Journalisten LC zijn de enigen die hun krant nog kunnen redden

Terwijl in de Volkskrant opnieuw wordt stilgestaan bij het falen van de banken en het monetaire systeem dat volgens econoom Arnoud Boot nog steeds op de rand van de afgrond staat, worden we in de Leeuwarder Courant op kleinere schaal getrakteerd op de lijdensweg van Leeuwarden nu het tv-spektakel The Passion in aantocht is. Bij mij roept dat de vraag op hoe lang de lijdensweg van de Leeuwarder Courant nog zal zijn. Ondanks tonnen subsidies en gekwalificeerde professionals kachelt de krant achteruit. Hoe kan dat toch?

Nog even en de Leeuwarder historische verenigingen kunnen gaan jammeren over weer een cultuurgoed (1752) dat verloren is gegaan. Ze zullen in hun zaaltjes fotografieavonden beleggen en zwijmelen bij beelden van de vergane glorie van de LC. Och heden ja! En dat terwijl ze erbij stonden en hulpeloos toekeken toen hun vrienden van de krant versteend en als hazen in het licht van de jager staarden.

De pr- en marketingfunctionarissen van de Friese overheden juichen stilletjes en houden voorzichtige Indianendansjes rond hun bureaus. Eigenlijk willen ze het wel uitschreeuwen: de LC omarmt The Passion! De vergaderfunctionarissen knijpen zichzelf na iedere publicatie in hun arm. Zo stout hadden de Ageeth Huizenga’s, Marcel de Jongs, Jan Arendz’ en Hedzer Klarenbeeks het niet durven dromen. De ooit kritische Leeuwarder Courant, voorbeeld voor de nationale regionale pers, is als was in hun handen. Maar bij de lezer rijst de vraag: wanneer zal de krant besluiten de logo’s van Culturele Hoofdstad, Rijkswaterstaat, Wetsus en van gemeente en provincie permanent op de voorpagina plaatsen?

Ik neem aan dat met het uitputtende artikel over de EO-wandeling The Passion die volgend jaar in Leeuwarden gaat plaatsvinden het startschot is gegeven voor een reeks semi-commerciële verhalen waarmee de laatste lezers van de krant worden weggejaagd. Burgemeester Crone toonde zich bij de aankondiging van het muziekspektakel zo blij als een hond met zeven lullen. Maar liefst twee keer 100.000 euro stellen provincie en gemeente ter beschikking. Tsjakka! Daar moet iets mee te doen zijn, moet men bij de krant hebben gedacht.

De commerciële afdeling van uitgever Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC), de uitgever van de Leeuwarder Courant, vermarkt onderwerpen waarbij vanuit journalistiek oogpunt grote vraagtekens te plaatsen zijn, onderwerpen waarbij je je als lezer steeds vaker afvraagt: moet dat nou? Verdient dit wel zo veel aandacht? Waar blijven de mondige journalisten die hier een halt aan toeroepen?

In plaats daarvan kijken de murwgeslagen journalisten lijdzaam toe en verlenen her en der hand-en-spandiensten. Veel waar men tot voor kort niet over peinsde te publiceren haalt nu al snel de ruim bemeten categorie ‘leuk’. Journalisten zien er geen been in om met hun bordkartonnen aanwezigheid een woonbeurs in de schijnwerpers te plaatsen. Alles voor de goede zaak en eigen lijfsbehoud. Maar of die goede zaak het redt? Ik waag het te betwijfelen. De lezer stemt met zijn voeten: het aantal verkochte kranten loopt hard terug. Want de gezagspositie verbrokkelt (Burgemeester Bilker van Kollumerland: We schrikken niet meer van de voorpagina), de samenhang ontbreekt, het digitale verhaal slaat niet aan. Ieder evenement of festival wordt aangegrepen om de krant in de benen te houden. Er verschijnen aankondigingsartikelen, complete bijlagen, artikelen tijdens het evenement en afkondigingsartikelen. En dat alles rondom één evenement. Het is alsof de journalist een verslag schrijft voor de subsidieverstrekkers. Het nieuwe poppodium Neushoorn wordt bijkans doodgeknuffeld. Daar is alles botertje tot de boom. Ook hier weet de directeur niet wat hem overkomt, gezien de vele kinderziektes en beleidsfouten waarvoor hij stond. Maar niks daarover in de krant. Bij NDC’s weblog Suksawat is gangmaker Annemarie Lindeboom kort na de doorstart alweer vertrokken. Ze kon er haar vleugels niet uitslaan. De trouwe lezer is deze kritiekloze houding zo langzamerhand zat. Nog even en de trotse krant van weleer houdt op te bestaan. Waarom nog betalen voor oud nieuws en commercieel gedreven berichtgeving? Waar blijven specifieke digitale vernieuwingen? En waar het journalistieke onderzoek?

