UPDATE Cultuurrapport is vals – BMC hengelt naar nieuwe opdracht

(tekst: Observatorium Politiek Leeuwarden)

Rapport Akkermans over cultuur in Leeuwarden

Rapport Akkermans sterk bepaald door bezuinigingswens van gemeente en daarom dubieus.

Akkermans vraagt brede publieksparticipatie op terrein van cultuur. Totstandkoming van zijn eigen rapport is daarmee in tegenspraak.

Rapport schiet volstrekt tekort wat betreft De Harmonie; door wethouder toegezegde informatie wederom niet gegeven.

Behandeling van rapport, en overige informatie, vraagt meer tijd dan nu voorzien.

Goede besluitvorming door gemeenteraad vergt bredere advisering.

De bepleitte brede publieksparticipatie maakt ook ruimere ori�nteringsperiode noodzakelijk.

Het bureau BMC is eindelijk van zijn rapport over de cultuur, en vooral de bezuinigingen daarop, in de gemeente Leeuwarden bevallen. Er staan veel interessante beschouwingen in het rapport. Er blijft ook heel veel mistig. Het gaat vooral over cultuureducatie, terwijl het veel meer over cultuur in Leeuwarden, en Frysl�n, had moeten gaan.

Het heeft lang geduurd voor het rapport is verschenen. Dat wijst op de complexiteit van het onderwerp, en waarschijnlijk ook op de sterk sturende rol van de gemeente (het halen van de beoogde bezuinigingen). Daarmee is het een enerzijds interessant rapport, en anderzijds volledig ontoereikend, en zelfs �vals� rapport. Vals omdat het rapport pretendeert vanuit de breedte de analyse te maken (culturele missie), maar anderzijds in de praktijk alleen beoogt de
– redelijk onberedeneerde – bezuinigingen op cultuur te legitimeren.

Het rapport mag ook vals genoemd worden, gelet op de eerdere beoordeling van de culturele instellingen in Leeuwarden door hetzelfde bureau. Die beoordeling kwam er op neer, dat Leeuwarden erg weinig geld in de cultuur stak, en er een goed product voor terugkreeg. Het bureau adviseert nu het wegbezuinigen van Parnas – volgens de eigen beoordeling van BMC een goed functionerende instelling. Daarvoor in de plaats komen wat modellen – onuitgewerkt, waarbij volstrekt onduidelijk blijft of scholen en wijken in staat en bereid zijn met zeer beperkte middelen de cultuureducatieve taken goed te vervullen .

Het is in het rapport aardig om te lezen, dat cultuur een brede publieksparticipatie beoogt en veronderstelt. In dit opzicht is de totstandkoming van het rapport -in voor het bredere publiek volstrekte geheimzinnigheid- een voorbeeld van hoe het niet moet.

Een belangrijk onderdeel van de cultuur in Leeuwarden en Frysl�n is de schouwburg De Harmonie. Er was in 2010 nogal wat commotie in de Leeuwarder politiek in verband met grote tekorten bij de Harmonie. Het ging om de tekorten, maar ook om het langdurig verzwijgen daarvan door de verantwoordelijk wethouder, mevrouw Diks. In de gemeenteraad volgde daarover een interpellatiedebat. Dit debat ging voornamelijk over de procedure (verzwijgen belangrijke informatie, en niet voldoen aan de voorgeschreven actieve informatieplicht). De wethouder overleefde dit. In het najaar van 2010 volgde een vergadering van een raadscommissie, waarin de inhoudelijke problematiek van de Harmonie op de agenda stond. Voor deze bijeenkomst was door de wethouder geen actuele informatie toegezonden. Oppositiepartijen, waaronder de VVD, vroegen om meer informatie, zo nodig via onderzoek. De coalitiepartijen blokkeerden dit. Klaas Zwart van de PvdA verklaarde dat er al genoeg onderzoek werd gedaan. Hij doelde op het werk van de kwartiermaker Akkermans. De wethouder zei in deze vergadering ook, dat de raad nog met een stortvloed van informatie zou worden geconfronteerd. Zij doelde eveneens op het werk van de kwartiermaker. D66 merkte naar aanleiding daarvan op: �it better be good�.

Wat heeft het werk van Akkermans ten aanzien van de kwestie De Harmonie nu aan verheldering – zoals toegezegd door de wethouder – opgeleverd. Wel, de conclusie kan kort zijn, niets.

