Pleegt Jannewietske de Vries cultureel boerenbedrog?

(tekst: Eeltsje Hettinga, schrijver)

Pleegt Jannewietske de Vries cultureel boerenbedrog?

�De provincie Frysl�n streeft er naar om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te zijn. Het voorbereidende traject is in volle gang. En dat is belangrijk, want er zijn meerdere steden in Nederland die deze titel graag een jaar willen dragen,� laat Aanst Communicatie weten, het bedrijf in Easterein dat door de provincie Frysl�n is gevraagd om een communicatieplan te maken. Wat in het Friese circus rond het in de wacht slepen van de Europese nominatie vooral opvalt, is het revisionistische denken, de orkestratie van bovenaf. Onderdeel daarvan is de communicatie. Alles wordt gecommuniceerd, net zolang tot op een dag alles is dood gecommuniceerd. Het is wellicht ook een deel van het antwoord op de vraag: Waar is de �echte� bezieling?

De Europese ambities van cultuurgedeputeerde Jannewietske de Vries zijn bewonderenswaardig, zeker binnen een gebied, dat vorig jaar door de onderzoekers Kees Verhaar en Yvonne van Westering nog werd gekarakteriseerd als �een groot achterstandsgebied. Aan goede bedoelingen bij deze cultuurgedeputeerde geen gebrek. In het Natuurmuseum in Leeuwarden heeft De Vries afgelopen maandag nog eens haar beleid en haar Europese ambities uit de doeken gedaan. Wat daarbij de aandacht trekt, is de ronkende Friese retoriek: zoeken naar wortels � wattels � de Fryske romte, het Friese landschap, de zaaiende en oogstende boer, enz. Het zijn theatrale begrippen en uitdrukkingen die cultuurgedeputeerde onderdeel laat zijn van haar enigszins amechtige pogingen om de Friese identiteit gezicht te geven. Daar past blijkbaar ook het Fryske �mienskipstinken� bij: het met elkaar, met elkaar, met elkaar� totdat je er dood bij neervalt. Friese volkspolitiek van de bovenste plank, een verstikkende vorm van burgerlijk revisionisme: het van bovenaf gecre�erde wij-denken, met daarin � koekoek � de echo van het even doffe als bedompte jargon van de Friese Beweging. Het verstikkende Friese familiedenken: wy-�s-mei-elkoar en neef Jan dy�t yn de 17de eeuw nei Boston gie, heart der ek by, no, by �s� ‘Hoe ziek is de Friese cultuur eigenlijk,’ zo vroeg Huub Mous zich al eens af.

De verbintenis van cultuur en Fries zet het bestaan van een autonome kunst/cultuur voortdurend onder druk. De Vries haar cultuurpolitieke gekwinkeleer over Friese identiteit doet wat dat betreft denken aan de Fries bewegende schrijver, die kunstenaars in Friesland destijds opriep om zich �maer te bekroadzjen om eigen woartels�. De nostalgie, die daarmee samenhing, voedt vandaag de dag ook de tendens in een denken dat uitgaat van het �zuivere� Friese landschap, met een �zuivere� natuur, zonder windmolens en andere moderniteiten. De gedateerde en versleten symboliek over de boer sluit daar direct op aan. Nog even en we zijn, na de ontdekking van de ziel van de regio, weer terug bij de taal als ziel van de FRIESE cultuur [natie].

Nee, onverbeterlijke romantici, die provinciale culturele potsenbakkers, daar aan de Sneekertrekweg� De kunst, ook die in Friesland, heeft geen behoefte aan het politiek-ideologische vertoon, zoals dat van De Vries. Andersom kan gevraagd: Moet de kunstenaar, ook die in Friesland, wel zo dicht bij de politiek op schoot gaan/willen zitten? Bijzonder zijn in dat verband ook de plannen tot het aanstellen van een provinciale �kwartiermaker�, zeg maar: Piet Satelliet als mevrouw De Vries haar overal aanwezig oor en oor, mr. Big Brother die in opdracht, van bovenaf, zijn adviezen (selecties) doet. In het oude Roemenie stond dergelijke (cultuur)politiek altijd garant voor veel succes.

Het budget van 4,8 miljoen Euro dat Jannewietske de Vries tot 2013 wil uittrekken voor de Europese is trouwens een schijntje in vergelijking tot het bedrag dat volgens oud-directeur van het Fries Museum, Wim van Krimpen, werkelijk nodig is, naar schatting 60 tot 100 miljoen Euro. Als De Vries van mening is dat ze daarmee haar Europese ambities kan waarmaken, dan pleegt ze cultureel boerenbedrog. Bovendien dreigt het gevaar dat een groot deel van de cultuur-Euro�s niet bij de kunst en de kunstenaar terecht komt, maar, zoals dat ook het geval was bij het mislukte Frysk Festival 2008, bij p.r.- bureautjes, domme boerensymboliek bedenkende communicatiebedrijfjes en andere overhead.

De 4,8 miljoen Euro, die Jannewietske de Vries in haar smalle beurs heeft, kan, misschien, toch beter besteed aan het verder uitbouwen van allerlei, ver over de grenzen reikende projecten bij het Friese, professionele toneelgezelschapTryater, de verbetering van de cultureel-journalistieke media in Friesland en het verder stimuleren van de creatieve industrie, de multimedia, grafische vormgeving etc. Een dergelijk beleid zou in overeenkomst zijn met wat de taak van de overheid behoort te zijn: het faciliteren van de kunst, niet meer, niet minder. Toch zijn het de kunstenaars z�lf die in eerste en laatste instantie brand zullen moeten stichten (Max Frisch) en niet de overheid, zoals nu bij het Friese Biedermeiercircus �Frysl�n Culturele Hoofdstad 2018� het geval is. Kortom, op naar het benzinevat.

@Eeltsje Hettinga