie je voor jezelf geen taak weggelegd om je te bemoeien met de opleidingen voor het onderwijs?

Reinier Salverda: �Ik kan niks zeggen over de opleidingsinstituten. Het zijn observaties die ik in de krant lees. Om daarover iets te gaan roepen zie ik niet als eerste taak in mijn leven.�

�Wel vind ik dat het taalspel veel meer moet worden aangemoedigd. Ik heb altijd met plezier mijn talen geleerd, Latijn en Grieks, prachtig. Nu heb ik de indruk dat het drillen en moeten de overhand hebben gekregen boven spelen. Een beetje drillen mag, maar er moet ook tijd zijn om te spelen.�

�Ik ben onderzoeker met Friese roots. Ben geboren en opgegroeid in Arnhem. Mijn vader zei: �Als je vooruit wilt, moet je in ieder geval goed Nederlands spreken. Hij sprak, in tegenstelling tot andere Friezen in Arnhem geen woord Fries tegen ons. Dat wilde hij per se niet, terwijl hij lid was van De Vrije Fries en stiper van de Fryske Akademy. Al vroeg kreeg ik te maken met Frans. Papa fume une pipe! Ik riep trots: ik kan al liegen in een vreemde taal! Op de lagere school kwam er Engels bij. Arnhem is bevrijd door de Engelsen en die taal heeft daar een sympathieke uitstraling. Duits lag gevoeliger, maar mijn leraar Duits zei terecht: ��De oorlog was met nazi�s, niet met Duitsers. Dat moet je uit elkaar houden.�� Weer later leerde ik Latijn, een heerlijk soort algebra, en Grieks, dan leer je er een compleet nieuw alfabet erbij. Op mijn twaalfde ben ik begonnen met Fries. Ik deed een schriftelijke cursus. Iedereen in ons gezin vond dat raar. Frjemd wurdt eigen, van Van der Woude. Ik heb alles nog. Inclusief de correcties. Na mijn gymnasium heb ik Nederlandse taal- en letterkunde gestudeerd en kreeg een baan in Jakarta. Dit interview kunnen we ook in het Indonesisch doen.�

�Nederland had een cultureel akkoord gesloten met Indonesi�, op die noemer ging ik er aan de slag. De verhoudingen werden mij snel duidelijk. Het eerste wat men zei was: ��Welkom, maar u weet dat we het Nederlands hebben afgeschaft. U heeft drie maanden om de taal te leren.�� Bij gratie mocht ik na drie maanden de vragen in het Nederlands stellen. Ik was geslaagd. Daarna was het ok�. Je krijgt een waanzinnige goodwill wanneer je de taal spreekt. Pas toen ik na acht jaar aankondigde dat ik vertrok, werd ik in het Nederlands aangesproken. Een beleefdheidsgebaar van waardering.�

�Toen ik hier in 2006 werd aangesteld sprak ik geen woord Fries. Nu doe ik alle toespraken en interviews in het Fries. Op een maandagmorgen ben ik Fries gaan spreken met het personeel. In het begin ging het niet goed. Dat komt omdat ik te veel van taal weet. Wat is een boppeslag? Als je dat opzoekt in het woordenboek vind je �bovenslag� en weet je nog niks. Pas als iemand die verstand van kaatsen heeft het je vertelt, weet je wat het woord betekent. Mijn tong ging verkeerd staan. Als ik het niet wist kwamen er Engelse woorden uit, hoe ik ook mijn best deed. De een vult de ander aan. Dat heb ik bij andere talen ook gemerkt. Het is een beetje rappen met elkaar.�

Hoe is het met de Friese canon?

Reinier Salverda: �Een goeie vraag. Het is goed dat die er is. Het was natuurlijk wel een beetje mode. De Friese geschiedenis gaat natuurlijk veel verder terug dan de Nederlandse. Daarom is het ook jammer dat die twee niet naast elkaar zijn gelegd. Waar zijn de raakpunten, dat vind ik nou interessant. Ik zie als raakpunten de Reformatie, de strijd tegen de Spanjaarden en de Nederlandse bijbelvertaling. De Spanjaard Caspar Di Robles heeft onze dijken gebouwd. De voorzitter van de commissie die in de 17e eeuw de eerste statenbijbel heeft gemaakt was dominee Bogerman uit Leeuwarden. Kijk je naar de Franse revolutie dan is die hier in Friesland het meest heftig geweest. Heel Nederland keek naar wat er hier gebeurde. Hier was het een echte revolutie, verderop een fluwelen. Ook een belangrijk moment is de Tweede Wereldoorlog en de rol van de Fries Gerbrandy daarin. Dat was een koppige Fries die met zijn karakter heel Nederland inspireerde.�

Hoe kijk je aan tegen de Friese universiteit?

Reinier Salverda: �Friesland heeft geld en dan zeg ik: investeer dat in je eigen jeugd.�

Terwijl de bestuurders hun kinderen naar het westen sturen.

Reinier Salverda: �Ja, zo is Franeker ook aan haar eind gekomen. De bestuurders stuurden hun kinderen naar G�ttingen en Leiden. Maar ik denk dat de voortrekkers Sminia (VU), Breimer (Leiden), Fokkema (Delft) en De Vries (Den Haag) een goede stap hebben gezet. We hebben hier Wetsus, Van Hall Larenstein, Waddenacademie en Stenden. Je moet er net even wat meer van zien te maken. Het wordt ook geen echte universiteit. Het wordt een vernieuwingsimpuls. Je moet zeggen: wat kan hier, wat is hier en wat kunnen we er meer van maken. Het is goede politiek om dingen te doen waar we goed in zijn. Stenden is goed in toerismeonderzoek. Nou, zeg ik dan: maak dat nog maar wat sterker. Stenden heeft voorgesteld om een pre-masteropleiding te maken. Daarmee organiseer je een betere doorstroming. Het is ook de strijd tegen de zesjescultuur. In Engeland tellen alleen de goede resultaten. Je gaat eerst met je cijfers door de digitale zeef. Kom je daar niet doorheen, dan is het einde oefening. Dat vind ik niet verkeerd.�

Je zit goed op de lijn Rutte, een fan van Cameron.