Het rapport beperkt zich, naast enkele technische verhandelingen in de bijlagen over huisvestingskosten c.a. van de Harmonie, tot 21 regels op pag. 38 en 39 van het rapport. Die regels gaan over de Podiumkunsten: De Harmonie en Romein. Ze signaleren de bekende knelpunten – zonder aan te wijzen, dat er in jarenlang overleg tussen gemeente en Harmonie steeds sprake is geweest van ingewikkelde discussies over gebrekkige outillage, personeelstekorten, en gebrek aan mogelijkheden. Hier toont een bureau als dat van Akkerman zijn partijdigheid. Tekortschieten van de gemeente zelf komt hier, en elders niet ter sprake. Zo krijgen we dus geen goed beeld van wat er aan de hand is, en waar remedies moeten plaatsvinden. Het blijft opmerkelijk. De wethouder ontloopt voortdurend vragen, en zinnige antwoorden op die vragen, met verwijzing naar een toekomstig rapport. En dan komt het rapport, en hult het zich in vaagheden, of verzwijgt de vragen.

Als tussenbalans valt hier te constateren, dat – met als voorbeeld de werkwijze in het rapport ten aanzien van De Harmonie – in meer algemene zin een second opinion, en liefst ook een third en fourth opinion, over het cultuurbeleid in Leeuwarden gewenst en noodzakelijk is. Wie de ontwikkeling overziet van de nota Cultuurvuur tot en met dit rapport, wordt bevangen door het benauwde gevoel, dat ten aanzien van het verleden geen schoon schip wordt gemaakt, en dat eigen gemeentelijk falen moet worden weggewerkt via een alleen door bezuinigingsdrift ingegeven reorganisatiebehoefte.

De cultuur, en het cultuurbeleid in Leeuwarden en Frysl�n, zal een grondiger analyse moeten ondergaan. Het rapport Akkermans schiet op essenti�le punten tekort, en verraadt wel heel opvallend de financi�le wensen van de opdrachtgever.

In de komende hoorzitting over dit rapport zal het nodig zijn de genoemde beperkingen in het rapport naar voren te brengen.

Daarbij moet in ogenschouw genomen worden de samenhang van cultuur en cultuurbeleid met het economisch beleid. In Frysl�n een serieus te nemen thema. Ten behoeve van innovatie, ontwikkeling van nieuwe producten, en nieuwe visies, is de culturele sector (architectuur, design, grafische technieken, etc.) van eminent belang. In het rapport Akkermans ontbreekt elke verwijzing naar deze samenhang. Terwijl er wel sinds medio 2010 een onderzoek beschikbaar is naar de creatieve industrie in Leeuwarden en Frysl�n. De relatie tussen provinciale instellingen (Keunstwurk, Tresoar, etc.) komt in het rapport enkele malen ter sprake. Helaas in heel oppervlakkige zin (meer samenwerking).

Het rapport Akkermans is veel later opgeleverd dan de bedoeling was. Dat plaatst het geheel onder tijdsdruk. Dat is vervelend en betreurenswaardig. Het houdt het levensgrote gevaar in, dat de gemeenteraad de behandeling van het rapport moet afraffelen, geplaagd als men toch al is door tijdvragende onderwerpen als de Jaarstukken 2010, de kwestie Caparis, de kwestie Proloog, het convenant van VNG en rijksoverheid, en wat dies meer zij.

Vandaar het advies van het Observatorium: til dit onderwerp minimaal over de vakantie heen. Gemeenteraadsleden, laat u niet opjagen. Het rapport geeft aanleiding tot talloze vragen, die nooit binnen twee maanden adequaat zijn te beantwoorden. Roep vooral ook – vanuit de gemeenteraad – het advies van deskundigen in. De VVD ging hierin voor met een expert-meeting. De visies van die experts (helemaal geen notoire VVD-ers, voor wie dat mocht denken) was op veel punten negatief ten aanzien van de voornemens van de gemeente. Akkermans onderschrijft die visies waar het gaat om de BV-benadering. Het zou goed zijn om met betrekking tot de benadering van cultuur – educatie – en het vraagstuk van de centrale of decentrale aanpak daarvan – nog eens te rade te gaan bij die experts. Waarom zou Akkermans het beter weten dan die andere experts?

Akkermans verraadt zichzelf als hij op bladzijde 70 in de bijlagen ineens schrijft: �Het verdwijnen van de functie van het gebouw van Parnas en het ineenschrompelen van de organisatie betekent een aantasting van het culturele klimaat.� Akkermans wil daaraan tegenwicht bieden door Leeuwarden via een �Popprofiel� interessante mogelijkheden te bieden. Vrolijk schrijft Akkerman: �Aan de kwartiermaker kan de opdracht worden gegeven om hier werk van te maken, daarbij gesteund door een denktank�.

