We hewwe un woanskip. Un oud liëd, mar in ut licht fan de woaningnoad fandaach de dach hatstikkene aktueel

Foto: A. Keikes

door Meindert Schroor

MADJOE

Meindert Schroor

Hoe mear fariasy, hoe mear stad. Liwwadden is se’n stad. Feul ouwe meensen, mar oek feul jongeren en daarnaast in nust ouwe gebouwen en noch feul mear nije. Un stad fan spannende kontrasten, wat wellicht ut beste te siën is an de historyse binnenstad en syn smalle, kromme straten met anne rand dy idioat hoge wolkenkrabber fan Bonnema: waar fyn je suks nou. At jou un beeld krije wille fan bouwe en woane in oans land, fanaf de Gouden Eeuw tot nou an toe dan sit je hier goëd. Liwwadden, museum en staalkaart fan woaningbouw in al syn fasetten. Ik noem mar: Stadhouderleke en Prinseleke grandeur inne binnenstad, mar oek de earste naoorlochse buert dy’t sloopt is (Linneausbuurt), prachtege froech twintechste-eeuwse woaningwetbuertsjes (Oud-Indische Buurt, Saskiastraten, Hollanderwyk) naast partikuliere dwasstraatbuerten (Rembrandt, Vegelin), rug-an-rug woaningen in Huzum (Triool by Carel van Manderstraat) en as klap oppe vuurpijl un betaald voetbalklup met un klupliëd dat rechtstreeks ontleend is anne woaningnoad in 1950: We hewwe un woanskip. Un oud liëd, mar in ut licht fan de woaningnoad fandaach de dach hatstikkene aktueel.

Gien wonder dat se’n bouwkundech boeiende stad al mear as dettech jaar (sins 1991 om presys te wezen) un diskussyplatform (ja se hyt dat nou eenmaal) het over arsjitektuur, stedebouw, rúmte en groën inne stad. Destyds een inisjatyf fan de onfolprezen Jean Jacques Maouche (b.m.) fanne Blauwe Stoep en Parnas (út de pré Halve Soolstra-perioade sa’k mar sêge, wy sitte nou in Halbe Zijlstra 2.0, mind you!). Dat platform hyt Attiek, naar de kroanlist op un gebouw, de kers oppe taart en ut platform het syn eigen website: www.attiek.nl

Attiek organiseart alle jaren de Dag van de Architectuur. Dit jaar fynt dy plaats op saterdach 15 juni middachs fan 13.00-17.00 uur. Ut thema is: Studiecampus NHL-Stenden: een halve eeuw onderwijsarchitectuur. Daarmet sitte we anne noardkant fanne binnenstad tussen de Rengerslaan en de Dokkumer Ee. Ut groate HBO-onderwyskompleks is ut nyt geringe risseltaat fan de sefeulste mislukte poging om un universiteit in Liwwadden te krijen.

Even ut ferleden opfrisse: Destiids (1585) waren dy omkoalen se sleau om dizze akademy in Franeker te festigen. Twee eeuwen lang wudde dur met regelmaat foor pleiten om dy onderwysboel naar ut feul groatere Liwwadden te ferkassen. Tevergeefs seas jim wete. De universiteit fan Franeker wudde in 1811 deur Napoleon afwardeard tot atheneum en dat sloat syn deuren in 1843. Un retourtsje Franeker, wudde sinsdiën – meestentiids althans – un enkele reis Franeker. Was dy akademy wel naar Liwwadden ferplaatst dan was nyt de feul later stichtte Groaninger universiteit mar dy fan Liwwadden bestaan bleven. Friesland telde destyds mear inwoaners als Groningen en Drenthe bij elkaar opteld. Hoewel dat mut earlek seid wudde Groaningen sentraler lei, omdat oek ’t Dútse Ostfriesland by ut Empire Français hoarde. Mar goëd an dizze kant fanne Lauwers wudde deurdroomd over de wedergeboarte fan un eigen Fryse uni. Dan mar fia de wech fan ut HBO. Dus un rits nije formen fan onderwys: Lerarenopleiding Ubbo Emmius, de Agogische Academie Friesland en de Subfaculteit Sociale Wetenschappen. Ut leverde fooral feul diskussie en foldrukt papier inne kranten op. Intussen risserfearde de gemeente grond anne noardkant fan ut foormalege Ysbaankwattier. (de Universiteit was oarspronkelek inne Bullepolder docht en sú daar grif un soart fan Paddepoel-Zernike opleverd hewwe). De onfermijdeleke Abe Bonnema kreeg de opdracht om ut kompleks te ontwerpen. Dat had heel wat fúten inne aarde want pas in 1984 wudde hier de Bouhof – want se hite dit modulêr opboude geheel – opend as HBO-instelling. Un grillech bouwkundech samenstel dat in beton en kalksandstien ut al even grillege pad fan onderwysinstellingen en -fusies weerspiegelde. Un ‘eindeloos uitbreidbaar bouwpakket van herhaalde kleinschalige elementen’ seas Dave Wendt (fan Attiek) in syn onfolprezen Bonnemagids beskryft (Fietsroute Leeuwarden – Architectuur van Abe Bonnema, HCL, Abe Bonnemastichting, oktober 2022). Ut doalhof kreeg pas na de eeuwwisseling krekt as ut onderwys un nij helderder kader. De groate langwerpege glazen gebouwen op poaten, ontwurpen deur de Amsterdamse arsjitekt Herman Hertzberger omarme sins 2009 Bonnema syn blokkendoas. Inmiddels hore oek de gebouwen van Stenden (froeger CHN) by dit groate onderwyskompleks. O ja en oek de moalenromp (Harlinges: mullenromp) restant fan oliemoalen De Eendragt en fan oalyhandel Zijlstra, met syn tidens de Open Architectuurdag toegankeleke omloop. Daarmet binnen we even teruch in ut ferleden toen hyr allerhande túnderijen lagen, een of twee autostallingen en as pièce de résistance de cichoreifabryk van Bokma de Boer. Even fedderop woande de direkteur in un moai herenhús, Huize Madjoe (Maleis: Voorwaarts, Dokkumertrekweg 48) dat sewat naast de omstreeks 1964 opende Eebrug stond. As kwajongens gingen wij der wel heen te hofkesingen. Want allemachtech wat waren dur un soad fruitbomen en kwekerijen om de stad heen. Op dit plak maakten herenhús en boomgaarden earder al plaats foor de intussen oek al ferdwenen gebouwen fan de Charlotte en Johanna Stichting. Dat dy laasten plaatsmaakt hewwe foor Hertzbergers útbreiding fan NHL misse we niks an. De toekomst anne jeugd en dus saterdach 15 juni allemaal naar de Rengerslaan. Madjoe!