Begroting 2017 gemeente Leeuwarden: Leeuwarden is af – Henk Deinum bedankt

(tekst: redactie Liwwadders – publicatie oktober 2016)

Begroting 2017 Leeuwarden: komt het allemaal goed en vertrekt Henk Deinum nu echt?

Uitgemergeld

Dezer dagen behandelt de Leeuwarder politiek de begroting van de gemeente voor 2017. Zoals u van ons gewend bent dook Liwwadders.nl voor u in de cijfers. Wij hebben meermalen bericht dat de financiële positie van Leeuwarden achteruit holt, hoewel ons college ons anders wil doen geloven. In de afgelopen jaren is het eigen vermogen uitgemergeld en zijn de rentedragende schulden fors toegenomen door ongebreidelde ‘investeringen’ in stenen. Om over de enorme grondposities maar te zwijgen.

Glossy en kinky

Maar wie weet, wordt het allemaal beter en betekent de begroting 2017 een kentering. Via de gemeentelijke site komen we op de begroting 2017. We komen pats boem op een glossy (een ander zegt kinky) interactieve dashboard- dan wel cockpit-monitor. Zozo: daar waren goeroes in de haute-finance 15 jaar terug ook al mee bezig. Zou het dan nu echt gelukt zijn? Het oogt mooi maar, blijft te oppervlakkig. Gelukkig kunnen we door naar de normale begroting 2017: het echte werk. We mogen hopen dat onze raadsleden dat ook doen. Hoewel, twijfelt u daar ook wel eens aan?

Omvang en een half miljard

Toch weer een document van 212 pagina’s (inclusief bijlagen) maar goed, dat hoort er een beetje bij als je als gemeente meer dan EUR 500 miljoen mag uitgeven. Het is lastig om de grote lijn voor de bril te houden. De lezer wordt overvoerd met details, ook om de gemeenteraad te pleasen, wat het zicht op waar het nu werkelijk om gaat belemmert.

Ja, u leest het goed: de gemeente Leeuwarden heeft een begrotingsomvang van ruim een half miljard euro. Het meeste geld gaat om in het ‘Sociale Domein’ en is natuurlijk fors toegenomen door de decentralisaties in de zorg (Jeugdzorg en WMO) naar de gemeenten. Overigens verwacht de gemeente op deze terreinen oplopende tekorten en nieuwe bezuinigingen liggen in het verschiet.

Herstel in zicht?

Het echte werk staat op pagina 146 en 148, waar de balans is opgenomen. Even wat cijfers, in miljoenen, respectievelijk: Realisatie eind 2015, Prognose eind 2016 en Begroting eind 2017

Eigen vermogen 70   60   63

Rentedragende schulden 427   441   434

Materiële vaste activa 365   386   392

Grondposities 159   154   166

Ten opzichte van de jaarrekening 2015 wordt eind 2016 nog een klap op het eigen vermogen van EUR 10 miljoen verwacht. Dat is niet fraai, maar vanaf 2017 (en de jaren erna) wordt een stijging van het eigen vermogen voorzien. Volgens B&W zijn de reserves voldoende. Er wordt weer veel geneuzeld over de reserves in de begroting. Een potje zus en een potje zo waar de politici naar hartenlust mee kunnen spelen. De langlopende rentedragende schulden nemen in 2016 nog toe maar gaan dalen vanaf 2017. Dit begint te lijken op langzaam financieel gezonder worden. We zullen het zien: is het wensdenken; de toekomst is weerbarstig. Wat brengt de de gemeentelijke herindeling in 2018? Wat worden de politieke keuzes na de verkiezingen, etc.? Lenen is thans erg goedkoop maar wat als de rente stijgt? De lage rente houdt Griekenland nu nipt op de been maar o wee als de rente stijgt. Het afbouwen van schulden moet daarom ook voor Leeuwarden topprioriteit zijn.

Vertrekt Henk Deinum?