Als lezer struikelen we over reisbijlages, gezondheidsbijlages en ondernemersbijlages. Met de ene geportretteerde gaat het nog beter dan met de ander. We worden om de oren geslagen met fairs en woonbeurzen. En als klap op de vuurpijl krijgen we een onafzienbare stroom artikelen over het festival Culturele Hoofdstad voorgeschoteld waarvan, naar mag worden aangenomen, het einde nog lang niet in zicht is. De forse financiële bijdrage van de Friese overheden vertaalt zich hier in lafhartige verslaggeving. Af en toe een beetje kritisch, maar vooral met de nadruk op gezelligheid en geen letter over de vele conflicten tussen partijen die dansen om de subsidiepot. Momenteel gaat er geen dag voorbij of daar is-ie weer: Alma Tadema! Maakt u uw borst maar nat voor Mata Hari en voor Escher.

De ene subsidiepot na de ander wordt geleegd voor halffabricaten en samenwerkingsverbanden die geen recht doen aan de verheven doelstellingen waarmee de plannen werden opgetuigd. De aanvraag lijkt geschreven puur op het binnenhalen van subsidiegeld, terwijl de uitvoering – vorm en inhoud – niet of nauwelijks uitstijgt boven wat je van een krant mag verwachten. Het samenwerkingsverband Nijs.frl is hiervan een beschamend voorbeeld. Deze samenwerking, bedoeld om de diverse mediapartijen niet allemaal naar hetzelfde onderwerp te laten vliegen en de daardoor verkregen tijdwinst en menskracht te investeren in bijvoorbeeld kwalieitsonderzoek, laat op het internet- en videokanaal een onthutsend resultaat zien. Wethouder Stoker heeft een gebroken voet. Een ander bericht op de site vertelt ons dat dit komt door een ongeluk met zijn motor. Ook hier ontbreekt het aanstormende lijdensverhaal over The Passion niet. Het is te schandalig voor woorden wat hier wordt gepresenteerd, gelet op de provinciale bijdrage van 200.000 euro. Wat voegt dit toe aan het nieuws op de reguliere websites van de betreffende mediabedrijven? Welke extra producties worden door de tijdwinst geleverd?

Het doet denken aan het met veel tamtam in de markt gezet en eerder gesneefde project Froeks TV. Het project waarmee gedeputeerde Jannewietske de Vries (PvdA) 600.000 euro verspeelde om jongeren digitaal te vermaken en waarvan de VVD zei: Froeks TV is daar (taalbeleid) echter een goede aanvulling op, met een totaal ander bereik en publiek dan de Omrop. Daarom wil de VVD zich inzetten om Froeks TV voor een langere reeks van jaren financieel te ondersteunen. Het werd een flop. Er werd met het project nog wat langs scholen en media gezeuld, maar de liefde was over. Op naar een nieuw project, want het geld spat bij de provincie tegen de plinten op. De gevleugelde term die bij verbazing van derden over deze gang van zaken wordt gebezigd is: We doen het omdat het kan!

