WOB-specialist: wij controleren openbaar bestuur amper

(tekst: Binnenlands Bestuur)

‘Ambtenaren maken oneigenlijk gebruik van Wob’

Het aantal verzoeken vanuit de Wet Openbaarheid van Bestuur is in Nederland onthutsend laag. Het gaat om vijf tot tien keer zo weinig verzoeken als in vergelijkbare buitenlanden. En niet alleen querelanten gebruiken de Wob oneigenlijk. ‘Ook ambtenaren doen dat.’

Niet alleen querulanten maken oneigenlijk gebruik van de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob), maar ook ambtenaren. Dat zegt Wob-specialist Roger Vleugels: ‘Hun archieven zijn niet op orde, ze zijn niet voldoende toegerust en hebben geen beslisbevoegdheid.’

Aantal Wob-verzoeken onthutsend laag Vleugels maakte de opmerking tijdens een interview naar aanleiding van zijn bestudering van een ambtelijk onderzoek naar het aantal Wob-verzoeken in Nederland. Dat blijkt onthutsend laag, concludeert hij. ‘Landelijk worden 2000 tot 2500 Wob-verzoeken per jaar gedaan. Dat is vijf tot tien keer zo weinig als in vergelijkbare landen in cultuur en mate van actieve openbaarheid, zoals Canada en Scandinavische landen.’

(…)

Toch wijst de politie nu vaker Wob-verzoeken om boete-inning af door ze terecht niet-ontvankelijk te verklaren, zegt Vleugels. ‘Het is stupide om ze te beantwoorden als ze om een foto vragen. Ik vind het zelfs kwalijk, want al drie jaar zijn pilots bekend in Friesland en Haaglanden waar mensen foto’s en allerlei andere informatie bij de boete krijgen. In een andere pilot kregen burgers een wachtwoord waarmee hij bij alle gegevens kon. Dit systeem zou bij de start van de Nationale Politie in januari 2013 worden ingevoerd, maar dat is toen niet gebeurd vanwege softwareproblematiek en “geen urgentie”.’

(…)

Calvijn is hier nog niet dood

De Wob wordt in Nederland minuscuul gebruikt, concludeert Vleugels. De totale kosten zijn veel lager dan in andere landen. ‘Wij doen per 100.000 inwoners twaalf tot vijftien Wob-verzoeken. In andere landen is dat 100 tot 200.’ In vergelijking met andere landen die actief openbaar zijn zit Nederland aan de onderkant met haar aantal Wob-verzoeken. ‘We zouden er meer moeten hebben. Maar wij controleren het openbaar bestuur amper. Duitsland heeft op ieder moment minstens vier parlementaire enquêtes lopen. Per kamerlid hebben zij twee Wob-specialisten. Wij hebben geen traditie van controleren van politiek gezag, dus zijn er minder Wob-verzoeken. Tegen buitenlanders zeg ik altijd: Calvijn is hier nog niet dood. Je hoeft hier niet te controleren.’

Klein percentage oneigenlijk

Volgens de eigen definitie van de overheid zijn net iets meer dan 100 Wob-verzoeken van de 2000-2500 niet gericht op het doel van de Wob (onderzoeken, reconstructie of verbetering van openbaar bestuur), maar op frustratie van het bestuur, stelt Vleugels. Bij provincies gaat het om bijna tien en bij waterschappen tegen de twintig. Bij gemeenten gaat het om 700 van de 5000-6000 verzoeken. ‘Dat is dus de omvang waar vaak moord en brand over wordt geroepen.’ Bij de politie is de meerderheid van de verzoeken gericht op obstructie, maar dat heeft de politie aan zichzelf te wijten, vindt Vleugels. ‘De pilots bewijzen dat het beter kan, maar het vergt politieke wil om dat in te voeren.’

(…)

Wob mag geen politiek sturingsinstrument zijn

De Wob komt ook meer in de sfeer van de politieke besluitvorming, merkt Vleugels. ‘We moeten de wet ontkoppelen van de politieke invloed. Juridisch is geregeld dat het geen politiek sturingsinstrument mag zijn. Maar je ziet steeds meer dat het niet juridisch, maar politiek wordt. Een verzoek gaat meteen naar de DG of SG en wordt pas openbaar als de minister zijn reactie klaar heeft of als het naar de Kamer is gestuurd. Maar de Wob is onafhankelijk van parlementaire behandeling. De grootste groeimarkt is dat het “politiek opportuun” is om iets niet openbaar te maken. Dat is misbruik van het recht voor politieke doeleinden.’

meer bij Binnenlands Bestuur