Moorlag, Ekhart en de sociale werkvoorziening – Cultuurschok in Leeuwarden?

Moorlag, Ekhart en de sociale werkvoorziening

(Van een correspondent)

Gisteren bracht Liwwadders een korte bijdrage over het opereren van de PvdA op het terrein van de sociale werkvoorziening. Landelijk speelde het kersverse kamerlid Moorlag van de PvdA zich in de kijker. De voormalige gedeputeerde in Groningen voor de PvdA en enige tijd directeur van de sociale werkvoorziening Alescon (diverse Drentse gemeenten) kreeg de hand boven het hoofd gehouden van Lodewijk Asscher. In het land en binnen de partij, is sprake van ongenoegen. Via een dubieuze uitzendconstructie behaalde Moorlag voordeel voor zijn organisatie. De rechter gaf de FNV die voor de werknemers was opgekomen, gelijk.

Enkele lezers vroegen een nadere toelichting. Liwwadders heeft eerder uitvoerig over de gang van zaken rond Caparis in 2016, 2017 gerapporteerd. Hier nog enkele adstructies. Te herinneren valt ook aan het bezoek vlak voor de verkiezingen van werknemers van Caparis, in samenwerking met de FNV, aan wethouder Ekhart. En aan de opvattingen van Job Cohen van CEDRIS, waar Liwwadders kort voor de verkiezingen aandacht aan besteedde.

Politieke aansturing Caparis faalde

Bij de organisatie Caparis- waar de gemeente Leeuwarden als aandeelhouder een vooraanstaande positie inneemt -deed zich indertijd onder meer een kwestie voor over betaling van medewerkers. Verenigd Links stelde vragen. Er bleek van alles niet in de haak. Wethouder Ekhart schoof de schuld in de schoenen van een directeur van Caparis. Bij de rechter werd deze directeur – in verzet gekomen tegen zijn schorsing door de Raad van Commissarissen (RvC), waar Robert Veenstra en Siem Jansen de dienst uitmaakten – vrijgesproken. De RvC faalde opzichtig, maar behield wonderbaarlijkerwijs van het begin tot het einde de volledige steun van de Leeuwarder wethouders. Betrokkene had zich juist, op het punt van de salarissen – aldus de rechter – vroegtijdig ingespannen om zaken recht te trekken.

Wethouder Ekhart ging niettemin door met verdachtmakingen, ten bewijze waarvan – door externen verder niet te controleren – informatie vertrouwelijk voor raadsleden ter inzage werden gelegd. Later vertrokken het driemanschap van de RvC en een aantal directeuren. De laatsten met regelingen, die eveneens vertrouwelijk moesten blijven. De kwestie van de betaling was overigens slechts een onderdeel van de kwesties binnen Caparis. De Leeuwarder raad vroeg ooit – raadsbreed – om een onderzoek. Het college weigerde dat en zette de coalitiepartners, die zelf mee gevraagd hadden om het onderzoek, zwaar onder druk. Tot hun schande gingen PvdA, Groen Links en CDA door de bocht. Al met al is op een groot aantal punten nooit een steekhoudend debat in de raad gehouden over diverse misstanden. Misstanden die vooral lagen op het terrein van de ‘politieke aansturing’ van Caparis, en minder, voorzover te overzien, aan de prestaties van het bedrijf.

In de beeldvorming loopt dit – bij het publiek, maar niet in de laatste plaats ook bij raadsleden – allemaal door elkaar. De bestuurders – wethouders – houden dit beeld in stand. Nog niet zo lang geleden stelde Verenigd Links een serie vragen aan de wethouders, onder meer naar aanleiding van een rapportage van Caparis zelf, waar botweg een antwoord op werd geweigerd. Een raad die zichzelf respecteert, had dit nooit mogen accepteren. Misschien had Verenigd Links een klacht bij de Ombudsman moeten indienen. Dat dat kan helpen laat het volgende voorbeeld zien.

De Ombudsman over wethouder Ekhart

Het betreft de affaire van de klacht van een medewerker van Caparis, die werd ingediend bij de Nationale Ombudsman. De Ombudsman bracht in april 2017 een rapport uit. Het oordeel over de rol van de gemeente was vernietigend. Verenigd Links poogde het rapport ter bespreking te agenderen voor de gemeenteraad. Dit werd geblokkeerd.

De klacht van de medewerker hield in, dat de gemeente er onvoldoende aan had gedaan om te zorgen dat zij een passende werkplek kreeg en betrof met name de verantwoordelijke wethouder, de heer Ekhart. De wethouder krijgt zelf de eerste keer de zaak gemeld in september 2014. Hij gaat in gesprek ,maar wil die gesprekken niet voortzetten als verzoekster kort daarop haar klacht meldt bij een lokale politieke partij.

