Job Cohen over de sociale werkvoorziening. Leert Leeuwarden daarvan?

Job Cohen over de sociale werkvoorziening. Leert Leeuwarden daarvan?

Sterfhuisconstructie het duurst.

(Van een verslaggever)

Het kan niemand ontgaan zijn: de sociale werkvoorziening is in discussie. Leeuwarden zit met zeven andere gemeenten in Caparis. Met de invoering van de participatiewet (2015) is de positie van de sociale werkbedrijven veranderd. Dat leidt onvermijdelijk tot heroriëntatie – van de kant van de bedrijven en van de kant van de gemeenten die hun beleid mee moeten bepalen.

De organisatie Cedris is vanouds de brancheorganisatie van sociale werkbedrijven. In de nieuwe omstandigheden – waaronder de participatiewet – richt Cedris zich op alle bedrijven die als doel hebben mensen met een vergrote afstand tot de arbeidsmarkt aan betaald werk te helpen. Dus niet alleen de SW-bedrijven, maar ook ‘sociale ondernemingen’.

Binnen Cedris is aanmerkelijke deskundigheid beschikbaar – ook voor bijvoorbeeld Caparis. In het algemeen lijken de slopende, bij herhaling vastlopende discussies tussen gemeenten met en over Caparis te wijzen op een situatie, die vraagt om een onafhankelijke blik. Er is behoefte aan objectivering.

Een nieuwe organisatie

Caparis stuurde onlangs een rapportage over de eerste helft van 2017 aan de deelnemende gemeenten. De resultaten zijn – zeker gelet op de turbulente tijden – goed te noemen. Dat erkent ook de gemeente Leeuwarden in een begeleidende brief. De organisatie functioneert – de prestaties, dankzij de inzet van de medewerkers – goed.

Wat betreft de keuze voor een moderne opzet van de organisatie kwam Caparis onlangs met drie scenario’s. De drie ‘toekomstmodellen’ waren afkomstig van een Caparis, met een nieuwe Raad van Commissarissen en een nieuwe directeur. In de rapportage meldt Caparis dat bij een rondgang langs de gemeenten hierover bleek hoezeer de gemeenten onderling verschillen in opvatting. Daarbij is duidelijker wat de gemeenten niet willen dan wat ze wel willen, of zouden kunnen.

Voor de waarnemer blijft daarmee het nogal droevige beeld bestaan van stagnatie en onenigheid. Een beeld dat bijvoorbeeld ook bij het recente bezoek van medewerkers van Caparis en de FNV aan wethouder Ekhart in Leeuwarden overheerste .

Politieke partijen kunnen na de verkiezingen onbevangen aan de slag

Misschien is de tijd gekomen om met iets meer afstand dan tot nu toe in de gemeente Leeuwarden gebruikelijk is, bij dit onderwerp de stand van zaken op te maken. Zeker waar ook de politieke partijen na de gemeenteraadsverkiezingen toch echt zelf aan de slag zullen moeten. Zij zullen hun visies moeten inbrengen in een college-programma. In de raad bleef het vanuit de partijen de afgelopen jaren teveel een kwestie van afwachten . Wachten op een college dat pas in een laat stadium beloofde een eigen plan te presenteren (scenario 4), maar daar uiteindelijk voor de verkiezingen niet meer in slaagde. Binnen de PvdA – in Leeuwarden nog de grootste partij – is allerminst sprake van duidelijkheid over de koers. Sommigen vinden dat een brevet van onvermogen.

Job Cohen

Voorzitter van Cedris is Job Cohen, in kringen van de PvdA niet onbekend. Een bedachtzaam man. Hij hield onlangs in Sneek een onderbouwd verhaal over de situatie van SW-bedrijven in het licht van de participatiewet. Met die benadering ontstaat een breder perspectief. “Het speelveld is veranderd. Niet de WSW, maar het vraagstuk van de participatiewet is de toekomst voor de SW-sector.” De nieuwe wetgeving mikte op “meer mensen aan het werk buiten de muren van het SW-bedrijf. Die banenafspraak ( 125.000 banen) is neergelegd bij werkgevers in de markt en overheid.” Cohen vermeldt dat ongeveer de helft van de mensen met een garantiebaan via de SW daar terecht is gekomen. En – zegt Cohen – dat is niet zo vreemd want de SW-bedrijven hebben de afgelopen decennia veel expertise opgebouwd om werknemers de juiste begeleiding te bieden en werkgevers te adviseren en te ‘ontzorgen. Cohen: “Het is belangrijk dat deze expertise en bijpassende instrumenten beschikbaar blijven. Op basis van ervaring weten we dat zeker eenderde van de WSW-werknemers een intensieve begeleiding nodig heeft of zodanige werkplekaanpassingen dat dit niet van een gewone werkgever gevraagd kan worden. Nu de WSW geen optie meer is moet ook voor deze groep de mogelijkheid blijven bestaan om betaald werk te verrichten.”

SW-infrastructuur

Een centraal punt in Cohens verhaal vormt de SW-infrastructuur. Hij wijst op een advies van de Sociaal Economische Raad (SER) van vorig jaar: “Een buitengewoon helder rapport. Zij zien de kennis en expertise als cruciaal om de participatiewet tot een succes te maken. Werkgevers en werknemers spraken zich uit voor het behoud van de SW-infrastructuur. Daarmee heeft de SER niet gezegd dat er niets moet veranderen, maar wel dat het voor de beschikbaarheid van maatwerkinstrumenten niet moet uitmaken of je in Heerlen, Drachten, Veenendaal of Leeuwarden woont. De inzet is : “het behoud van een landsdekkende infrastructuur met een schijf van de volgende zes instrumenten:

– matching en begeleiding

-ontwikkelen van werknemersvaardigheden

-detachering

-werkgeversnetwerk

-werkproces op maat maken, jobcarving

– beschut werk

Als een gemeente dat zelf opnieuw wil opbouwen, en Leeuwarden wekte zo nu en dan die indruk, dan zal dat veel tijd, energie en niet in de laatste plaats geld kosten.

Cohen onderscheidt globaal vier toekomstmodellen voor het bestaande SW-bedrijf: het sterfhuis, de fusieorganisatie, het werk/leerbedrijf , de sociale onderneming.

Saillant is dat volgens Cohen de “sterfhuis-constructie” , waar – als we de gemeente goed begrepen hebben – Leeuwarden met Caparis op mikt –het duurst uitvalt .

Cohen noemt als oorzaken daarvan de 5-voudige krimp:

1. rijkssubsidie daalt

2. populatie krimpt

3. productie neemt af, o.a. door vergrijzing

4. expertise verdwijnt

5 werkgelegenheid verdwijnt, opdrachten teruggeven

Met als conclusie dat overheadkosten relatief hoog blijven (kosten per werknemer stijgen sterk). Het afbouwen zelf kost ook geld (ontslag/transitie/afboeken). Kwalitatief en kwantitatief is dit het slechtste scenario. Er is sprake van hoge kosten en weinig maatschappelijke baten.

Misschien is het de moeite waard dit onderwerp maandag in het slotdebat voor de verkiezingen tot bespreekpunt te maken. Belangwekkend is toch waar de politieke partijen nu eigenlijk heen willen. Waar stond en staat met name de PvdA – nu de grootste partij, met de verantwoordelijke wethouders?