Saskia Uylenburgh in de strijd om Culturele Hoofdstad Leeuwarden

8 maart 2012 Actueel

(tekst: ingezonden – zojuist – 8 uur – uitgesproken tekst in Amsterdam)

Toespraak Zonne-ontbijt Saskia
8 april 2012, Oude Kerk Amsterdam
Burgemeester Ferd Crone

Licht, donker, zon en schaduw hebben in het leven van Saskia Uylenburgh vast en zeker een grote rol gespeeld.

Ze heeft ongetwijfeld vaak samen met Rembrandt gekeken naar het licht- en schaduwspel van de zon, van vuur en brandende kaarsen.

Misschien heeft ze wel vaak zitten kijken hoe het licht deze Oude Kerk binnenkwam, hoe het door de gewelven gleed, over de preekstoel en de graven.
Net als wij vandaag.

Vandaag vieren we haar 400e geboortejaar, op de plek waar ze begraven ligt. En hopelijk stuurt de zon straks een lichtstraal over haar graf.

Saskia Uylenburgh,
vrouw van Rembrandt van Rijn,
moeder van vier kinderen,
dochter van Rombertus Rommertsz Uylenburgh en Sjoukje Osinga,
dochter van Frysl�n.
Ze werd geboren in Leeuwarden, als jongste van acht in een welgesteld, deftig gezin.
Haar vader was burgemeester van Leeuwarden, zij was een echte Liwwadder.
Ze bracht haar jeugd door in een herenhuis aan de Ossekop, niet ver van de Grote Kerk in Leeuwarden.
De kerk waar ze is gedoopt en die ze ongetwijfeld ook vaak heeft bezocht.

Op haar zestiende verhuisde Saskia naar haar zus Hiskia in Sint Annaparochie.
Want hun ouders waren overleden en het huis aan de Ossekop werd verkocht.
Na de dood van haar zus Antje ging ze naar Franeker, en leidde ze de huishouding van haar vermaarde zwager: Johannes Maccovius, hoogleraar theologie aan de universiteit van Franeker.

Onlangs is er een boek verschenen met als titel �Rembrandts vrouwen�, geschreven door Christoph Driessen. Hij geeft een mooie schets van de Friese cultuur in die zeventiende eeuw.
Een provincie waar vrouwen al eeuwenlang een sterke, onafhankelijke positie hebben.

Ik citeer:
�In de meeste landen zou het onvoorstelbaar zijn geweest dat een alleenstaand vrouw zonder begeleiding van een reis had gemaakt. Maar in Nederland, en speciaal in Friesland, was dit mogelijk. De Engelsman Moryson vertelde over een bezoek aan Friesland: zo laten moeders van goede reputatie hun dochters (�) het grootste deel van de avond met jongemannen op straat lopen. En dit alles doen zij in een traditie van vrijheid (�) zonder dat het hun reputatie schaadt.�
Einde citaat.

Maar kennelijk was haar wereld toch groter dan Frysl�n en was er iets in Amsterdam dat haar trok.
Ze had er familie, onder wie een neef: kunsthandelaar Hendrick Uylenburg, die veel met en voor Rembrandt werkte.
Via hem ontmoette ze de schilder Rembrandt van Rijn.

Bij die ontmoeting sloeg er een vonk over.
Die vonk was zo sterk dat Saskia de Friese vrijheid en haar deftige milieu achter zich liet en in de stad Amsterdam ging wonen.

Zij was Rembrandts muze, inspratiebron voor veel van zijn werk.

Hij schilderde haar op veel manieren.
Ook na haar dood bracht hij haar gezicht in schilderijen, etsen en tekeningen tot leven.
Daardoor kennen wij haar gezicht net zo goed als het zijne.

En wat was hij voor haar?
Zij zag in hem vast iets van het licht en het donker dat zo typerend is voor zijn werk

Nog geen dertig werd ze.
Te jong om haar zoon Titus te zien opgroeien � haar andere drie kinderen overleden al als baby.
Te vroeg om te vermoeden hoe groot de naam van haar schilder ooit zou worden.
En nooit zal ze hebben verwacht dat wij haar 400ste geboortejaar zouden gedenken en stil zouden staan bij de zonnestraal die over haar graf strijkt.

Maar voor ons blijft Saskia Uylenburgh zelf een straaltje van de zon.
Een onafhankelijke vrouw, met een sterke wil en een vrije geest.
Omdat zij Rembrandts muze was, is zij ook voor ons een inspiratiebron.
E�n van de Friese vrouwen op wie wij trots zijn.

Net als op de jonge Chantal Brunt, die samen met het Jong Nederlands Blazers Ensemble straks haar compositie Vetus Novusque uitvoert.
Een compositie waarin een oud thema zich tot iets nieuws ontwikkelt.

Dit jaar vieren wij Saskia�s 400ste geboortejaar met verschillende activiteiten in Sint Annaparochie en Leeuwarden.
Het is een van de culturele thema�s waarmee wij onze kandidatuur als Europese Culturele Hoofdstad 2018 onderstrepen.
Saskia Uylenburg mag daarin wat mij betreft een bijzondere plaats innemen.

Op 13 oktober wordt er een tentoonstelling rond haar leven geopend in het Historisch Centrum Leeuwarden.
En in de Grote Kerk in Leeuwarden, de kerk waar ze is gedoopt, houden we een speciale Saskia-herdenking, waar u allemaal zeer welkom bent.
Ik kan u bij die gelegenheid geen speciale zonnestraal beloven, maar wel heel veel licht en een warme ontvangst.

Leeuwarden wordt wel eens klein Amsterdam genoemd, en ik hoorde laatst iemand zeggen �je zou Amsterdam groot Leeuwarden kunnen noemen�,
Er lopen al vele eeuwen lang lijntjes tussen Amsterdam en Leeuwarden.
Maar het lijntje via Saskia Uylenburgh is dit jaar sterker dan ooit.

Laten we hopen op een jaar vol kunst, cultuur, inspiratie en licht.

+++++

ZONNE-ONTBIJT met SASKIA
8 MAART 2012
PROGRAMMA
7.50 � 7.57 De grote luidklokken beieren
Klokkenluiderscollectief Oude Kerk

8.00 � 8.15 Jong Nederlands Blazersensemble verwelkomt muzikaal de bezoekers

8.15 � 8.25 Verwelkoming
Floris van Hall
voorzitter Stichting de Oude Kerk te Amsterdam

Eberhard van der Laan
Burgemeester Amsterdam

Ferd J.M. Crone
Burgemeester Leeuwarden

8.25 � 8.38 Jong Nederlands Blazersensemble

8.39 Zonnewende..

8.40 � 8.45 Jong Nederlands Blazersensemble

8.45 � 8.55 Saskia lezing 2012 � Stine Jensen � filosofe, literatuurcriticus

9.00 afsluiting
Matteo Imbruno � organist Oude Kerk