Ten aanzien van de materiële vaste activa zien we een piek in 2017 en daarna een daling. Dezelfde tendens zagen we al bij de langlopende rentedragende schulden. Dit lijkt op minder investeren in stenen en dientengevolge minder lenen. Dat is altijd goed, want lenen kost geld. Wethouder Henk Deinum heeft wat ‘geïnvesteerd’ de afgelopen jaren: Neushoorn, Wetsus, Elfstedenhal, Blokhuispoort, etc. Zegt u het maar. Een echte stenenstapelaar die Henk. Niet vergeten dient te worden dat al die gebouwen en hun gebruikers extra exploitatiekosten en subsidies met zich meebrengen de komende jaren. Bouwen is duur: tijdens de bouw maar zeker ook de jaren erna. Maar dat lijkt nu te stoppen als we de meerjarenprognose mogen geloven. Heeft Henk Deinum geen vertrouwen in de verkiezingsuitslag in november 2017? Zou de PvdA de grootste blijven? Waarschijnlijk is dat de PvdA in Leeuwarden in ieder geval macht zal verliezen. Of misschien is Leeuwarden gewoon af. Zou Henk zijn conclusies al getrokken hebben?

Cambuurstadion

Henk Deinum wil nog één ‘huzarenstukje’ leveren: het nieuwe Cambuurstadium achter het (zieltogende) WTC. Zou het hem lukken? Aannemer Dijkstra Draisma staat in de startblokken. De miljoenen subsidies liggen in het verschiet, waaronder exploreren van warmtebronnen diep in de grond. De kogel moet definitief door de kerk voor de verkiezingen in het najaar van 2017. Immers een van politieke kleur verschoten college en raad zou zo wel eens anders kunnen beslissen. De gemeente is een doorslaggevende partner, onder andere voor de infrastructuur. Spannende tijden dus. In de begroting lezen we overigens niets over het nieuwe stadion. Geheimzinnig allemaal.

Grondposities

De daling van de grondpositie (2015 ten opzichte van 2016) lijkt logisch gezien de aangetrokken woningmarkt. Maar vervolgens stijgen die weer vanaf 2017 en voor 2020 wordt zelfs een positie van 180 miljoen voorzien. Vreemd dat de positie stijgt, je zou een daling (of in ieder geval een afvlakking) verwachten gezien de toegenomen verkopen. Op zijn minst zou een uitgebreide toelichting op zijn plaats zijn. Zijn het de kosten voor het bouwrijp maken, of slaat de gemeente weer aan het kopen? Wel stelt de gemeente dat de risico’s goed in kaart zijn en waar nodig zijn afgedekt. Dat hopen we dan maar.

Bouwclaims

We stuiten ook op fenomeen ‘bouwclaims’. ‘Dat wil zeggen dat in ruil voor het verkopen van de grond aan de gemeente de ontwikkelaar bouwrechten krijgt’ en verder ‘Indien de gemeente niet tijdig aan deze verplichting voldoet, is de gemeente in een aantal gevallen een compensatiebedrag verschuldigd’. Er hoeft niets aan de hand te zijn maar deze claims staan vaak in een kwade reuk omdat in de branche er heel veel mee gerommeld is. Volgens de begroting loopt de gemeente achter en zijn er nieuwe afspraken gemaakt met de bouwclaimhouders waarbij de looptijd is verlengd tot 2024. Niet vermeld is of het daadwerkelijk tot uitkering is gekomen. Al met al een belangrijk attentiepunt, zeker ook voor onze controlerende raadsleden.

Culturele hoofdstad

We zullen u niet lastig vallen met CH2018, want dat wordt te pas en te onpas in de begroting aangehaald. Zou men binnen de afgesproken bijdrage aan de organiserende stichting van EUR 5 miljoen blijven? Hiervan is reeds EUR 4,2 miljoen verstrekt. Daarnaast wordt nog eens EUR 2 miljoen uitgetrokken voor ‘personele inzet’ en het ‘faciliterende programma’. Zou dit echt alles zijn?