Reinier Salverda: �Dat wil ik niet zo zeggen. De economische recepten van Cameron werken niet. Daar gaat Rutte nog wel achter komen. Op 30 november gaan 2,5 miljoen Britten de straat op. That �s massive, man! Cameron heeft 2,6 miljoen werklozen in zijn land, waarvan er 1 miljoen jongeren. Hij roept dat er nog meer bezuinigd moet worden. Werkloosheid in Engeland is keihard. Daar wordt veel te veel gedacht aan de depressie van jaren dertig en veel te weinig aan de motor van de maatschappij. Natuurlijk hebben ze in Engeland een swingende glamourindustrie, maar ze zijn niet goed in de traditionele industrie. Dat doen ze in Duitsland toch beter. Godzijdank heeft Nederland Duitsland als achterland.�

�Bij de Friese universiteit gaat het er ook om om de braindrain te keren. In 1959 zijn er al plannen door de Fryske Akademy gemaakt voor een echte Friese universiteit. Limburg kwam toen wel in actie. Die provincie kreeg een universiteit in Maastricht als compensatie voor het sluiten van de mijnen. Het politieke moment doet er ook toe.�

Zeggen je collega�s in den lande niet: wat moet dat nou daar in Friesland met die universiteit?

Reinier Salverda: �Ja, dat zeggen ze. Maar het gaat om het publieke belang. Toen ze mij in Londen belden om leiding te geven aan de Fryske Akademy zei ik ook eerst: ga weg! Ik had nooit van mijn leven gedacht dat ik nog eens uit Londen zou vertrekken. Ik werkte in Londen aan een van de tien beste universiteiten ter wereld. Ik zat daar in de academische hemel. Toen ze mij belden dacht ik: dit is de keuze tussen hier in Londen drie boeken schrijven of achter zestig mensen aanlopen. Die keuze was voor mij niet moeilijk. Toch ging ik nadenken toen een beroep werd gedaan op mijn Friese roots, hoe gek het ook klinkt. Ik dacht: de Fryske Akademy heeft een goede naam, ze zijn financieel failliet en als ik nee zeg, dan is het finito, basta. Weg instituut. Ik dacht: dat kan ik niet laten passeren.�

�In 1989 ben ik aangesteld als hoogleraar aan het University College in Londen. Dat was de eerste universiteit (1826) die iedereen toeliet. Oxford en Cambridge lieten je alleen toe als je man was, blank en belijdend lid van de Anglicaanse kerk. Onze universiteit liet joden en katholieken toe. De eerste keer werd dat nog bij inschrijving vermeld. De volgende dag dacht men hoezo, en schafte die aantekening direct af. Ze noemen onze universiteit Godless College in Gowerstreet! Liberaal tot in elke vezel! Heerlijk. Ik ben er nog altijd bijzonder hoogleraar. Deze zomer ga ik er weer naartoe. Dan organiseer ik congressen, begeleid studenten en schrijf artikelen voor ons magazine.�

Hoe is het met de data bij de Fryske Akademy?

Reinier Salverda: �Hahaha, goed. Altijd vragen waar de gegevens vandaan komen. Toen ik dat stuk over Diederik Stapel over hufterige vleeseters had gelezen en voor de slagerij van Bakker Uw Slager langs liep dacht ik meteen: dit zal de slagersbranche niet over zich heen laten komen. De KNAW speelt hier goed op in. Je moet je data presenteren en laten bekritiseren. Het heeft ook te maken met de tijd waarin we leven. Als je Huizinga leest, dan zie je dat die niet altijd zijn bronnen noemt. Die was nu ook ontslagen. (Bulderende lach). Studenten moesten toen zelf de bronnen maar zien te vinden. En de vraag is dan: Hoe weet je dat? Schrijf maar op waarop dit is gebaseerd, daar draait het om in de wetenschap. En die maatstaven worden altijd scherper, dus de grote historicus Huizinga was nu misschien wel op het matje geroepen.�

Nog een wens voor in de schoen?

Reinier Salverda: �Het boek van Dick de Boer, Emo�s Reis. Dat gaat over de middeleeuwse monnik Emo de Vries, de eerste student aan Oxford. Bij uitgave ontdekte ik dat er een standbeeld van Emo de Vries in Oxford staat. Dat wist ik niet! Als ik er weer ben, ga ik direct kijken. Je ziet maar weer: Friezen trekken de wereld in. Het zijn ideale immigranten en ze bereiken onvoorstelbare dingen. We zijn goed in pootaardappelen, jachtbouw en de derde financi�le sector van Nederland zit hier in Leeuwarden. Er zitten Friese melkproducenten in Moskou die die hele stad van melkproducten voorzien. Het is idioot dat we dat niet zien. We moeten daar trots op zijn! Steven Sterk is de grootste ramsjboekenhandelaar. Met zijn winst worden prachtige boeken uitgegeven. We zitten hier niet alleen Fries te zijn, we doen dat gewoon!