Weinig aandacht voor effectiviteit EU-subsidies

(tekst: persbericht van Algemene Rekenkamer)

Trend: financieel management EU verbetert stapje voor stapje, maar nog grote stappen nodig

Bij de eindafrekening van projecten in Nederland die EU-subsidies ontvangen speelt, conform de subsidie-voorwaarden, effectiviteit nog geen rol. Subsidie-ontvangers worden beoordeeld op de geleverde inspanning, niet op het behaalde (maatschappelijk) resultaat. Daardoor worden kansen voor een betere besteding van EU-geld niet benut, zeker bij projecten waar wel informatie over effecten beschikbaar is. Een voorbeeld is een project van het Alfa-college, een ROC in Groningen, dat immigranten helpt te integreren. Het project ontvangt subsidie op basis van het aantal deelnemers. Van de effectiviteit van dit succesvolle project kan geleerd worden.

Overigens blijkt ook aan de ‘voorkant’, bij de selectie van projecten die Europees subsidiegeld ontvangen, beperkt aandacht te zijn voor de kans op effectiviteit van het project. De overheden in Nederland houden zich niet altijd aan de eigen aanbestedingsregels. Bij uitgaven van geld uit het EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) worden bij 3,9% van de totale uitgaven fouten gemaakt. De voornaamste oorzaken daarvan bij aanbestedingstrajecten zijn kennisgebrek en onbekwaamheid. Dat schrijft de Algemene Rekenkamer in het EU-Trendrapport 2015, dat op 11 februari 2015 verschijnt.

De Europese Unie gaf in 2013 Euro148,5 miljard uit. De totale ontvangsten bedroegen in 2013 Euro149,5 miljard. Dit is ongeveer 1% van het gezamenlijk bruto nationaal inkomen van de lidstaten.

Verantwoording over besteding EU-geld: nog grote stappen nodig
Het EU-trendrapport verschijnt elk jaar en beschrijft ontwikkelingen in het financieel management van de Europese Unie. De kwaliteit van de verantwoording was vorig jaar opnieuw niet voldoende voor de Europese Rekenkamer om een goedkeurende verklaring af te geven. Kees Vendrik, lid van het college van de Algemene Rekenkamer: ‘Per saldo zien we dat het financieel management van de Europese Unie stapje voor stapje vooruit gaat, maar er moeten nog grote stappen gezet worden.’ De Algemene Rekenkamer blijft pleiten voor een EU-brede invoering van de zogenaamde ‘Nationale verklaring’ waarin elke lidstaat zich verantwoordt over de manier waarop hij Europees geld uitgeeft.

Zes door de EU gesubsidieerde projecten onderzocht op effectinformatie
Het deelonderzoek naar informatie over de effectiviteit van met EU-geld gesubsidieerde projecten brengt zes projecten in beeld. De projecten lopen uiteen van een ROC dat een integratieprogramma voor analfabeten en laaggeletterden organiseert (Euro320.752 Europese subsidie) tot een paling- en zalmrokerij die zalmplakjes op maat voor sandwich en toast maakt (Euro263.640 Europese subsidie). Waar de toekenners van subsidies niet altijd oog hebben voor de effecten van dergelijke projecten, blijkt er wel degelijk informatie beschikbaar te zijn. Van het project van het Alfa-college wordt bijgehouden of de deelnemers daadwerkelijk meer integreren dankzij het project, wat het geval is. Opvallend is dat de ontvangers van de subsidies in enkele gevallen aangeven dat het project ook zonder de EU-subsidie zou zijn gerealiseerd. De Algemene Rekenkamer vindt het belangrijk dat de verantwoordelijke ministers en de uitvoerende instanties meer aandacht besteden aan de kans op effectiviteit van projecten die worden gesubsidieerd.

Reactie minister van Financiën
De minister van Financien heeft gereageerd op het EU-trendrapport. Hij neemt de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer grotendeels over. In haar nawoord roept de Algemene Rekenkamer de minister van Financien op om een website te ontsluiten met daarop informatie over de effectiviteit van door de EU gesubsidieerde projecten.

Het EU-trendrapport verschijnt dit jaar voor de 13e keer. Het rapport bestaat uit drie deelonderzoeken. In het eerste deel van het rapport worden de ontwikkelingen in het financieel management van de EU beschreven. Het tweede deel bevat de resultaten van onderzoek naar de effectiviteit van projecten in Nederland die EU-subsidies ontvangen. In het derde deel staan de bevindingen van een onderzoek naar de naleving van aanbestedingsregels bij de uitvoering van projecten met EU-geld in Nederland.

In aanvulling op het EU-trendrapport is op de website www.eu-verantwoording.nl informatie te vinden over de begroting van de EU: om hoeveel geld gaat het, waar komt het geld vandaan, waaraan wordt het uitgegeven en hoe wordt verantwoording afgelegd over de besteding van het geld? De Algemene Rekenkamer wil met het rapport en de website een inhoudelijke bijdrage leveren aan het debat over de financiën en de toekomst van de EU.