Vanwaar de ommezwaai van Sicko Heldoorn?

(tekst: Wiebe Dooper – SWH Post)

PvdA-er Sicko Heldoorn en de kwestie Hendrika Brok-Troelstra

In 2010 vroeg de PvdA-er Sicko Heldoorn met drie anderen aan het partijbestuur ‘om rehabilitatie’ van Hendrika Brok-Troelstra (1867-1944), een zus van Piter Jelles. Het partijbestuur wees dat verzoek af. Hendrika Brok-Troelstra werd in 1936 uit de SDAP gezet vanwege het geven van lezingen waarin zij een positief beeld gaf van de Sovjet-Unie en daardoor de belangen van de Nederlandse sociaal-democratie schaadde. Nu, vier jaar later in 2014 zwakt Sicko Heldoorn het eerder gedane verzoek tot rehabilitatie af. ‘Officieel eerherstel is dan ook niet het doel geweest, stelt Heldoorn’, aldus het Friesch Dagblad (FD) van dinsdag 6 mei. Ik vind deze ommezwaai van Heldoorn opmerkelijk. Kan hij de afwijzing van de rehabilitatie uit 2010 niet accepteren?

In 2010 had Sicko Heldoorn, hij was toen burgemeester van Assen, doelbewust rehabilitatie van Hendrika Brok-Troelstra voor ogen. Dat blijkt uit een brief die hij met drie anderen: Ab Doppenberg (voorzitter PvdA, Assen), Harm Brouwer (voorzitter gewest Drenthe, PvdA), Bertus Mulder (voorzitter gewest Fryslân, PvdA), schreef aan het partijbestuur. In deze brief staat onder meer: ‘Met u willen wij niet verzeild raken in ingewikkelde statutaire kwesties. We willen ook geen excuses of discussie over de vraag of de maatregel van toen al dan niet – in die tijd – gerechtvaardigd was.’ Ik vind deze formulering merkwaardig. Het komt er, volgens mij, op neer dat het officieel eerherstel van Hendrika Brok-Troelstra zonder ‘ingewikkeld gedoe’ tot stand had moeten komen. De briefschrijvers wensten in 2010 rehabilitatie, omdat het 150ste geboortejaar van Piter Jelles Troelstra (geboren op 20 april 1860) werd gevierd. Hij was een van  de oprichters van de SDAP en jarenlang de politieke leider van de partij.

Heldoorn, hij is momenteel waarnemend burgemeester van Dantumadeel, vindt dat Hendrika Brok-Troelstra een plaats verdient in de geschiedenis van de PvdA. Binnen afzienbare tijd verschijnt een artikel over haar in het ledenblad van de partij. ‘Deze vrouw moet terug in de geschiedenis’, zegt Heldoorn in het FD. Een goed onderbouwd historisch artikel over Hendrika Brok-Troelstra is van harte welkom. Ik ben benieuwd wie de schrijver is of de schrijvers zijn. Jammer genoeg begrijp ik niet waarom het verhaal van Hendrika wederom in de dagbladmedia verschijnt en een aankomend artikel in een partijblad in het FD wordt aangekondigd. Het mag, maar wat voegt het toe?

Ik ben van mening dat er met een artikel over Hendrika Brok-Troelstra niets gaat veranderen aan het beeld van haar historische positie binnen de Nederlandse sociaal-democratie. Zij heeft ongetwijfeld verdiensten gehad voor de SDAP, bijvoorbeeld inzake de strijd voor vrouwenrechten. Dat beeld van die historische positie is juist des te interessanter, doordat zij in 1936 uit de SDAP werd gezet. De volgende gebeurtenissen leidden tot het beëindigen van het partijlidmaatschap van Hendrika Brok-Troelstra: zij maakte in 1935 een reis naar de Sovjet-Unie, op uitnodiging van de VVSU (Vereniging van Vrienden van de Sovjet-Unie). Hendrika keerde in ons land terug en hield vol enthousiasme lezingen voor VVSU-leden over de toestand in de Sovjet-Unie, zonder daarbij te vermelden dat Stalins Grote Terreur toen in volle gang was. Zuiveringen, schijnprocessen en massamoorden waren aan de orde van de dag. Door het houden van deze lezingen werd zij geroyeerd uit de SDAP.

Al met al gaat het mij om de historische betekenis van Hendrika Brok-Troelstra en de eigentijdse positie van de PvdA-er Sicko Heldoorn in deze kwestie.

Wiebe Dooper (historicus), redactie SWH Post