Armoede: 62 procent niet herplaatsbaar – lang wachten bij Kredietbank

(tekst: ingezonden)

Interview in het kader van het rekenkameronderzoek naar het armoedebeleid in Leeuwarden
29 september 2011 om 15.00

Aanwezigen: Nelly Meijer (Arme Kant Leeuwarden/Raad van Kerken Leeuwarden), Margreet van der Laan (SLO), Johan Hengst (FNV uitkeringsgerechtigden), Pyt van der Gali�n (PEL) en Joop Abma (ZIENN)
Namens Pro Facto: Bert Schudde (voorzitter) en Nicolette Woestenburg (verslag)

In de cli�ntenraad hebben 8 organisaties en 5 individuele leden zitting, dit is geregeld in het Huishoudelijk Reglement van het overlegorgaan van de cli�ntenraad Werk en Inkomen. Toevallig zijn vandaag 5 vertegenwoordigers van organisaties aanwezig en geen individuele leden.

1. Definitie armoede en doelgroepen armoedebeleid gemeente
Volgens de aanwezigen kent Leeuwarden een grote groep die in armoede leeft. Een oorzaak hiervan is dat armen naar de stad trekken, omdat daar voorzieningen zijn. Het gaat bijvoorbeeld om ouderen, die niet meer zo mobiel zijn, of om werkende armen die geen auto hebben. Joop Abma geeft aan dat de cli�ntengroep waarvoor hij opkomt (daklozen of mensen in een crisissituatie zoals schulden, verslaving of psychische problemen) in de hulpverlening vaak tot Leeuwarden is aangewezen en daardoor ook blijft hangen in de stad.

De cli�ntenraad heeft net in haar bijeenkomst te horen gekregen dat 62% van de uitkeringsgerechtigden niet herplaatsbaar is; voor deze mensen is geen geschikt werk te vinden. Johan Hengst heeft veel van deze mensen in zijn achterban; het gaat om jeugd met een beperkt opleidingsniveau en/of een beperkt geestelijk vermogen. Deze jongeren belanden tussen wal en schip omdat er voor hen geen geschikt werk is.

De afgevaardigden van de cli�ntenraad geven aan dat de gemeente Leeuwarden op zich haar minimabeleid goed op orde heeft en dat er voldoende regelingen zijn, maar desondanks is er een grote groep die overal buiten valt. Een ontwikkeling die zij zien is dat steeds meer mensen naar de rand van de samenleving bewegen. Margreet van der Laan wijst hierbij op eenzame ouderen; zij leven teruggetrokken, steeds meer op zichzelf, doordat zij in hun oude woning blijven wonen en niet meer zo snel naar een verzorgingstehuis gaan. Zij participeren vaak helemaal niet meer, komen niet meer buiten en vragen ook geen voorzieningen aan. Pyt van der Gali�n vraagt aandacht voor de schuldhulpverleningsproblematiek; de Kredietbank Nederland krijgt te maken met een groeiend aantal klanten. Ook vraagt hij aandacht voor de landelijke omslag van AWBZ naar de WMO; daar waar mensen eerst anoniem een beroep op de AWBZ konden doen, moeten zij nu naar het Wmo-loket om zich kenbaar te maken. Dat zorgt voor een drempel bij mensen om een beroep te doen op deze voorzieningen.

In de Armoedenotitie van de gemeente staat participeren centraal. Veel van dergelijke plannen worden onder de noemer �Iedereen doet mee� ingezet. Volgens Margreet van der Laan geldt dit niet voor de ouderen, het beleid is afgestemd op mensen die nog tot de beroepsbevolking horen of tot de jongere ouderen die vrijwilligerswerk kunnen doen.

Pyt van der Gali�n ziet een omslag bij de inwerking treding van de WWB. Toen de verantwoordelijkheid voor de uitkeringen bij de gemeenten kwam te liggen, heeft het beleid zich ook steeds meer richting zelforganiserend vermogen bewogen. De verzorgingsstaat staat niet meer centraal; er wordt meer gericht op de initiatieven die organisaties nemen. Ook is er sprake van een generatieprobleem; eerder bestond Leeuwarden nog uit allerlei �buurten� waar men elkaar kende, nu bevindt iedereen zich achter zijn eigen voordeur. De opkomst van internet heeft hier ook mee te maken.

2. Regelingen van de gemeente
Tot 2010 konden mensen in het kader van de z.g. declaratieregeling een keuze maken tussen een pakket met naar keuze bioscoopkaartjes, theaterbonnen, strippenkaarten, fietsbonnen of zwemkaartjes enz., of een bedrag van 60 euro.
( De cli�ntenraad heeft recent advies gegeven over de declaratieregeling. Er is toen gesproken over het vergoeden van zwemles en het vergoeden van bioscoopkaartjes).
Maar op de bioscoopkaartjes was duidelijk zichtbaar dat het van de gemeente afkomstig was, dus dit werkte niet. )
Nu is ervoor gekozen dat men jaarlijks 60 euro van de gemeente krijgt, die zij zelf mogen besteden aan participatie.
Voor kinderen uit de groepen 5 t/m 8 van het basisonderwijs bestaat er een zwemlesregeling.
De gemeenten hanteert de 120%-norm van het sociaalminimum.
De gemeente Leeuwarden houdt volgens de afgevaardigden van de cli�ntenraad de kosten van de minimaregelingen zo marginaal mogelijk.

