‘Commissie geluidhinder vliegbasis (COVM) is van weinig betekenis’ – ‘Jarige commissie heeft alleen nut voor carrière basiscommandant’

Foto: Vliegbasis Leeuwarden

Ook in deze zomer enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief, november 2022

Via Omrop Fryslân: De natuurvergunning van de vliegbasis in Leeuwarden wordt vernietigd. Dat heeft de rechter bepaald.

Vliegbasis bedient zich van vele trucs – Illusie dat basis via democratische procedures in toom wordt gehouden

Andries Veldman

Het is een illusie om te denken dat er via de weg van het indienen van procedures en bezwaren vliegbasis Leeuwarden opgeheven kan worden. Er is procedureel veel mis rond de vliegbasis en daar is weinig aan te doen. De vliegbasis maakt gebruik van de ongeschreven wet: ‘dwingende reden van groot maatschappelijk belang.’ Procederen heeft geen zin en dus is ook de bijeenkomst van de COVM (de commissie geluidhinder) van weinig betekenis. Die boodschap had Theo van Gelder, voorzitter van Groene Ster Duurzaam en lid van de Raad van Toezicht van Milieudefensie, voor de leden van Milieudefensie Leeuwarden, die al een lange tijd strijd voeren tegen de vliegbasis ten noorden van de Friese hoofdstad vanwege ontbrekende en ondeugdelijke vergunningen.

Dat de basis schadelijk is voor de volksgezondheid, daarover is geen twijfel mogelijk, aldus Van Gelder, zelf arts van professie en twintig jaar werkzaam geweest voor het ministerie van Defensie. Alleen staat in dit geval de volksgezondheid een trede onder de landsverdediging. Tijdens een lezing in hotel ‘t Anker in Leeuwarden openbaarde Van Gelder de ‘dirty tricks’ waarvan de basis zich bedient om kritiek te pareren en vergunningen te traineren.

Als toehoorder vraag je je af waarom die ‘dirty tricks’ nog nodig zijn als de vliegbasis een onofficiële status aparte heeft waardoor deze boven de wet staat. Tussen vliegbasis en opponenten is het niet meer dan een tijdrovend kat-en-muisspel. Het instellen van procedures, het stellen van vragen door politieke fracties aan de regering, het sturen van brieven vanuit de provincie; Van Gelder kwalificeerde al deze acties als tamelijk nutteloos.

Een brief van het college van gedeputeerde staten heeft geen enkele kracht. Laat staan die van de lagere overheid als de gemeente Leeuwarden. Ook het overleg, twee ker per jaar, van de commissie geluid is van weinig nut. Van Gelder zei dat dit overleg, dat al meer dan veertig jaar op het provinciehuis plaatsvindt, alleen nuttig is voor de basiscommandant die na afloop een vinkje kan zetten op zijn lijstje: zorgvuldig omgaan met de buren. Op 21 november vergadert deze commissie voor de zestigste keer (!) op het provinciehuis in Leeuwarden.

Vliegbasis Leeuwarden bedient zich van vele trucs om in de lucht te blijven. Van Gelder had een uitgebreide lijst paraat. De basis bedient zicht van het argument ‘bestaande rechten’. Waar die bestaande rechten precies op zijn gebaseerd is onduidelijk, en of je die klakkeloos kunt inzetten eveneens. De basis meet in verslagen het gemiddelde geluid, terwijl omwonenden juist last hebben van piekgeluid, dat is het plotseling opkomend scherpe geluid van overvliegende jagers. De toegestane geluidswaarden worden zonder aanwijsbare motivatie stiekem opgehoogd. Waar Schiphol heeft te stellen met een maximum van 58 dB(A), de maat van geluid, noteert Leeuwarden een cijfer van 62. Waarom is onduidelijk. Van actieve informatieverstrekking van relevante gegevens aan overheden of omwonenden is bij de vliegbasis geen sprake. Stikstof- en geluidsgegevens worden systematisch achtergehouden. Ook de natuur- en geluidslijn van afgebakende gebieden wil nog wel eens verschuiven. De belasting van natuurgebied wordt op een voor de basis zo voordelig mogelijke wijze gepresenteerd, terwijl het vliegen langs een Natura 2000 gebied net zo schadelijk is als boven dat gebied, aldus Van Gelder.

Aan de lange lijst van trucs had Van Gelder nog een document toegevoegd van een groep vrijwilligers uit de Amerikaanse plaats Madison (Wisconsin) waar de F-35 ook actief is. Hieruit bleek dat het beeld van de totale uitstoot van de vliegtuigen in Leeuwarden niet bekend is of niet eens bestaat. In Madison kwam men tot schrikbarende getallen wat betreft de uitstoot van vluchtige koolwaterstoffen, koolmonoxide, stikstofoxide, zwaveldioxide, fijnstof, ultra fijnstof en koolstofdioxide. Een enkele F-35 stoot tonnen aan stoffen per jaar uit. Tot slot zei Van Gelder dat van een passende beoordeling geen sprake kan zijn.

Volgens Van Gelder speelt vliegbasis Leeuwarden het spel van vertraging met verve. Hij voorspelde dat het verkrijgen van een waterdichte vergunning voor alle activiteiten op de vliegbasis niet gaat lukken. Dan treedt ‘de wet’ in werking van het algemeen belang. Dat betekent dat de basis kan blijven, mits er gecompenseerd wordt of activiteiten worden verplaatst, bijvoorbeeld naar landen als Estland en Letland. Van Gelder veronderstelde dat die laatste optie het meest waarschijnlijke zal zijn. ‘Het is goedkoper om de activiteiten van de basis naar elders te verplaatsen.’ Maar dan zijn we vele jaren verder.

Wat de vliegers van de basis hiervan vinden? ‘Ik spreek er nog wel eens iemand. Die vinden  elders vliegen helemaal geen probleem. Dat gebeurde vroeger ook al.’