Rekenkamer: Kleine fout in basisregistratie kan grote gevolgen hebben

(tekst: persbericht van Algemene Rekenkamer)

Fragmentarische aanpak van fraudebestrijding met basisregistraties

De overheid digitaliseert en maakt steeds meer gebruik van zogenaamde basisregistraties, waarin informatie over burgers en bedrijven is vastgelegd. Burgers kunnen hierdoor profiteren van een betere en efficiëntere dienstverlening. De keerzijde is echter dat burgers ook buiten hun schuld in de knel kunnen komen door fouten in deze basisregistraties. Gegevens uit basisregistraties, dus ook foute gegevens, worden namelijk uitgewisseld tussen overheidsorganisaties, die daardoor verkeerde beslissingen kunnen nemen. Hierdoor worden bijvoorbeeld uitkeringen stopgezet of krijgen mensen onterecht boetes opgelegd. De burger moet eenvoudig inzage kunnen krijgen in zijn gegevens en terecht kunnen bij een centraal meldpunt als zich problemen met de basisregistraties voordoen om deze op te lossen.
Om de basisregistraties te verbeteren is het belangrijk dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) meer bevoegdheid krijgt over het stelsel aan basisregistraties. Daarom doet de Algemene Rekenkamer onder meer de aanbeveling om een stelselwet te realiseren waarin de minister van BZK doorzettingsmacht krijgt. Dit is te lezen in het rapport Basisregistraties vanuit het perspectief van de burger, fraudebestrijding en governance dat de Algemene Rekenkamer op 29 oktober 2014 publiceert.

De Algemene Rekenkamer beschrijft in het rapport hoe een kleine fout in een basisregistratie grote gevolgen kan hebben voor de betrokken burger. Op basis van een fout geregistreerd adres kan de Belastingdienst bijvoorbeeld besluiten om de huurtoeslag te stoppen of stopt Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) met het uitkeren van de studiefinanciering. Vervolgens is het voor de burger een zware inspanning om de gegevens te laten corrigeren. De Algemene Rekenkamer doet daarom aanbevelingen om het voor een burger eenvoudiger te maken eventuele problemen op te lossen.

Binnen een digitale overheid doorkruisen informatiestromen de grenzen van overheidsorganisaties en bestuurslagen. Verschillende overheden, zoals gemeenten, zijn daarom medebepalend voor de kwaliteit van het stelsel van basisregistraties als geheel. Uit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de huidige aansturing van het stelsel van basisregistraties hier nog onvoldoende op toegerust is.

Mogelijkheden fraudebestrijding met basisregistraties niet volledig benut
Het koppelen van verschillende basisregistraties en gegevensanalyse kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de fraudebestrijding. De mogelijkheden hiervoor worden nog niet overal benut. Het rapport van de Algemene Rekenkamer bevat een overzicht van bestaande initiatieven, maar een overkoepelende sturing op deze initiatieven ontbreekt. De fragmentarische aanpak maakt het lastig om te leren van de ervaringen op dit gebied. Daarbij gaat het niet alleen om de effectiviteit en efficiency van de initiatieven, maar ook bij het voorkomen van ongewenste inbreuken op de privacy.

In Nederland gebruikt de overheid verschillende basisregistraties, waarmee gegevens worden uitgewisseld over onder andere burgers, bedrijven, vastgoed en voertuigen. Denk bijvoorbeeld aan de Basisregistratie Personen (voorheen de Gemeentelijke Basisadministratie), het handelsregister, Kadaster en kentekenregister. De gegevens worden gebruikt voor de dienstverlening aan burgers en bedrijven, maar bijvoorbeeld ook voor fraudebestrijding. De basisregistraties vallen momenteel onder de verantwoordelijkheid van vier verschillende ministeries en bij het beheer, gebruik en de financiering ervan zijn honderden belanghebbenden betrokken. Door de voortschrijdende digitalisering groeit het gebruik van de gegevens in de basisregistraties, maar daardoor neemt ook de complexiteit van het stelsel steeds verder toe.

Reactie minister van BZK en nawoord Algemene Rekenkamer
De minister van BZK heeft op het rapport gereageerd. De minister is op hoofdlijnen
positief over de aanbevelingen van Algemene Rekenkamer. Hij somt een aantal maatregelen op die al door zijn ministerie zijn aangekondigd. De Algemene Rekenkamer vindt dat de minister zijn maatregelen nog nader zou moeten concretiseren en uitwerken.