Klaas Jansma: Babyboomers plakken schandalig lang op het pluche

(tekst: Weer zo’n heerlijk stuk opgediept uit ons archief – foto: Jason Stuurhaan)

Razende reporter Klaas Jansma

‘Babyboomers plakken schandalig lang op het pluche’

‘Ik gelukkig? Ach, it giet wol wat. Soms vliegt het me aan. Ik ben altijd wel wat manisch geweest. Wij zitten als Jansma’s in het verkeerde vel, dat is genetisch bepaald. Een tijd lang deed de kop me er zeer van. Ik was bijna overspannen. Gelukkig heb ik hier allemaal jonge mensen om mij heen. Met de uitgave van het Cambuurboek dit voorjaar is alles misgegaan. Tsjonge, jonge. Ik plaatste correcties in verkeerde bestanden die ik niet kon opslaan en ga zo maar door. Dat zijn momenten waarop ik hevig aan mezelf twijfel.’

Mediaman Klaas Jansma (61) staat op een scharnierpunt in zijn leven. Hij wil de teugels laten vieren om de jongeren in zijn zaak een kans te geven. Onlangs kocht hij zijn zaak PENN (Persbureau Noord Nederland) terug van de uitgevers aan wie hij die had verkocht. Ze deden het niet slecht, maar Jansma wilde toch liever de boel in eigen beheer. Als student andragologie in Groningen rolde hij in het journalistieke vak (‘van alles geleerd, niks afgemaakt’) en schreef honderden artikelen en boeken. Hij staat in Friesland bekend als de razende reporter van Omrop Fryslân bij het jaarlijkse skûtsjesilen, als columnist voor het Friesch Dagblad en als spreekstalmeester bij diverse gelegenheden.

Jansma is kwaad. Hoe ouder, des te kwader hij wordt. Kwaad op de babyboomers omdat die het voor zichzelf allemaal zo goed geregeld hebben, veel te lang op het pluche blijven plakken en jongeren geen kansen gunnen. Kwaad op de journalistiek die te weinig onderzoek doet. Kwaad op ‘de politiek’ die onbegrijpelijke beslissingen neemt. Hij geeft ruiterlijk toe zelf ook tot de verwende groep babyboomers te behoren. Jansma is nog het meest verwonderd over de tollende wereld waar hij als journalist, schrijver en columnist middenin staat en zijn rol speelt. De razende reporter spreekt.

Van Wie Is De Vis?

In de kantine van zijn bedrijf gaat hij er even goed voor zitten en steekt dan van wal. De verslaggever hoeft slechts een enkel woord aan te reiken. ‘Mijn schoondochter van Turkse afkomst staat als docente in Den Haag voor de klas waarin Jokertje van het tv-programma Oh, oh, Cherso zit. Mijn schoondochter moet zich aan de regels van Geert Wilders aanpassen. Zij moet van hem haar tweede paspoort inleveren terwijl onze zogenaamde helden die bij haar in de klas zitten, de hedendaagse normen en waarden op televisie uitdragen.’ Jansma zwaait met zijn handen om de absurditeit non-verbaal vorm te geven, legt dan de voeten op een stoel en is even kort stil. Hij is toe aan een boude uitspraak. ‘Ik voorspel een keiharde botsing tussen oud en jong. Oud wil nog altijd geen stap aan de kant doen. De jongeren hebben het veel en veel moeilijker dan wij als ouderen het ooit gehad hebben. De groep jongeren is onmachtig. Er is een felle concurrentiestrijd om de bestaande middelen. Er groeit een jeugd op die in die bende die we nu zien ontstaan niet kan leven. Het is de klassieke vraag: van wie is de vis? Wij zeggen als ouderen: wij hebben het aas uitgegooid en die vis is van ons. Blijf af! Kijk om je heen wat het nieuwe kabinet voorstelt. Op alles en iedereen wordt bezuinigd behalve op de ouderenzorg! Tsjonge, jonge, wat maken die ouderen zich druk om die ouderenzorg en hun rollator. Vrijwillig zullen ze hun posities niet prijsgeven. Ik zal het je nog wreder vertellen: Je moet ze doodslaan, anders gaan ze niet.’