De provinciale statenleden laten het opnieuw afweten. Ze verzaken hun primaire taak: controleren. Na het schaamteloos leegplunderen van het Fries Mediafonds (400.000 euro) door enkele Friese media zijn nu de overige potten aan de beurt zonder dat hen een strobreed in de weg wordt gelegd. Controleren en afrekenen lijken bij de statenleden inhoudsloze begrippen te zijn. Gedeputeerde Sietske Poepjes (CDA) wond er onlangs geen doekjes om: het Fries Mediafonds is mislukt.

Je zou denken: er is zoveel geld omhanden voor de media, daar moet toch iets goeds mee te ontwikkelen zijn? Maar niets van dat alles. Het ene project is amper mislukt of er staat al weer een nieuwe in de steigers. De tonnen vliegen je om de oren met als resultaat nul.

Provinciale subsidie zou gerechtvaardigd zijn geweest wanneer de Leeuwarder Courant een plan had ingediend waarbij er toch tenminste één provinciaal medium het overzicht bewaart, zaken langdurig en op onafhankelijke wijze volgt en van daaruit innovaties (presentaties) ontwikkelt in ieders belang. Met de tegenwoordige tombola aan nieuwsaanbieders lijkt mij dit geen overbodige luxe. Daarnaast had de krant in zo’n plan moeten aantonen dat alles in het werk wordt gesteld om eigen kennis optimaal (commercieel) te vermarkten. Men had zich als hét geheugen van Friesland op moeten stellen. Zo’n sprekend plan had steun verdiend. Het exploreren van De Krant Van Toen zou opgepakt kunnen worden. Maar ook hier ontbreken de stimuli. Waarom zou je eraan beginnen wanneer het geld nu al zo gemakkelijk voor het opscheppen ligt?

Kijken we naar de huidige krant en haar activiteiten, dan zijn inhoudelijke initiatieven die boven het directe belang van de krant uitstijgen afwezig. Iets wat in de richting gaat van bijvoorbeeld een Mindshakes, Vice of Correspondent treffen we niet aan in de omgeving van het uitgeefbedrijf. Men hobbelt mee en initieert plannetjes die bij gebrek aan succes even snel weer worden afgeblazen. De krant is slechts aan het overleven, is aan het uitdieselen, en dientengevolge onnavolgbaar in haar keuzes, zowel commercieel als journalistiek. De voorkeur lijkt eerder uit te gaan naar journalistiek ongevaarlijke onderwerpen dan naar onderzoek. Entertainment wint het van structurele verslaggeving. Het tilt op van de onderwijsprojecten, en de onvermijdelijke festivals. Waarom? Jongeren willen niet bij zo’n product horen, ouderen haken af. Het trieste is dat er niks voor terugkomt behalve dan die fotoavonden bij de historische verenigingen.

Nu uitgever NDC met de kruimeldief de subsidieplinten afrost, zou je een positieve jaarrekening verwachten. Maar die, zo bleek enige tijd geleden, wordt alleen van positieve cijfers voorzien wanneer de post afslanking wordt opgevoerd. Uit de laatste jaarrekening bleek dat alleen door te bezuinigen er nog een plusje op de eindafrekening ontstaat. Een veeg teken. Van plannen om stevig geld te verdienen met nieuwe of bestaande activiteiten is in het geheel geen sprake. Meer winst? Dan is verder afslanken de boodschap.

De verregaande vercommercialisering van de inhoud van de krant is de laatste strohalm waaraan de krant zich nog vastklampt. Onwillekeurig vraag je je af: Horen de producten die NDC aflevert nog wel bij 2016? De aangepaste vormgeving van de krant, de overgang van spreadsheet naar tabloid en het wijzigen van het tijdstip van verspreiding (van avondkrant naar ochtendblad) hebben geen van alle succes opgeleverd.

Maar wat te doen?

De journalisten zijn de enigen die hun krant nog kunnen redden. Zij zullen moeten opstaan en het heft in handen moeten nemen. Te beginnen met het publiceren van gezaghebbende, onafhankelijke artikelen, vormgegeven door specialisten en van beeld voorzien van rasechte vrije fotografen. Ze moeten zich bezig gaan houden met het echte nieuws. Dat zouden ze moeten doen in het belang van lezer, adverteerder en henzelf.

Andries Veldman