Wat is er toch mis met de PvdA die vijf zetels verloor en in Leeuwarden al jarenlang op een glijdende schaal naar beneden zit?

Rood van de troon gestoten, zo luidde de kop van de Leeuwarder Courant na de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Dit is verrassend, omdat het provinciale dagblad nog niet eerder zo duidelijk benoemd heeft dat de lokale PvdA stevig verlies lijdt en dat al jarenlang. Al eerder werden de sociaaldemocraten voorbijgestreefd door andere partijen zonder dat het doorbreken van de rode hegemonie in Leeuwarden in het provinciale dagblad expliciet werd beschreven. Des te opmerkelijker was de stemming die er heerste tijdens de bijeenkomst van de fusiepartij GroenLinks/PvdA afgelopen zaterdag in Café Z aan het Zaailand. Hier blaakte de meerderheid nog van zelfvertrouwen en werden er geen woorden vuil gemaakt aan hun concurrenten, die inmiddels zonder al te veel moeite een robuuste plaats in de Leeuwarder samenleving hebben ingenomen. Stemlokalen waar decennialang rood werd gestemd verschoten bij de laatste verkiezingen van kleur. Enkele observaties tijdens de bijeenkomst in Café Z:

Wie zaterdagmorgen de zaal in ogenschouw nam, zag veel oude, vertrouwde gezichten. De immer vrolijke Mohammed Benmhammed (voormalig raadslid in Leeuwarden en in het dagelijks leven ambtenaar voor het sociale domein in de gemeente Súdwest-Fryslân) was present en vulde de zaal met zijn aanstekelijke lach. De in een mooie trui gestoken Klaas Zwart (ambtenaar bij de provincie Friesland) was er ook. Amerins Dikken (ex-fractievoorzitter in Leeuwarden) gaf hoog op van haar wijkpanel binnenstad (‘Die wijkpanels functioneren overal heel goed’). Ook Jenny Bouma (wethouder in de opgeheven gemeente Boarnsterhim; ondernemer, tevens bekend om haar belangenverstrengeling (hier) met de vastgoedsector) ontbrak niet. Peter de Haan (oud-ambtenaar van de provincie Friesland) en Eline de Koning (raadslid en voormalig docent bij het Friesland College) zaten stilletjes aan de zijkant. Vrijwel allemaal goed in het vel, met een mooie baan of gepensioneerd, bovenmodaal inkomen, fijne woning, elektrische fiets, gerieflijke auto voor de deur en een camper of jacht om eropuit te trekken, drie à vier vakanties per jaar. In het zaaltje was de arbeider (de A van PvdA) in geen velden of wegen te bekennen. Van de kloof tussen arm en rijk of stad en platteland was ook al weinig te merken. ‘Waarom staat er geen schoonmaker op de nieuwe lijst?’, probeerde Thewis Kooistra voorzichtig. ‘Tsja, als die zich niet aandient komt die er ook niet op’, antwoordde Elsa van der Hoek, voorzitter van de kandidaatstellingscommissie. Deze uitspraak getuigde niet van al te veel inspanning om deze toch onwenselijke gang van zaken te keren.

Ze geloven niet meer in de fraaie teksten in het nieuwe verkiezingsprogramma die voorspoed beloven

Wat is er toch mis met de PvdA die landelijk vijf zetels verloor (20 procent) en in Leeuwarden al jarenlang op een glijdende schaal naar beneden zit? De PvdA werd eerder al door partijgenoten, onder andere door voormalig partijleider Wouter Bos, omschreven als de partij die omziet naar de mensheid maar daarbij de mens vergeet. Aandacht voor de arbeider, werknemer of medewerker lijkt ook in Leeuwarden geheel te zijn verdwenen, getuige de structurele opmars van rechtse partijen. Zij die zich tot deze groeperingen rekenen zijn boos. Misschien ongefundeerd boos, dat zou best kunnen, maar ze zien de ‘nieuwe’ partij eerder als vijand dan als vriend. Ze geloven niet meer in de fraaie teksten in het nieuwe verkiezingsprogramma die voorspoed beloven. Ze worden geconfronteerd met hogere lasten en hebben angst om toeslagen waar ze nota bene recht op hebben aan te vragen omdat ze bang zijn in een kluwen van procedures terecht te komen. Ze zijn de wirwar van soms tegengestelde regels beu, missen het overzicht wanneer ze van het gas af moeten en kunnen de door het wisselende beleid rond het plaatsen van zonnepanelen de financiële gevolgen niet overzien.

Onderwijl zit de Leeuwarder fusiepartij in een cocon. Zaterdag leek de partij even op die van VVD-partijleider Dilan Yesilgöz, die verlies als winst presenteerde en op het podium een vreugdedansje deed, toen PvdA-partijprominent Hetty Jansen vertelde dat ondanks eerdere tellingen in Leeuwarden haar partij toch als grootste uit de bus was gekomen. Ondanks een verlies van 7 procent steeg applaus op in het met honderdtwintig leden volgepakte zaaltje. Er werd nog net niet gedanst. GroenLinks/PvdA oogde in Café Z als een fijne familie met in hun midden een paar zwarte schapen.