De harde woorden worden afgewisseld met een glimlach. ‘Tot voor drie jaar geleden dacht ik dat tatoeages beperkt zouden blijven tot de Tokkies en de asocialen van ons land. Als mijn kinderen daarmee thuis waren gekomen, dan zou er de pleuris zijn uitgebroken. Ik zou in staat zijn geweest om ze wat aan te doen. Nu zie je gerespecteerde figuren als Arie Boomsma en populaire voetballers met de armen vol met die dingen. De grootste tv-hits zijn programma’s zoals Jackass. Daar gaan mijn kinderen schaterend bij zitten, terwijl ik beschroomd mijn hoofd afwend. Je ziet een totale omwenteling op diverse fronten en op diverse lagen. Binnen de politiek is die omwenteling nog het meest zichtbaar. Een kleine minderheid deelt de lakens uit. De halfzachte middenpartijen zoals D66 en vroeger de PPR zijn vervangen door kleine splinters die de dienst uitmaken.’

Waar is de spraakmakende populist?

‘In de mediabranche waarin ik zit, loop je al snel achter de feiten aan maar van echte vernieuwing is hier ook geen sprake. Kijk toch eens naar de NDC. Bij de Noordelijke Dagblad Combinatie – de uitgever van de Leeuwarder Courant – is onlangs topman Jan de Roos opgestapt. Als je naar dat bedrijf kijkt en de positie die dat bedrijf in Friesland en Nederland inneemt, kun je rustig spreken van een schokkende gebeurtenis. En dan bedoel ik in cultureel, moreel en economisch opzicht. Via de zijdeur is die topman vertrokken. Dat de eigen redactie hier met moeite enige woorden aan wijdt, kan ik nog begrijpen maar verder lees je er nauwelijks wat over. Als de trainer van Harkemase Boys opstapt, verschijnen er de grootste verhalen in de kranten. Dat is voorpaginanieuws. En nu? Een tweekolommer in het Friesch Dagblad en een halve minuut op Omrop Fryslân. Verbijsterend! Er wordt bij de Leeuwarder Courant enorm lang over een nieuw lettertje gezeverd, dan breekt bijna de revolutie uit, maar bij het aanstellen van nieuwe columnisten ontbreekt de populist, terwijl je die nu wel zou verwachten. Het is een grote eenheidsworst, er is geen enkele knappe, spraakmakende populist in de Friese media werkzaam, niet als hoofdredacteur en niet als columnist. Je ziet ze niet. De mainstreamjournalistiek is hier in Friesland heel stabiel. Het is enorm braaf. En dan zie je keer op keer de oude witte mannen die overal de macht pakken Een fossiel als Jan Tromp figureert weer in een tv-programma. Laat die man voor bejaardentehuizen optreden. Nu ook weer een witte 50-plusser bij Omrop Fryslân als hoofdredacteur. Je zou ervan schrikken als er eens mensen met een kleurtje voor een belangrijke positie in beeld zouden komen. Nog altijd trekken te vaak en te lang de verkeerde mensen aan de touwen. Over twintig jaar wordt Nederland bestuurd vanuit de bejaarden- en verzorgingstehuizen.’

Hij zucht. Hij kan zich tegenwoordig niet meer verbergen achter de milde nicotinedampen van een wilde havanna. De eeuwige roker heeft zijn sigaren afgezworen. ‘Het was altijd leuk om in tijden van stress achter die rookwolken weg te duiken. Op 27 april ben ik gestopt toen we op reis naar Amerika gingen. Ik voorzag te veel gedoe. Gelukkig kan ik zonder. Het idee dat ik niet verslaafd was, had ik altijd al.’

Jansma vervolgt zijn betoog in een hogere versnelling. ‘Wij hebben als babyboomers de macht en geven die niet uit handen. We zijn verwend, vertroeteld en gepamperd. Onophoudelijk. Nooit hebben wij het echt moeilijk gehad, zeker niet in vergelijking met wat de jongeren nu overkomt. We hebben de dikste auto’s, de grootste huizen en de geilste wijven. En dat al decennia lang. We schreeuwen nu weer het hardst om het behoud van ons pensioen. We geven ons geld niet zomaar weg, dat hebben we nooit gedaan. We raken in de war wanneer anderen ons onwelgevallige zaken door de strot probeert te duwen. Die druk van anderen bepaalt zoveel. Het maakt ook dat vernieuwing ons zo zeer doet. Ik kijk dan maar weer naar de media in Friesland. Echte vernieuwing laten we niet toe. Het zou onze positie aantasten. Rimmer Mulder heeft tot zijn laatste snik het pluche bij de Leeuwarder Courant bezet gehouden. Daar was geen plaats voor verjonging. Voor Omrop Fryslân geldt hetzelfde met Pim Gaanderse. Ze bleven zitten waar ze zaten.’