Als het aan Akkermans ligt zal het werk voor de gemeente Leeuwarden nog lang niet ophouden. De rekeningen gaan naar wethouder Diks. Samen maar weer eens uit eten?

Observatorium Politiek Leeuwarden
Projectleider B. Agricola

++++++++++++++++
(eerder gepubliceerd)

Observatorium: Schort werkzaamheden Akkermans en Keizer op

UPDATE (nu met gehele voorstel onderin)

Kwartiermaker Akkermans moet een gespleten geest bezitten

Akkermans en Leemhuis over cultuur in Leeuwarden

Het wordt tijd voor een onafhankelijke commissie Van Duinen/Mous

De Leeuwarder Courant van 6 november brengt een interview van journalist Rob Leemhuis met de �kwartiermaker cultuur�, de heer Akkermans. Akkermans is ingehuurd door de gemeente Leeuwarden om drastische bezuinigingen door te voeren. Hij moet enkele �scenario�s� maken.

Er wordt – sinds het aantreden van het nieuwe college en het college-programma van de club – in Leeuwarden met enige verbazing naar de strapatsen van de gemeente (en met name wethouder Diks) op het culturele veld gekeken. De gemeente geeft wisselende signalen over de beoogde bezuinigingen. Soms zijn de te bezuinigen bedragen hard, dan weer is er nog van alles bespreekbaar.

Zo schrijven b. en w. in een Memorie van antwoord van 13 oktober op vragen vanuit de gemeenteraad over Parnas:

�Wij onderhouden in de persoon van wethouder Diks een frequent contact met zowel de directie als het bestuur van Parnas. Parnas wordt door de wethouder en de cultureel kwartiermaker betrokken bij nieuwe ontwikkelingen (bezuinigingen). Parnas neemt zelf initiatieven en schrijft zelf aan een alternatief plan over de toekomst. Dit plan zal door ons en de kwartiermaker worden meegenomen in de totale planvorming. De gemeenteraad zal op de hoogte worden gehouden van ontwikkelingen.�

Dat klinkt alsof er nog weinig definitief is.

Het interview met Akkermans wijst in een andere richting. – Volgens Akkermans is �de sluiting van Parnas onontkoombaar�. �Weliswaar een groot verlies, maar je kunt er niet omheen�. Verder meldt Akkermans, dat hij als zijn belangrijkste opdracht ziet te �ontdekken welk type cultuur Leeuwarden het hardst nodig heeft�. Maar hij weet nu al, dat Parnas wel gemist kan worden. Provinciale organisaties als Tresoar en Keunstwurk kunnen meer doen. �Ze zijn er voor heel Frysl�n, maar staan nu eenmaal in de hoofdstad.�

Akkermans moet een gespleten geest bezitten. De kernvraag �welk type cultuur heeft Leeuwarden het hardst nodig� zou hij eerst – zonder de bezuinigingstaakstelling van de gemeente – moeten beantwoorden. Daarna zou een vertaling naar instellingen en activiteiten moeten volgen. Akkermans werkt nu andersom. Akkermans opereert hier overigens ook op de rand van wat nog �integer� valt te noemen. Nog niet zo lang geleden heeft hij een rapport gemaakt over de culturele instellingen in Leeuwarden. Zijn conclusie: de gemeente zit voor een dubbeltje op de eerste rang. Een logische conclusie was dan ook: er moet meer geld toevloeien naar de cultuur in Leeuwarden. Een conclusie, die kort daarvoor al in de eigen nota van de gemeente �Cultuurvuur� was getrokken. Er zou ongeveer een miljoen extra voor de cultuur nodig zijn, zo stelden b. en w. in de nota voor. Het was de tijd van wethouder Bleize. Helaas horen we Akkermans nu niet meer over deze bevindingen. Zijn uitvlucht, dat andere provinciale instellingen meer zouden kunnen doen, lijkt ook misplaatst. Immers, deze instellingen krijgen zelf te maken met forse bezuinigingen.