Vluchtelingen en integratie

Wethouder Ekhart, ook PvdA, is verantwoordelijk voor vluchtelingen en integratie. Een belangrijke portefeuille, maar wij kregen toch sterk de indruk dat onze burgemeester Ferd Crone deze kar in eigen persoon trekt. In de mediahype rondom de opvang van vluchtelingen in de tweede helft van 2015 en begin 2016, waaraan alle Friese media vol overgave aan meededen, haalde Crone keer op keer het nieuws en probeerde hij zichzelf te overstijgen. De LC vermelde zelfs dat hij aannemer Dijkstra Draisma achter de vodden aanzat om toch heel rap het AZC aan de Heliconweg op te leveren. Opmerkelijk, want het COA is verantwoordelijk voor de opvang terwijl het COA het pand huurt van particuliere vastgoedmannen. Op zorgen van burgers ging Crone niet in, want hij was al bezig met de volgende grootschalige opvang. Het oude postsorteercentrum aan de Snekertrekweg moest ook omgetoverd worden naar AZC. We kennen inmiddels de stand van zaken: in de Heliconstate zitten sinds de zomer geen vluchtelingen meer en het postsorteercentrum is inmiddels als AZC locatie geschrapt.

Horeca en brandveiligheid

Na de vluchtelingen kondigde de burgemeester een nieuw horecabeleid aan, waar echter niemand op zat te wachten. Benieuwd wat Crone nu bij de kop zal pakken voordat CH2018 losbarst. We hebben wel een suggestie, iets wat echt hoort bij zijn primaire portefeuille openbare orde en veiligheid: onderzoek naar de brandveiligheid van (woon)panden in de binnenstad. Er zijn op het gemeentekantoor genoeg medewerkers die kennis van zaken hebben. Haal ze achter hun bureaus vandaan en binnen drie maanden kunnen echt wel alle panden en hun gebruikers worden geïnspecteerd en daarover gerapporteerd. Moeilijker is het niet.

Locale lasten

De belastingen en leges bedragen circa EUR 59 miljoen, dat is circa 12% van de begroting. De onroerende zaakbelasting stijgt in 2017 licht maar het lijkt te overzien. Toch altijd maar weer even afwachten als de aanslag in de bus valt. Wel stijgen de parkeertarieven in 2017 met 5% bovenop ‘de reguliere drie jaarlijkse tariefsverhoging van 10%’. Dit moet EUR 250.000 extra opbrengen. Droogjes wordt opgemerkt dat dit in juni 2016 met de gemeenteraad is afgestemd. Dit is nou precies niet ‘het zetje in de rug’ waar je op zit te wachten.

Eigen beurs en koopkracht

Het bovenstaande voorbeeld van de parkeertarieven toont aan dat de gemeente primair denkt aan de eigen beurs en niet aan beurs van consumenten en winkeliers. Het is een geheel eigen interpretatie om de binnenstad aantrekkelijker te maken waar de gemeente de mond vol van heeft. Ondertussen draait de gemeente allerlei (gesubsidieerde) programma’s om de binnenstad aantrekkelijker te maken zoals Boppeslach, Toon van de Binnenstad, Kloppend Hart, etc. Lekker rondpompen dat geld, dat geeft de gemeente weer veel werk, bestaansrecht en aandacht. Zoals voor alle politici geldt: denk nou eens aan de koopkracht van de mensen en belemmer ondernemers niet. Jacques Monasch (PvdA) lijkt dat voorzichtig in te zien, gezien zijn pleidooi in de LC van 25 oktober 2016 voor het Nederlandse midden en kleinbedrijf. Hopen dat dit inzicht zich breed nestelt in de PvdA, maar in Leeuwarden is de partij nog niet zover.

