Wat doen we met de lege kerken? Ruine of moskee?

Wat doen we met de kerken die leeg komen te staan? In het jaar van het religieus erfgoed werd deze vraag gisteren opgeworpen tijdens een bijeenkomst van het VU-podium en het Friesch Dagblad in caf� Wouters in Leeuwarden. Friesland telt 768 kerken. In ruim 500 vinden er nog kerkelijke activiteiten plaats. In de komende jaren zullen ruim 100 hun deuren sluiten. In Leeuwarden is de kerksluiting actueel. Het hoofd wordt gebogen om drie van de zeven belangrijkste gebouwen op slot te draaien. De discussie gaat gepaard met emoties.

Jos Bazelmans, cultureel antroploog, vergeleek aan het eind van de discussie de kerkgebouwen met het menselijk leven. ‘Tijdens je leven neem je afstand van dingen. Dat hoort bij het leven. Je doet dingen weg. Doe je dat niet dan duik je op in programma’s als Man Bijt Hond of dat programma van vroeger, van de NCRV, Showroom.’ Bazelmans wilde er maar mee aangeven: je kunt niet alles bewaren. Hij vertelde dat het rijk zich enorm inspant om de vaak monumentale gebouwen op de been te houden. Bazelmans vond dan ook dat de gemeenschap zelf in actie moet komen en niet nog verder zou moeten leunen op de overheid.

In veel gevallen gebeurt dit ook. Cultuurhistoricus Peter Karstkarel en Tom Vellinga van de Stichting Dorpshuizen Friesland, gaven hiervan inspirerende voorbeelden. Zo is na veel tactisch overleg in Lollum overeenstemming bereikt om de bijzondere gereformeerde kerk te bestemmen voor dorpshuisactiviteiten. In andere kerkelijke gemeenten woedt deze gevoelige discussie nog. Om de kerk af te staan aan de hele gemeenschap is vaak een hele stap. Om de kerk een geheel andere functie te geven nog een extra stap. Ook gisteravond gingen er stemmen op om de godshuizen niet tot een moskee om te toveren. Anderen zagen hierin geen bezwaar.

Karstkarel noemde de Pelikaankerk en de Koepelkerk in Leeuwarden pareltjes. Het zijn gebouwen van bijzondere cultuurhistorische waarde. Hij hekelde de afbraak van het interieur van de kerk in Hantum. Daar zijn volgens hem barbaren aan het werk geweest. Volgens Karstkarel moeten de kerkbesturen rap hun deuren voor het publiek openen, net zoals in Oost-Friesland (Duitsland) het geval is. Daarmee zorg je voor draagvlak voor het behoud. ‘En als je dit goed organiseert verdien je er ook nog geld aan. De kerkdeur moet open, iedere dag van april tot en met oktober.’

En kerkgebouwen later vervallen tot ru�ne? Karstkarel voelde er wel wat voor. Dat mag bij een enkele kerk van hem wel gebeuren. Jan Doede Niemeyer (Alde Fryske Tsjerken) reageerde: ‘Dan komt daar bij de eerste vallende steen een groot hek omheen te staan. Dat moet je niet willen.’ Karstkarel: ‘Daar moet je niet bang voor zijn, dat valt wel op te lossen.’