30 jaar Gijs Jacobse – ‘Als je vindt dat er een andere leider moet komen, prima. Maar ik zeg nog wel eens wat zinnigs’

Gijs Jacobse en Sikko Klaver (r) – Foto: Simon van der Woude

‘Ik zit er vrij simpel in: als je vindt dat er een andere leider voor Gemeentebelangen Leeuwarden moet komen, dan begrijp ik dat volkomen. Prima, geen moeite mee. Ik zit niet gebakken aan het pluche.’ Fractievoorzitter Gijs Jacobse van Gemeentebelangen Leeuwarden wil best plaatsmaken voor een ander, maar aan de andere kant: ‘ik zeg nog wel eens wat zinnigs.’ Jacobse werd op 30 oktober 1989, nu dertig jaar geleden, voor het eerst beëdigd als raadslid in Leeuwarden, toen nog voor het CDA. Later richtte hij De Nieuwe Leeuwarder Partij op, de voorloper van Gemeentebelangen Leeuwarden.

Gezeten achter een kop rooibosthee in Post Plaza vertelt Jacobse zijn jaren in de Leeuwarder raad en over hoe oud-wethouder Dirk Heere hem de weg wees naar de raadzaal. ‘Ik was lokaal actief in de Christelijke Historische Jongerenorganisatie, gelieerd aan de CHU, de Christelijk Historische Unie, de partij die later opging in het CDA.’ Het was de tijd van ambitieuze jongelingen zoals de latere gedeputeerde Siem Jansen, ook actief in de CHJO, en oud-burgemeester Bearn Bilker, die lid was van de ARJOS, de jongerenafdeling van de AR, de Anti-Revolutionairen. Politici die de dienst uitmaakten en tegenwicht wilden bieden aan de overheersende Leeuwarder PvdA heetten: Miedema, Heere, Sybesma, Jansma en De Jong, de laatste van de herenmodezaak aan de Voorstreek. ‘We hadden veel commissies en vergaderden boven in het oude stadhuis in de Eekhoffzaal of in de Visscherzaal. Burgemeester Brandsma gaf bij binnenkomst iedereen een hand, ook de toeschouwers op de publieke tribune. Ik vond hem een prettige figuur, hoewel hij niet altijd gemakkelijk was voor zijn medewerkers. Brandsma werkte tot diep in de nacht en belde gerust een ambtenaar uit zijn bed om informatie. Als ik ’s nachts werk, dan kunnen zij dat ook, vond hij. Het was een echte sociaaldemocraat die vanuit die overtuiging de scheerapparatenfabriek van Philips aan Drachten gunde. Drachten had die werkgelegenheid meer nodig dan Leeuwarden, vond hij. Kom daar nu nog eens om.’

Dat raadsleden het zo lang volhouden in de gemeenteraad als Gijs Jacobse is tegenwoordig bijzonder. ‘Je ziet het niet veel meer. Men haakt sneller af. Een raadslidmaatschap staat vaak een maatschappelijke carrière in de weg. Je ziet nog weinig raadsleden met een volledige baan ernaast. Zelf heb ik nooit een carrière in mijn vak als vakbondsman nagestreefd. Toen ik op mijn 29ste in de raad kwam, zat ik al in diverse besturen. Dat zag je ook bij raadsleden van andere partijen. Raadsleden hadden hun sporen al verdiend wanneer ze in de raad werden opgenomen, ze waren bekend in de samenleving. Dat is nu geheel anders. Toen was het collectieve geheugen in de raad ruim vertegenwoordigd. De meesten moeten nu van hun partij na drie perioden hun zetel opgeven. Dat is, gerekend over twaalf jaar tijd, na ongeveer honderdtwintig vergaderingen. Het is net als met voetballen, na jaren begin je het spel pas in de benen te krijgen. Het is zonde dat politici opstappen op het moment dat ze eindelijk weten hoe de hazen lopen. Als je tegenspel wilt bieden, heb je geheugen nodig. Als het om de volksvertegenwoordigende rol gaat, dan vind ik het mooi dat de afspiegeling beter is dan vroeger. Nu zitten er gelukkig ook mensen met een uitkering in de raad.’

Jacobse vindt dat de griffie veel actiever moet worden als het gaat om scholing en begeleiding van nieuwe raadsleden. ‘Je komt nu zomaar in de raad en nieuwe raadsleden staan met hun oren te klapperen bij wat hen overkomt. Hoe ga je bijvoorbeeld om met de pers? Ons 1000-bomenplan moet je niet presenteren tijdens de begrotingsvergadering. Dan sneeuwt dat plan onder. We presenteren dat voor de herfstvakantie in een nieuwsluwe periode. Zo doe je dat. Je moet tegenwoordig ook zorgen voor hapklare brokken, anders valt het voor journalisten niet te verteren. En af en toe moet je stevig aan de bel trekken wanneer er foute publicaties opduiken. De gemeente Leeuwarden framet het nieuws in de richting die zij gewenst acht. Het wordt vaak mooier voorgespiegeld dan het werkelijk is. Onlangs nog bij de begroting: ze komen minder tekort en presenteren dit als positief, maar het blijft een enorm tekort. President Trump noemt het fake news, hij zou in Leeuwarden ruimschoots aan zijn trekken komen.’

