Misschien voelden journalisten van die tijd wel veel beter aan wat er leefde onder de mensen dan hun latere collega’s

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

Journalisten en drank

Foto: HCL

Dat journalisten wel een slokje lust(t)en, bleek al uit hun luidruchtige aanwezigheid in de hotel-restaurants Amicitia en De Klanderij. Maar ook daarbuiten werden glazen en flessen effectief geleegd. Zo vanuit je kantoor in de binnenstad, was het ook veel gemakkelijker even een kroeg of drankwinkeltje binnen te wippen dan ergens buitenaf, op een bedrijventerrein, waar Nederlandse krantenredacties in de jaren zeventig en tachtig vrijwel allemaal terecht kwamen. De drank- en rookregels waren ook nog niet zo streng als nu. Wie verzadigd van bier of kleine glaasjes aan het eind van de avond in de auto wou stappen, moest vooral op paaltjes en bomen letten, agenten waren er nog niet zo op gespitst. En de heren dagbladjournalisten waren natuurlijk ook nog haast onaantastbare autoriteiten.

De Rono, de Regionale Omroep Noord en Oost was vanaf 1959 de regionale omroep voor het hele noorden en oosten van Nederland. En veel meer dan een uurtje radio had die omroep de provincie Friesland ook niet te bieden. Omrop Fryslân werd pas eind jaren zeventig ‘zelfstandig’ en toen duurde het nog een hele tijd voor de programma’s langer werden en er ook tv aan werd toegevoegd. Dus voor nieuws was je voor die tijd volledig aangewezen op de dagbladen.

De Leeuwarder Courant zat in een hele trits gebouwen, die tot een waar kruip-door-sluip-door-totaal waren samengevoegd. Er waren verbindingen gemaakt die nog het meest deden denken aan zo’n bewegende slurf tussen twee treinen. Met de hoofdingang aan de Voorstreek 99, compleet met drukkerij, en achteruitgangen aan de Nieuweburen en Noorderweg. Het protestants-christelijke Friesch Dagblad resideerde heel bescheiden, maar wel in een fraai pand aan de Galileeër Kerkstraat, een wat verstopte zijstraat van de Nieuwe Oosterstraat. Daarnaast had je nog tot midden jaren zestig het Rooms-katholieke Ons Noorden met een plekje aan de Tuinen 7 en tot 1970 het sociaal-democratische dagblad Het Vrije Volk, eerst op de Tweebaksmarkt, later aan de Nieuwestad. Zo centraal allemaal en zo dicht bij het stedelijk leven, dat dat wel gepaard moest gaan met vrolijk besprenkelde en met sigaretten- en sigarenrook doortrokken ontmoetingen.

Het was een tijd waarin practical jokes nog mogelijk waren zonder dat er meteen hysterisch gereageerd werd, maar ook van een op de kop getikte journalistenkoets met knol ervoor, autopuzzelritten door de provincie met tot in de kleine uurtjes durende nazit, waarvoor de kennis al was opgedaan bij andere nazitten, niet per se vooraf gegaan door iets anders, ontvangsten van hoge gasten met nazit, van minder hoge gasten met nazit, een jaarlijks Persbal, feitelijk één grote nazit al vanaf het openingsmoment en zelfs een Amicitia Memorial Dinner, een herinneringsmoment ter nagedachtenis aan het fraaie hotel-restaurant, waar je zo lekker kon nazitten onder het genot van een goed glas of meer.

Natuurlijk werd er ook wel wat bij gegeten en gerookt. En je hoorde nog eens wat van andere gasten in het hotel-restaurant. Zo baande het lokale en regionale nieuws zich een weg door het Leeuwarden van de jaren vijftig en zestig. Vrijer, veel minder gestructureerd, maar niet in alles slechter. Misschien voelden journalisten van die tijd wel veel beter aan wat er leefde onder de mensen dan hun latere collega’s. Of al die benevelde gezelligheid goed was voor de gezondheid van de deelnemers is beslist een vraag, menige journalist werd niet oud, maar de krant maakte wel op een vitale manier deel uit van de samenleving.

Wat een verschil met nu. Ons Noorden en Het Vrije Volk bestaan al lang niet meer, de verzuiling liep ten einde, en de overblijvende dagbladen verloren hun monopolie aan televisie en internet. Ze kampen met een alarmerende terugloop van het aantal lezers en adverteerders. Bovendien hebben de kranten zich niet alleen hier teruggetrokken in tamelijk ver uit het centrum staande, anonieme gebouwen. Maar heel soms keren kranten terug naar de plekken waar de mensen zijn, zoals NRC Handelsblad naar het Rokin in Amsterdam.

Het journalistieke vak werd door de, natuurlijk als ‘onvermijdelijk’ verkochte, professionalisering aanzienlijk ambtelijker en bureaucratischer. De nieuwsgierige jongen die overal zijn gezicht liet zien, de mensen kende, geruchten oppikte, maar ook zijn ervaren oudere collega’s kregen te maken met absoluut niet bij dat vak passende inperkingen. Journalisten werden in toenemende mate doorsnee werknemers met een nette opleiding, stageplekken, functioneringsgesprekken, maar ook ondergeschiktheid aan marketingafdelingen en de directie, terwijl de hoofdredacteuren van destijds hun eigen onafhankelijke koers konden varen onder het motto ‘ieder zijn vak’.

Hoe de winkels met wijn, likeuren en gedistilleerd zich na de verdwijning en terugtrekking van de krantenmensen staande hebben weten te houden, blijft een raadsel. Boomsma’s kleine drankwinkeltje op de Nieuwestad 40, toen naast de Leeuwarder Bioscoop, later opgenomen in het Cinema-complex, dus niet ver van de redactie van Het Vrije Volk (op 54), zag er altijd al erg gesloten uit, maar de daadwerkelijke sluiting kwam pas later. Op Voorstreek 112, dus recht tegenover de LC zat wijnhandel en slijterij R. van der Heide. Veel etalage, maar ook hier was van buiten niet te zien wat er binnen allemaal gebeurde. Flessen Bols rolde men er geroutineerd in een vloeipapiertje, om ze zo in een jaszak te laten verdwijnen. Ook op de Eewal zat een slijterij, Steenhuizen, en op de Wortelhaven, Piersma. Een route die menig LC-journalist geregeld gelopen moet hebben vanaf de Voorstreek richting Oranje Bierhuis. Ja, als je het eenmaal weet, zie je gemakkelijk de verbanden van het na-oorlogse journalistieke Leeuwarden.

Derde tussenstand: kermis terug op het Zaailand. Als het Fries Museum eenmaal gesloopt is, is dat geen probleem. Even opletten met parkeerdagen en de vrijdagmarkt. En tja, roltrappen: eerst maar even niet. Hoe krijg je meer zonnig weer? Straatmuzikanten gaan we regelen, maar zonder elektrische gitaar en zéker geen Dylan. Journalisten terug naar het centrum. Zet maar wat drank neer aan de Voorstreek, dan komt dat vanzelf goed.

Heropvoering Leeuwarden