De interviewer Leemhuis had zijn gesprekspartner op deze en andere punten wel wat harder aan mogen pakken. Wethouder Diks sprak in een onberaden ogenblik uit, dat de tekorten van de Harmonie er de reden van waren, dat Parnas moet verdwijnen. En dat lag er in sterke mate aan, dat de gemeente zich financieel met handen en voeten heeft vastgelegd op de Harmonie. Zou de heer Akkermans over dit punt zijn licht willen laten schijnen?
Een volgend onderwerp voor Akkermans kan zijn het plan voor de Culturele hoofdstad 2018. Daar blijken zowel provincie als gemeente geld voor te hebben . Het zijn nieuwe uitgaven. Voor andere taken is geen geld meer, want we moeten bezuinigen.

Akkermans weet heel goed hoe het zit. �Het Noorden is op cultureel gebied onderbedeeld�. �Hogere entrees en minder fondsen kunnen tot kaalslag leiden�, vreest Akkermans. Akkermans brengt daarbij helaas niet ter sprake, dat binnen het noorden het culturele accent, ook in financi�le zin, bij Groningen ligt. Hij is daar destijds zelf nog mee annex geweest (directeur Gronings Conservatorium en fusie Minerva met Friese kunstvakopleidingen.�).

Onvermeld blijft in het interview de uitkomst van de expert-meeting, die op initiatief van de VVD voor de gehele gemeenteraad werd georganiseerd. Drie deskundigen velden onafhankelijk van elkaar een vernietigend oordeel over de gemeentelijke plannen, en het gebrek aan onderbouwing daarvan. Akkermans (en de gemeente) lijken te doen alsof deze bijeenkomst nooit heeft plaatsgevonden. De kop in het zand, dus. We zien nog het PvdA-raadslid Klaas Zwart tijdens de expert-meeting bleek wegtrekken. Hij smeekte om argumenten tegen centralisatie (= een eigen gebouw voor Parnas in centrum van Leeuwarden). Terwijl de experts nu juist de bijl hadden gezet in de quasi – argumenten van het college voor zogenaamde decentralisatie (ofwel cultuur-educatie naar de wijken, onderbrenging bij de brede scholen, etc.) . Alsof instellingen in de wijken, zoals scholen, op die taken zitten te wachten, onderwerp van takenverzwaring en gelijktijdige bezuinigingen als ze zijn.

Het cultuurdebat in Leeuwarden heeft een bredere basis nodig. En inderdaad zal dan ook in de beschouwing moeten worden genomen, hoe de samenwerking tussen provinciale en Leeuwarder instellingen te verbeteren valt. En hoe prestige-projecten als de Culturele Hoofdstad in de huidige periode moeten worden ingeschat.

Er lopen nu in de provincie twee kwartiermakers rond, de heer Akkermans (Leeuwarden) en de heer Keizer (Culturele Hoofdstad). De heren krijgen volgens adviseurstarieven betaald (goed dus) en gaan zelfs beschikken over een eigen bureau (zo schijnt Keizer een office-manager te krijgen).

Genoeg gezeurd.

Ons voorstel:

Schort de werkzaamheden van Akkermans en Keizer voorlopig op. Zet enkele autochtone deskundigen, te denken valt aan mevrouw Jongstra, mevrouw Mulder (voorheen van Parnas), mevrouw van Duinen, de heer Mous, de heer Mercuur en de heer Wetting, aan het werk. Laat ze – tegen vergoeding, de middelen kunnen wel uit het communicatiebudget van de Culturele hoofdstad komen – een inspirerend plan maken voor de culturele sector in Frysl�n, in het licht van de huidige ontwikkelingen. Laat ze ook kijken naar de samenhang tussen cultuur en economie.

Op basis van deze visie kunnen dan provinciale en gemeentelijke ambtenaren wel een uitwerking maken, waarin de bestaande instellingen – al dan niet afgeslankt, samengevoegd, of juist gesplitst – een plaats krijgen.

De werkzaamheden van Keizer en Akkermans kunnen aanzienlijk ingeperkt worden – en financieel voordeel behaald – als de overheden voor deze aanpak kiezen.

Van belang is snelle openbaarmaking van het onderzoek van Bureau Boneschansker naar de creatieve industrie, dat in opdracht van de gemeente Leeuwarden is gemaakt. Dit rapport had al voor de zomer uit zullen komen, maar bevindt zich nog sub rosa in de gemeentelijke burelen.

Aan de heer Leemhuis van de LC kan misschien een cursus worden aangeboden, ten behoeve van de aanscherping van interviews. Dat is in het belang te achten van het culturele klimaat in de provincie.

Observatorium Politiek Leeuwarden
Adviseur Bouwmans (sectie cultuur en sport)

Datum: Maandag, 8 November 2010

Datum: Zaterdag, 23 April 2011