Economische kreten

Nee, in Leeuwarden wordt nog groots gedacht onder aansturing van economie wethouder Henk Deinum. Zie maar eens naar het programma economie in de begroting 2017. Je wordt er duizelig van: cross-overs, start-ups, cross-sectoraal innoveren, Innovatie Pact Fryslan, launching customer, Noordelijke Innovation Board, Design Factory, Fablab, BeStart, inqubators, Energiecampus (op de voormalige vuilstortplaats Schenkerschans), pilot blurring, hopitality projecten, Eetbare Stad en ga zo maar door. Hoeveel consultants worden hiermee rijk en wat zal er weer een subsidie rondgepompt worden. Of zou het toch allemaal uit de koker van Henk Deinum komen? Wij zeggen: het wordt weer tijd om met beide voeten op de grond te staan en bekommer je over de bestaande locale bedrijven.

Werk, werk en werk

Dan naar de eerste prioriteit in het Collegeprogramma 2014-2018: het aanvalsplan werk. Er is een apart hoofdstuk ‘Werkgelegenheidsaanpak’. Terecht een topprioriteit en ook hier is Henk Deinum de eerst verantwoordelijke. Hij kondigde 1.000 nieuwe banen aan in de collegeperiode 2014-2018. De afgelopen tijd was er nogal wat gesteggel hoe de resultaten van het aanvalsplan te meten.

Op verzoek van de gemeenteraad worden de resultaten gerapporteerd in drie categorieën: nieuwe banen, behoud van banen en tijdelijk werk. Volgens de begroting worden de 1.000 nieuwe banen gehaald. We kunnen niet beoordelen hoe de prestaties gemeten worden maar we missen hier de directe link met de ontwikkelingen van het absoluut en relatief forse aantal (bijstand)uitkeringen in Leeuwarden. Hoewel we ons ook realiseren dat niet alle banen gaan naar Leeuwarders. Misschien moeten de verstokte Leeuwarders ook eens buiten Leeuwarden kijken voor werk. Het kan niet waar zijn dat bijvoorbeeld in de land- en tuinbouw in Friesland honderden Oost-Europese werknemers goed werk verrichten terwijl we, zeker ook in Leeuwarden, een royaal aantal mensen een uitkering geven. Dus niet zeuren dat ‘buitenlanders’ het werk inpikken maar motiveer uitkeringsgerechtigden om zelf aan de slag te gaan. Geef hen een keuzemogelijkheid om werkzaamheden te verrichten.

Grou als eerste dorp in beeld

Eindelijk op pagina 50 komen ook de Leeuwarder dorpen in beeld, te weten de ‘Positie van Grou als watersportdorp versterken’. Prima allemaal. Nu is niet gezegd dat Leeuwarden geen aandacht heeft voor haar dorpen. Over het algemeen is men wel tevreden omdat de dorpen meer geld, voorzieningen, etc. krijgen dan in het voormalige Boarnsterhim. Daar kon niets meer.

Formidabele bezetting

Volgens de begroting geeft de gemeente werk aan 1.117 FTE (equivalent van een 36-urige werkweek). Dat is niet gering. We horen overigens niets meer over de afslanking van het gemeentelijke apparaat. Dat was even actueel tijdens de periode dat wethouder Marco Florijn (ook PvdA) de scepter zwaaide.

Uitgegaan wordt van 107.897 inwoners. Dan leert een klein rekensommetje dat een gemeentelijke ambtenaar voor elke inwoner van Leeuwarden (van jong tot oud) gemiddeld meer dan 2 volle werkdagen werk verzet. Gevoelsmatig lijkt dat niet overdreven veel. Want er gaat ook veel goed in Leeuwarden: ophalen vuilnis (misschien wat minder in de proefgebieden), de milieustraat, de riolering, beheer en onderhoud openbare ruimte (minder bomen kappen is wel een verbeterpunt), sportaccommodaties, de haak om Leeuwarden en zo zijn er zeker meer zaken.

Slotconclusie: de focus moet meer worden gelegd bij de primaire taken van de gemeente. Daarvoor hoeft ook niemand het apparaat op de borst te kloppen.

Redactie Liwwadders