Menno Tuik: Kinderen zouden tegen hun leraren moeten zeggen: breng mij in vervoering!

Foto: Menno Tuik

Menno Tuik

‘ADHD? Het ligt niet aan de kinderen, maar aan de leraren!’

‘Het begint wel een beetje zweverig te klinken, of niet?’ Menno Tuik is dagelijks bezig met weerbaarheid, opkomen voor jezelf. Ouders die dramatisch dalende studieresultaten zien leveren hun pubers bij hem af om de lethargie bij hun kroost te doorbreken. Afgekickte drugsverslaafden geeft hij een zet in de goede richting. De Zeevaartschool op Terschelling roept hem in om advies over hoe hun jongeren in het gareel te krijgen. Een moeder van twee Groningse studenten zegt tegen hem: doe wat!

De wereld lijkt één en al probleem te zijn. Maar is het zo erg Tuik? ‘Ik ben ook wel wat druk, maar ben ik dan een ADHD-patiënt? Ach, op scholen denk ik vaak: het ligt niet aan de kinderen, maar aan de leraren! Die zou ik het liefst onder handen nemen.’ Wat dit laatste betreft weet Tuik waarover hij spreekt. Als onderwijzer stond hij na zijn opleiding aan de Rijks Pedagogische Academie aan de Julianalaan met zijn net behaald papiertje op straat. Het waren de jaren tachtig die zich kenmerkten door grote werkloosheid, zeker in de onderwijssector. De oudere leerkrachten werden via de riante HOS-regeling in een veilige haven geloodst (ze rijden nu in Italië rond in grote caravans) en de jonkies moesten zich maar zien te redden met allerlei regelingen. De vers gebakken onderwijzers moesten hun kostje bij elkaar scharrelen door dan hier een paar uurtjes en dan daar een paar uurtjes les te geven. Ze holden van de ene school naar de andere. Veel is er in al die jaren niet veranderd. Wat wél veranderde is de vakinhoudelijke devaluatie van het lesgeven. Het gezag van de leraar is zodoende als sneeuw voor de zon verdwenen. ‘We weten allemaal dat er leraren voor de klas staan die geen les kunnen geven. En nog erger: ze kennen hun vak niet. Ze staan niet boven de materie. Ze lepelen een lesje op. Ze praten over de hoofden van de kinderen heen. Ze missen passie voor hun vak. Dat noem ik geen onderwijs geven. Daar worden de kinderen de dupe van.’

Het gevolg is onrust in de klas. ‘Kinderen zouden tegen hun leraren moeten zeggen: breng mij in vervoering! Kinderen, pubers, jong volwassenen – mannen en vrouwen, ze kloppen aan bij mijn Buro Weerbaarheid. Vooral de mannenkant is problematisch. Het zwakke geslacht is tegenwoordig de man. Wat ik dan doe? Fysiek bezig zijn. We slaan eens even stevig op een boksbal of we lopen een rondje door de Prinsentuin. Ut mut dur út!’ Dat is ook de titel van het boek dat Tuik binnenkort presenteert en waarin hij zijn zienswijze op de brede problematiek geeft.

Dat Ut mut dur út het lijfmotief is geworden van Tuiks aanpak komt door zijn in de loop der jaren opgedane ervaring en de kennis die hij heeft opgedaan bij het project Rots en Water van Freerk Ykema, ook een weerbaarheidsprofeet. ‘Ik vind dat je niet alles als een probleem moet benoemen. Daarop mogen we wel wat kritischer zijn. In mijn boek hang ik de theoreticus uit, maar ik ben het liefst praktisch bezig. Neem de lefdag die we organiseren, die is bedoeld om jezelf beter te leren kennen in contact met de ander. Dan gaat het om: (wijst op de in keurig handschrift op een flip-over geschreven lijst) mee te doen, je te laten zien, te zeggen wat je denkt en voelt, excuses maken voor iets wat je gedaan hebt, je grens aan te geven, te vergeven, iemand te steunen, iemand een compliment geven en om te zijn wie je wilt zijn.’ De gewichtige woorden moeten vooral gezien worden als ondersteuning van het praktische handelen: de loop door de Prinsentuin bijvoorbeeld.

Zelf was Menno Tuik een bescheiden jongen. ‘Ik was verlegen. In mijn onderwijstijd gaf ik les op de Bakkersvakschool (nu Friesland College), de opleiding voor Land- en Tuinbouw (nu Nordwin) en op de Buitenschool (met lokalen met open dak). Ik gaf les in een bepaalde regeling voor startende onderwijzers, een zogenaamde wpo-plaats. De wpjojo noemden we dat gekscherend. Ik zei ook overal ja op, tot die ene keer toen ik een collega, Herr Obst, bijna aanvloog omdat ik een keer nee zei en meteen de wind van voren kreeg. De directeur van de opleiding heeft hem zijn excuses aan mij laten aanbieden. Ik denk dat mijn weerbaarheidspassie met dit incident is begonnen.’

Menno Tuik groeide op in de Cornelis Frederikstraat, bij de Koepelkerk. ‘We woonden bij de kapper in, het was in de tijd van de naoorlogse woningnood. Later trokken we in het huis van bakker Van der Molen. We speelden bij de ambachtsschool in de Vredeman de Vriesstraat. Wat me leuk lijkt, en ik zie dat eigenlijk als mijn ultieme doel is om activiteiten te ontplooien bij de Cruyffcords. Die staan allemaal opgesteld in de armste buurten, zoals Heechterp Schieringen. De Cruyffcords is een prachtige ontwikkeling waarvan ik vind dat hier meer mee te doen moet zijn.’

Menno Tuik