Als we niet uitkijken is het Wad over twintig jaar een dode, grijze vlek op de kaart: ecologisch verantwoord volgens de modellen

door Ben Stegeman

De glazen stolp van Rijkswaterstaat

Het Wad is geen schilderij waar je alleen met je handen op je rug naar mag kijken. Toch is dat precies de kant die we opgaan. Wie de hartenkreet van een waddenschipper op facebook leest, voelt de pijn van een cultuur die langzaam wordt gesmoord in regeldrift en papieren werkelijkheden.

Er heerst een vreemd soort nostalgie bij de overheid: het verlangen naar een ‘nulpunt’. Een moment in de tijd waarop de natuur “perfect” was, vastgelegd in een Natura 2000-model. Maar natuur is geen statisch object; het is een dynamisch proces. Soorten komen, soorten gaan. Dat heet evolutie, geen crisis. Maar in de kille logica van de modellen telt alleen de afwijking van de norm. Als de werkelijkheid niet past in de rekensom van de ambtenaar, dan moet de werkelijkheid (en dus de mens) maar wijken.

Neem de waterkwaliteit. We horen constant dat het “slecht” gaat. Maar slecht vergeleken waarmee? Als je de Waddenzee meetlat legt langs een kristalhelder Zwitsers bergbeekje, ja, dan scoort de modderige, brakke Delta onvoldoende. Maar wie verder kijkt dan zijn neus lang is, ziet dat we sinds de jaren ’50 een enorme sprong voorwaarts hebben gemaakt. De vissen zijn terug, de zeehondenpopulatie is explosief gegroeid. Toch wordt er gedaan alsof we aan de rand van de afgrond staan.

Het meest wrange is de willekeur. Terwijl de lokale pierensteker, de wadloper en de kleine ondernemer van het Wad worden verbannen “om de rust te herstellen”, denderen de baggerschepen van Rijkswaterstaat gewoon door. De bodem wordt omgeploegd, slib wordt gestort op plekken waar het leven vervolgens verstikt, en de industrie mag via de achterdeur kabels trekken voor de energietransitie. De kleine man krijgt een proces-verbaal omdat een zeehond zijn kop opsteekt (wat die zeehond overigens ook doet als er niemand in de buurt is) terwijl de grote verstoorders met een vergunning op zak de boel overhoop halen.

We dreigen de “ogen en oren” van het gebied te verliezen. De mensen die van het Wad houden, die incidenten melden, die de jeugd leren wat eb en vloed betekent. Als je de toegang ontzegt, verbreek je de band. En wat je niet kent, dat heb je niet lief. Als we niet uitkijken, is het Wad over twintig jaar een dode, grijze vlek op de kaart: ecologisch “verantwoord” volgens de modellen, maar emotioneel volkomen verlaten.

Natuur en mens horen samen. De scholekster die broedt naast de denderende vrachtwagens op de veerdam begrijpt dat allang. Nu de beleidsmakers in Den Haag nog.