‘Wat nu opkomt zijn de kleine demografische entiteiten. Maar die 60-plussers blijven goed op elkaar passen, denk daar goed om. De 20-minners worden zonder pardon aan de kant gezet. Dat lieten wij ons toen wij zo oud waren niet gebeuren. We hadden amper baard om de kop maar we beslisten wel dat professor Buikhuizen niet in Groningen benoemd kon worden. Achteraf onbegrijpelijk, maar we deden het gewoon. We stonden ook ergens voor. Geen woning? Dan pakten we die toch? Die generatie staat hun macht nu niet af. Op bedreigingen zoals het geweld van hooligans en anderen wordt min of meer door de overheid, die ook bestaat uit babyboomers, beheerst gereageerd: geef ze een stadionverbod. Beheersing is het toverwoord. We lossen niks meer op, nee, we proberen het te beheersen. Ik zou zeggen: geef ze knuppels en laat ze begaan. Straatraces? Prima, toe maar. Knal maar raak. Ze lossen hun problemen zelf wel op. Zo reageren de babyboomers op de huidige veranderingen in de maatschappij. Mijn vader vroeg zich, toen we in Echten bij Lemmer woonden, af waarom de auto’s harder dan vijftig zouden moeten kunnen rijden. Dat vond hij volstrekt onnodig. Hij zag niet in dat de wegen aangepast zouden kunnen worden. Veel is er niet veranderd.’

Jongeren hebben waardeloze arbeidscontracten

‘Er staat veel op het spel. Jongeren kunnen geen woning meer kopen zonder zich enorm in de schulden te steken. Alle huizen zijn op euro’s geprijsd. Dat moet gewoon door de helft. In Frankrijk zie je de laatste stuiptrekkingen van de pensioengeneratie. Wat we verkeerd hebben gedaan? Je loopt steeds achter de ontwikkelingen aan. Er voltrekt zich een tempoversnelling die je nauwelijks kunt bijbenen. Je weet het gewoon niet. Of ik mee evolueer? Veel te weinig natuurlijk. Ik moet nu veel meer luisteren naar de jongeren die ik in mijn bedrijf om mij heen heb. Die keuze heb ik wel gemaakt. Jongeren hebben over het algemeen waardeloze arbeidscontracten. Dat moet ik compenseren door ze deelgenoot te maken in mijn onderneming, een soort commune. Ik hou van deze media. Ik hou van kranten, radio en tv. Maar van mijn drie kinderen heeft er maar één een abonnement, op NRC Next.’

‘Het gaat om vernieuwing. Ik doe niet mijn leven al hetzelfde. Nu raak je des Pudels Kern! Het lijkt hetzelfde maar het is wezenlijk anders. Ik vind het in Friesland ook niet benauwd. Ik heb altijd kunnen doen wat ik wilde. Steeds weer andere dingen. Als ik op een podium sta, dan lijk ik zelfverzekerd, dat klopt. Dat is deels een maskerade. Deels is het onzekerheid. Soms roep ik maar wat. Marcel van Dam heb ik onlangs nog onder de neus gewreven dat hij een profiterende babyboomer is. Er werd een toen een berg kritiek over mij uitgestort. Je moet, en dat doe ik ook, constant bezig zijn met vernieuwing. Dat zei mijn moeder al. Wij aten thuis op zondag nooit warm. We kregen van onze moeder brood en soep. Eerst brood, dan soep. Op een dag zei ze: ‘ik wil dat anders doen’. We schrokken ons dood, wat nu! Ze zei: ‘We doen nu eerst de soep en dan het brood.’ Vernieuwing! Dat geldt ook voor de skûtsjesilerij. Als je de vreugde van die technische racemachine niet mag beleven ben je ten dode opgeschreven. Alles wat waardevol is moet je vernieuwen.’