De cli�ntenraad was (ook) betrokken bij het vereenvoudigen van het aanvraagformulier voor de minimaregelingen. De afgevaardigden geven aan dat zij vinden dat de gemeente voldoende aandacht besteed heeft aan het vereenvoudigen van deze formulieren; natuurlijk bereik je altijd een groep niet, maar dit is vaak ook wel een eigen keuze van mensen. De gemeente stuurt bijvoorbeeld aan alle uitkeringsgerechtigden het aanvraagformulier op en het verschijnt in huis-aan-huisbladen. De aanwezigen vandaag vinden dat de hoogte van de voorzieningen van de gemeente karig is, maar dat de gemeente wel voldoende inzet op het bereik van de doelgroepen.

Volgens de cli�ntenraad is er geen probleem met het aanvragen van zorgtoeslag. Wel bestaat er een probleem als het gaat om achterstanden bij het betalen van de premie. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat 318.000 Nederlanders langer dan 6 maanden geen premie hebben betaald. Johan Hengst geeft aan dat dit komt omdat sommige mensen moeten kiezen tussen zorg betalen en hypotheek betalen; betaal je de hypotheek niet dan ben je je huis kwijt, betaal je je premie voor de zorgverzekering niet dan krijg je nog wel zorg. Nelly Meijer geeft aan dat veel mensen geen aanvullende verzekering nemen omdat dit kosten zou besparen. Als zij vervolgens vergoeding van gemaakte medische kosten bij de gemeente aanvragen via de bijzondere bijstand, krijgen zij dit niet omdat er al een voorliggende voorziening is (AV-Frieso-verzekering). Door deze keuze zitten sommige mensen thuis terwijl zij bijvoorbeeld fysiotherapie nodig hebben, volgens de aanwezigen gaat het hier niet om een incident maar komt dit veel vaker voor.

Er is een flink aantal jaren geleden over het voorzien in computer gepraat in de cli�ntenraad, maar hier was volgens de gemeente geen geld voor beschikbaar. Pyt van der Gali�n vindt dat de oude computers van de gemeente best weggegeven kunnen worden aan de armen. Margreet van der Laan geeft aan dat de digitale woonkamers, waar men gratis of tegen een gering bedrag op het internet kan, worden wegbezuinigd. Nelly Meijer geeft aan dat de gemeente wel een donatie heeft overgemaakt aan Stichting Leergeld, zodat deze stichting computers kan vergoeden voor schoolkinderen.

Aanmelden bij de voedselbank is volgens de aanwezigen een omslachtige en langdurige aangelegenheid. Je komt alleen in aanmerking als je heel weinig inkomsten hebt en je bent zo 3 tot 4 maanden kwijt aan de aanvraag. De leden zijn allen van mening dat initiatieven zoals een schuldhulpmaatje of de voedselbank niet nodig zouden zijn, als het overheidsbeleid goed was.

3. Overige aandachtspunten
Pyt van der Gali�n noemt de schuldhulpverlening in Leeuwarden een drama. Hij zou het liefste willen dat de gemeente de Kredietbank Nederland vaarwel zou zeggen en de schuldhulpverlening in eigen hand zou nemen, zoals de gemeente Achtkarspelen ook gedaan heeft. Dit voornamelijk vanwege de hoge wachtlijsten, het duurt vaak 4 maanden voordat een klant geholpen kan worden bij de Kredietbank. Joop Abma valt hem bij; tijdens deze wachttijd int de Kredietbank wel het inkomen van deze mensen, maar zij moeten zelf hun rekeningen nog betalen, waardoor zij tijdens de wachtperiode nog meer in de schulden geraken. Het gaat hier volgens aanwezigen niet om een incident. Joop Abma en Margreet van der Laan geven aan dat de gemeente vooral zou moeten inzetten op mensen die structureel te weinig inkomen hebben en hen begeleiden bij de schuldhulpverlening; rijkere mensen met een bestedingsproblematiek kunnen bij de Kredietbank blijven.

Nelly Meijer noemt de pilot met Divosa en andere partijen. Sinds enige tijd is de gemeente in dit samenwerkingsverband aan het onderzoeken in hoeverre de belastingdienst ingeschakeld kan worden bij het informeren van mensen over minimaregelingen en als het even kan ook direct deze gelden kan overmaken naar degenen die hiervoor in aanmerking komen. De belastingdienst is hier terughoudend in. Het gaat om een initiatief van het platform de Arme Kant van Frysl�n.

Margreet van der Laan vraagt aandacht voor zorg voor de leefomgeving en het stimuleren van ontmoeting tussen mensen. Mensen moeten meer met elkaar ondernemen om eenzaamheid te voorkomen, vooral bij ouderen. Dit zou de gemeente volgens haar naast het bestaande armoedebeleid moeten oppakken. Het past volgens haar ook in dit beleid. Johan Hengst geeft aan dat dit niet te ver moet gaan, de overheid moet niet achter de voordeur komen, sommige mensen willen liever niet benaderd worden.

Pyt van der Gali�n vraagt aandacht voor de spreuk �de weg uit de armoede is werk�. Hoe zit het dan met de werkenden armen? In hoeverre is het gelukt mensen aan het werk te krijgen? En in hoeverre leidt dat tot inkomensverbetering? Joop Abma geeft als voorbeeld het gesubsidieerde werk dat wegbezuinigd wordt terwijl er wel degelijk cijfers beschikbaar zijn dat dit werkt voor bepaalde groepen.