Volgens Jacobse dateert het onjuist omspringen met de jaarrekening en de begroting uit de tijd dat PvdA-wethouder Jannie Vlietstra aan de macht was. ‘Daar werd een groot dekkingsmiddel voor bedacht: lucht. Er werd gezegd: we hopen dat het in de toekomst goed komt. Je kunt als kleine partij niks anders doen dan erop hameren dat dit niet juist is. Wat accountant Verhoef zegt – Verhoef rekent jaarlijks de jaarrekeningen van alle gemeenten door en voorziet deze van commentaar, zeg ik ook al jaren. Maar je ziet dat het aan het kantelen is. Vroeger zat je er als Piet Snot bij, er werd niet naar je geluisterd. Wethouder Hermien de Haan (PvdA) was de eerste die zei: o, daar hebben we niet aan gedacht. Er ontstond een andere benadering. Wethouder Peter den Oudsten (PvdA) was bereid om met iedereen te praten. Wij moeten het hebben van de kracht van argumenten, niet van het getal. Ik zie het als een trendbreuk dat we onderzoek verrichten naar het overschrijden van het budget van de Reuzen van Culturele Hoofdstad en de vergunningverlening aan festivals op de agenda hebben gezet. Dat was vroeger ondenkbaar geweest. Als raad moet je veel meer gebruik maken van de instrumenten die ons ten dienste staan. Eindelijk zegt nu ook de PvdA: laat het maar onderzoeken, maar echt radicale veranderingen kun je van deze partij niet verwachten.’

‘Iedere besteding leidt tot een andere besteding. Van de festivals wordt gezegd: dat is goed voor onze uitstraling en het genereert omzet bij de middenstanders. De vraag blijft of dat geld wel goed wordt besteed. Je kunt het ook op andere manieren uitgeven met hetzelfde doel. Bovendien hebben we het over commerciële festivals, al wil men ons anders doen geloven. Het punt blijft: misschien is het nuttig, maar is het ook nodig? Het Mienskipfonds keert geld uit aan Loop Leeuwarden. Was die wandeltocht niet tot stand gekomen zonder die bijdrage? En waarom vergadert die club niet in het openbaar? Je moet slimme keuzes maken. We zijn waterstad, zus-stad en zo-stad. Ondertussen gaat de afvalstoffenheffing fors omhoog en zullen de lasten met gemiddeld twee procent stijgen.’

Andries Veldman

===========================================

De carrière van het raadslid Gijs Jacobse strekt zich uit van burgemeester Brandsma (in die periode was Jacobse fractieassistent) tot en met Buma. ‘Na Brandsma kwam Te Loo. Van hem mocht je niet fluisteren in de raad, dan keek hij je streng aan. Ik zat naast VVD’ster Puck van Ulzen, dan was het niet gemakkelijk om de hele tijd stil te zijn. We telden hoe vaak wethouder Geerds zijn hand in zijn zak stak als hij aan het woord was. Je moest staande spreken. Zittend spreken mocht pas nadat wethouder Vlietstra flauwviel. Apotheker was wat losser. Die werd verschrikkelijk behandeld door de PvdA. Het was tegen het zere been van de PvdA dat een D66’er benoemd werd. Apotheker werd gestraft door hem geen portefeuille te geven. De wethouders Vlietstra en Timmermans maakten de dienst uit. Dat beleid werd voortgezet nadat Loekie van Maaren-Van Balen werd benoemd. Zij mocht alleen lintjes doorknippen. Dat het bij haar misging ligt aan de benoeming van Apotheker. Na het afzetten van Van Maaren was Leeuwarden lange tijd niet aantrekkelijk om als burgemeester naar te solliciteren. Bij Margreeth de Boer werd het dualisme geïntroduceerd. De raad kwam meer op afstand te staan van het college. Dales was een geval op zichzelf. Die was vooral bezig buiten Leeuwarden. Ik had verwacht dat Dales de bezem door het ambtelijk apparaat zou halen, maar hij wist snel de kleuren van het college aan te nemen. Crone heeft de burgemeester weer de rol gegeven die hij behoort te hebben. De stad was voor hem geen hoofdprijs. Crone had een moeilijke relatie met de raad. De laatste raad is ook de minst prettige waarin ik heb gezeten. De persoonlijke verhoudingen waren niet goed. Buma is de zoveelste die aan mij zal moeten wennen.’

foto: Simon van der Woude, Gijs Jacobse (links) en Sikko Klaver