Week van de Integriteit: wanneer wordt de klokkenluider nu beschermd?

Foto: Shakko

(Tekst: persbericht)

Vandaag start de Week van de Integriteit. Transparency International Nederland is medeorganisator van deze week. Om die reden staan we stil bij het functioneren van het Huis voor Klokkenluiders, als hoeder van de integriteit en beschermer van melders van misstanden. Anderhalf jaar na de opening van het Huis heeft het nog geen enkel onderzoek naar een misstand afgerond en is voorzitter Paul Loven opgestapt.

Het initiatiefwetsvoorstel Huis voor Klokkenluiders was de ‘unieke’ vondst van SP Kamerlid Ronald van Raak. Het werd uiteindelijk weliswaar unaniem aangenomen in de Tweede en Eerste Kamer, maar heeft tot op heden niet het beoogde succes gehad. “De wet is er, het Huis is er, nu moet de organisatie snel gewoon gaan functioneren”, dringt Van Raak aan. Maar ligt het misschien juist aan die wet, het fundament van het Huis, dat het niet loopt zoals verwacht?

OP EEN SCHEEF FUNDAMENT KUN JE GEEN HUIS BOUWEN

Wat is nu eigenlijk de prioriteit van de Wet en het Huis: de bescherming van klokkenluiders of het oplossen van misstanden? Deze vraag is tijdens de totstandkoming van de Wet meerdere malen aan de orde geweest, maar het antwoord bleef meestal ergens in het midden. Als we teruggaan naar de oorsprong van de Wet, lijkt het antwoord duidelijk: Paul Schaap, Fred Spijkers – dergelijke gevallen mogen niet meer voorkomen en (bonafide) melders van misstanden moeten worden beschermd. Maar gaandeweg verschoof het zwaartepunt naar het oplossen van misstanden. Dat doet geen recht aan de realiteit. Júíst een goede bescherming van melders is een absolute voorwaarde om zonder repercussies melding te doen van mogelijke misstanden. Het oplossen van die misstanden is een gunstig neveneffect.

Dit lijkt ook precies het verschil in benadering te zijn tussen de onderzoeks- en adviesafdeling in het Huis. Waarom twee zo uiteenlopende functies onder één dak en onder één voorzitter? Om onafhankelijkheid en vertrouwelijkheid van advies en onderzoek te garanderen, is een strikte functiescheiding hoognodig. De bedachte functiescheiding en zogenaamde Chinese muur in het Huis blijken in de praktijk niet goed uitvoerbaar.

BESCHERMING MELDERS CENTRAAL

Hoe moet het nu verder? Het allerbelangrijkste is dat klokkenluiders in Nederland goede bescherming krijgen. Stel daarom de bescherming van melders centraal. Zorg dat onderzoek en advies gescheiden worden door advies aan melders en onderzoek naar misstanden in twee verschillende organisaties onder te brengen. De cijfers laten ook zien dat er veel vraag is naar advies. Het Huis heeft alleen in het eerste halfjaar van haar bestaan al twee keer zoveel adviesaanvragen gekregen als verwacht. Laat het Huis zich daarom volledig richten op haar adviesrol en verder zoveel mogelijk doorverwijzen naar de bevoegde onderzoeksinstanties, zoals inspecties, het OM en toezichthouders.

ÉÉN TEAM, ÉÉN TAAK

Geef het Huis voor haar verantwoordelijkheden voldoende mandaat en bevoegdheden en zorg voor adequate kennis, kunde en capaciteit. Geef het Huis “één team, één taak”. Dit is essentieel voor het succes van het Huis. Voer op korte termijn een degelijke evaluatie van de wet uit, waarbij specialisten op het terrein van integriteit en klokkenluiden hun visie kunnen geven. Zorg dat het vertrouwen in het Huis niet verdwijnt, want vertrouwen is onontbeerlijk voor een goed functionerende klokkenluidersregeling en dus ook voor de Wet Huis voor Klokkenluiders. Nederland verdient een wet die mogelijk maakt en doet wat zij belooft: het daadwerkelijk beschermen en adviseren van moedige melders van misstanden én het adequaat en voortvarend onderzoeken van die misstanden.

klokkenluider Week van de Integriteit