Twee leden vonden hun eerder geuite kritiek op de nieuwe lijstaanvoerders en wethouders Hein de Haan en Nathalie Kramers niet terug in het verslag van de vorige ledenvergadering

Kritiek werd vakkundig gepareerd. Twee leden vonden hun eerder geuite kritiek op de nieuwe lijstaanvoerders en wethouders Hein de Haan en Nathalie Kramers niet terug in het verslag van de vorige ledenvergadering. Ze vroegen zich af hoe dat kon. Een ander lid was verrast door de telling van de stemmen tijdens de vergadering. Het bleek dat zij die van beide partijen lid zijn gebruik konden maken van twee stembiljetten. Het lid vond het financieel bezwaarlijk om van beide verenigingen lid te worden. Toch nog die kloof, zelfs binnen de ledenvergadering. Maar het welvarende deel van de ledenvergadering bleek niet bereid tot een handreiking of financiële tegemoetkoming.

Er was stevig over vogelgebied De Hem vergaderd, maar het bouwbeleid van de PvdA-wethouder De Haan bleef overeind

Een aanpassing (amendement) van het bouwbeleid rond vogelgebied De Hem werd afgeraden en vervolgens afgekeurd. Er was stevig over vergaderd, maar het bouwbeleid van de PvdA-wethouder De Haan bleef overeind. Volgens een toelichting van PvdA-fractievoorzitter Lydia van Santen was hierover al zeventien keer in de raad vergaderd en dat was genoeg zo. Bovendien liggen er al afspraken met bouwers en aannemers. Meestal worden die gesloten met de clausule: na goedkeuring van de raad, maar de vergadering zag dat het goed was. Een nieuw landbouwbeleid, in detail toegelicht door Sietze Schukking, ging ook van tafel. Ondanks dat Schukking betoogde dat zijn voorstel alleen maar voordelen heeft en weinig kost, heerste er wantrouwen ten aanzien van de opsteller. De uitvoerige beschouwing werd afgeraden en vervolgens afgekeurd. Zijn voorstel werd kritisch aangehoord: ‘Welk belang heeft u hierbij?’

Belangrijkste afwezige op de lijst is GroenLinks-fractievoorzitter Femke Molenaar

Na de amendementen was het de beurt aan de nieuwe lijst met kandidaat-raadsleden voor de gemeenteraadsverkiezingen die in maart 2026 worden gehouden. De presentatie van de voorlopige lijst gaf onlangs veel rumoer. Belangrijkste afwezige op de lijst is GroenLinks-fractievoorzitter Femke Molenaar. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in haar eentje nog goed voor vier raadszetels is nergens op de lijst te bekennen. Zij was tot ieders verbazing, behalve van de leden van de kandidaatstellingscommissie, geheel van de lijst verdwenen. Wie de overwinningsfoto van GroenLinks in de Leeuwarder Courant van maart 2022 nog eens bekijkt (hier) ziet hoe Molenaar enthousiast omarmd wordt na een succesvolle campagne die vooral via de sociale media werd gevoerd. Wie de foto nog eens extra goed bekijkt, ziet ook het beteuterde gezicht van PvdA-mastodont Hetty Jansen (witte trui, rode sjaal), nu lid van de kandidaatstellingscommissie.

Dat Molenaar van de lijst is geschrapt komt, zo wordt allerwegen aangenomen, door haar onorthodoxe manier van politiek bedrijven. Ze pakt vol vuur zaken op die volgens haar aandacht behoeven. Door twee van haar pleitbezorgers (hier) die haar hoog op de lijst geplaatst wilden zien werd gesteld dat Molenaar het raadslid is die de meeste beleidsombuigingen heeft gerealiseerd. Dat gaat van aandacht voor achtergestelde Antillianen tot rechten voor woonwagenbewoners. Ook voor buitenparlementaire acties draait de politica haar hand niet om. Een andere reden om haar van de lijst te schrappen was haar robuuste reactie in de richting van de kandidaatstellingscommissie toen ze vernam dat ze op plek 16 was beland. Daarop verwijderde de commissie haar helemaal van de lijst. De commissie wenste zaterdag geen opening van zaken te geven. Het bestuur gaf geen ruimte voor hoor en wederhoor. Volgens de reglementen was hierin niet voorzien. De leden lieten het voor wat het was. Er kan nu door alle leden, ook zij die niet aanwezig waren, tot en met 10 november worden gestemd.

Hans Spekman: De PvdA heeft geen verhaal

De PvdA heeft geen verhaal, dat waren de woorden die voormalig PvdA-voorzitter Hans Spekman uitsprak bij de senioren van de partij in het Leeuwarder Sonnenborgh, een groep die inmiddels geruisloos is opgeheven. Tegenwoordig is een goed verhaal overbodig. Een goede campagne lijkt de doorslag te geven. Maar hoe voer je een goede campagne wanneer de kiezers je niet mogen? Zelfs als het een bekwaam bestuurder als Frans Timmermans betreft? Heeft het toch te maken met geloofwaardigheid? Want hoe toon je geloofwaardigheid als sociaaldemocratische partij wanneer je je moet verantwoorden voor missers zoals het liberale woningbeleid, het achterhouden van relevante informatie over het vogelgebied De Hem, een failliet festivalbeleid waar rechters keer op keer de gemeente (lees PvdA) in het ongelijk stelden, het achterhouden van cruciale informatie over het Regionale Opvangcentrum, het wegzetten van honderden stadgenoten die Zalen Schaaf wilden behouden waarbij vervolgens het winnende plan in een fiasco eindigde, de flop van het culturele festijn Arcadia op het Oldehoofsterkerkhof?

Andries Veldman