De gemeente vindt – als de Ombudsman nadat de kwestie aan hem is voorgelegd, om een reactie vraagt – dat zij haar ‘regierol’ goed heeft vormgegeven. Wat er misging is volgens de gemeente de schuld van de organisatie Caparis en/of de medewerker zelf. Ook hier het patroon om de schuld bij anderen te leggen.

De Ombudsman beoordeelt de klacht en de reactie van de gemeente aan de hand van de uitgangspunten van het rapport ‘Oog voor mensen met een arbeidsbeperking’, dat het instituut in 2014 opstelde. Kern ervan is dat de overheid een bijzondere verantwoordelijkheid houdt voor mensen met een arbeidsbeperking, ook als de gemeente de uitvoering van zijn taak heeft uitbesteed (in dit geval , via een gemeenschappelijke regeling, aan het bedrijf Caparis, red.). Gemeenten moeten mensen niet van het kastje naar de muur sturen en bijvoorbeeld klachten terugverwijzen naar de directie van het bedrijf. Er dient sprake te zijn van maatwerk. Naast dit vereiste heeft de Ombudsman het handelen van de gemeente beoordeeld aan de hand van de behoorlijkheidsvereisten betrouwbaarheid en voortvarendheid. De overheid dient eerlijk en oprecht te handelen, komt afspraken en toezeggingen na, en handelt zo snel en slagvaardig als mogelijk.

Het oordeel van de Ombudsman luidt dat de gemeente Leeuwarden, i.c. de verantwoordelijke wethouder Ekhart, op al deze punten faalde.

Verzoekster is van het kastje naar de muur gestuurd. De gemeente nam daarmee geen betrokken en oplossingsgerichte houding aan. In strijd met het vereiste van maatwerk. Er verstreek ruim een half jaar voordat de gemeente concrete stappen zette in de richting van een oplossing. Dit in strijd met het vereiste van voortvarendheid. Er volgden – te laat – nog wel gesprekken, maar die brachten geen verbetering. Wat betreft latere fasen zijn de bevindingen dezelfde: de gemeente houdt de regie niet in handen, er treedt extreme vertraging op en er verstrijkt onnodig veel tijd zonder dat resultaten worden geboekt. Twee jaar later heeft de ’informele aanpak’ nog niet tot een oplossing geleid. De gemeente toonde zich wel in woord maar niet in daad betrokken en oplossingsgericht en maakte daarmee haar bijzondere verantwoordelijkheid niet waar. Er is niet voldaan aan de eis van maatwerk. Er is ook niet voldaan aan de gerechtvaardigde verwachting van verzoekster, dat binnen een redelijke termijn een oplossing zou worden gevonden. Dat is in strijd met het vereiste van betrouwbaarheid. Door zeer veel tijd te laten verstrijken zonder noemenswaardige vooruitgang te boeken handelde de gemeente bij de behandeling van de klacht ook in strijd met het vereiste van voortvarendheid.

De conclusie is hard : de klacht van verzoekster is gegrond wegens het schenden van de vereisten van maatwerk, betrouwbaarheid en voortvarendheid.

Wanprestatie gemeenteraad en wethouders

Het is een wanprestatie van de Leeuwarder gemeenteraad geweest om dit rapport niet te behandelen. Er waren raadsleden die – om er af te zijn – verzuchtten: ‘we zijn Caparis-moe’. Een vreemde taakopvatting van volksvertegenwoordigers, die we juist bij verkiezingen er neerzetten om een effectieve controle op de macht uit te oefenen. Leeuwarder wethouders – zoals Ekhart – kunnen zich dankzij deze slappe houding van de raad heel veel permitteren.

In het rapport dat informateur Otten op verzoek van fractievoorzitter Lutz Jacobi opstelde – de aanzet voor een nieuwe coalitie – lezen we hier nog weinig concreets over. De inbreng van de PvdA op dit punt (zie bijlage A rapport Otten informatieronde coalitievorming) vermeldt: “Snelle oplossing voor de problemen rond de Participatiewet en de Wsw in het algemeen en rond Caparis in het bijzonder. Ook hierbij is ontschotting van belang”.

We rekenen met de nieuwe raad op eerlijkheid, betrouwbaarheid, en voortvarendheid, ook als het gaat om Caparis. Het zou in Leeuwarden een ware cultuurschok in de politiek opleveren, maar je weet maar nooit. En anders stappen we gewoon naar de Ombudsman, die spreekt zich tenminste duidelijk uit.