Met een beetje mazzel is gedeputeerde Sander de Rouwe nu verlost van zijn suikerbroodsyndroom. Onlangs kreeg hij een vernieuwd suikerbrood aangeboden geschikt voor de export. Lange tijd dacht hij dat Friese bedrijven meer moe(s)ten exporteren om te (kunnen) innoveren. Ambtenaren op het provinciehuis hadden vastgesteld dat bedrijven die meer exporteren meer innoveren en veronderstelden een causaal verband: exporteren (oorzaak) leidt tot innoveren (gevolg). Het omgekeerde lijkt mij eerder het geval. Er was natuurlijk al eerder een denkfout gemaakt, wanneer twee verschijnselen correleren ( zich gelijktijdig voordoen) is er niet als vanzelf sprake van oorzaak en gevolg. Bekend voorbeeld betreft het aantal ooievaars op een dak en het aantal baby’s dat er onder geboren wordt. Het fenomeen kon ooit ergens in Nederland waargenomen worden. Weliswaar siert een ooievaar met een luier met baby in de snavel nog menig geboortekaartje, van oorzaak en gevolg is zoals bekend geen sprake. De Rouwe heeft met zijn suikerbroodsyndroom last van een gemankeerd mentaal model.

Mentale modellen zijn van alle tijden, het gaat daarbij om de beelden die mensen hebben van hun (leef)wereld en die in hoge mate hun handelen bepalen. Het gemankeerde mentale model van de gedeputeerde omtrent exporteren en innoveren is relatief onschuldig, er vloeit geen bloed uit voort. Dat kan niet iedereen zeggen, dit jaar is het honderd jaar geleden dat er een einde kwam aan de Eerste Wereldoorlog en een einde aan de laatste tsaar van Rusland. Van een causaal verband is overigens geen sprake, de tsaar was al in 1917 afgetreden. Later dit jaar zal er ongetwijfeld aandacht worden besteed aan beide gebeurtenissen. Aan het begin van de twintigste eeuw lieten besluitnemers zich ook leiden door mentale modellen met helaas afgrijselijke gevolgen. Mooie boeken over dit onderwerp zijn de Slaapwandelaars om aan te geven dat men in die tijd slaapwandelend een oorlog begon en Oorlog en Revolutie. Fascinerend om te lezen vanuit welke optiek men in die tijd de wereld beschouwde. De aanslag op de Oostenrijkse troonopvolger in Sarajevo in juli 1914 was een “mooie” aanleiding om daadwerkelijk oorlog te gaan voeren. Na de Eerste Wereldoorlog was de Tweede welhaast onvermijdelijk, niet te geloven waartoe gemankeerde mentale modellen soms kunnen leiden.

Met een beetje geluk weet de Friese gedeputeerde voor economische zaken zijn wereldbeeld bij te stellen: willen bedrijven meer kunnen exporteren dan zullen ze eerst meer moeten innoveren. Merk op dat er meerdere vormen van innovatie zijn: de meeste aandacht gaat doorgaans uit naar productinnovatie en in mindere mate naar sociale en procesinnovatie. Gelet op het feit dat er meer bedrijven en organisaties aan de laatste twee vormen van innovatie kunnen doen dan aan productinnovatie is het uitermate vreemd dat hieromtrent geen beleid wordt geformuleerd. Dat suikerbroodsyndroom kennen we nu wel, we zijn nu in afwachting van serieus innovatiebeleid.

Lees ook: Dit wordt het jaar van Sander de Rouwe, maar met een sûkerbôle onder de arm redt hij het niet