Jarenlang gemeentelijk falen over Harmonie raakt nu alle culturele instellingen

Politieke raadsels rond De Harmonie

(Van een bijzondere correspondent)

De gemeentelijke commissie welzijn heeft op 17 november een zware brok voor de kiezen. De ernstige tekorten bij de schouwburg de Harmonie staan op de agenda. Er is hier al veel aandacht aan besteed, maar de gemeenteraad heeft de zaak zelf nog nauwelijks behandeld. Nog niet zo lang geleden vroegen de oppositiepartijen een interpellatie aan. Die richtte zich op het achterhouden van informatie aan de gemeenteraad, althans aan de oppositiepartijen. Wethouder Diks beleefde een zware avond. De burgemeester redde haar, met een vrije interpretatie van tussen college en raad gemaakte afspraken over de actieve informatieplicht. De oppositie sprak toen uit daarop nog terug te willen komen. Onbekend is of dat inmiddels is gebeurd, en zo ja, hoe, en wat de uitkomsten waren. De oppositie zal dit toch niet zo maar laten liggen? Het is te hopen, dat ook de kiezers op de hoogte worden gesteld. Het gaat hier om democratische principes. Hoe machthebbers daarmee omspringen vraagt oplettendheid.

Een tweede punt, dat uit de verf zou moeten komen, is de verzameling van informatie, waartoe wethouders Diks – volgens haar verklaring in het interpellatiedebat – de opdracht had gegeven na ontvangst van de inmiddels vrijgegeven brandbrief van de Harmonie van 10 maart 2010. Die brief zette de gemeente voor het blok. De wethouder en het college besloten de brief stil te houden, totdat er �oplossingsrichtingen� zouden zijn gevonden. De wethouder wilde de raadsleden niet belasten met te ingewikkelde zaken. Tot haar schande moest ze bekennen, dat die oplossingsrichtingen in al die maanden niet op tafel waren gekomen.

De raad dient inzicht te krijgen in de resultaten van het mislukte speurwerk naar oplossingsrichtingen. Pas dan valt te bezien, hoe serieus het college (en het ambtelijk apparaat) hiermee aan de slag is geweest – en daarmee – welk oordeel over het beleid van het college moet worden geveld.
Dit klemt te meer, omdat wethouder Diks in hetzelfde interpellatiedebat de uitspraak deed, dat de tekorten van de Harmonie rechtstreeks in relatie staan met de nagestreefde opheffing van Parnas. Menig toehoorder trok de wenkbrauwen op bij deze uitlating van de wethouder. Sommige betrokkenen hebben dit een schandelijke uitlating genoemd.

De gemeenteraad heeft hier een dure plicht om de benodigde informatie in voor ieder toegankelijke vorm beschikbaar te doen toekomen. Pas dan valt ook te controleren, hoe de problematiek van de Harmonie van invloed is geweest op de onderhandelingen over het collegeprogramma in diezelfde periode. Er zijn nu vele raadsleden, onder hen ook leden van de coalitiefracties, die ontkennen goed op de hoogte te zijn geweest van de perikelen rond de Harmonie. Dat zou betekenen, dat wethouders, die aan de onderhandelingen deelnamen, en zitting hadden in het toenmalige college van b. en w., hun eigen fracties niet of onvoldoende hebben ge�nformeerd. Want de brandbrief van de Harmonie dateert van 10 maart. Het is niet voorstelbaar dat de informatie daaruit tijdens de gehele periode van onderhandelingen buiten het college is gehouden.

Wat willen b. en w. nu eigenlijk?

Bij de stukken voor de commissievergadering ligt nu de brief van het college van 12 april 2010, die destijds nooit is verzonden. Er zit geen actualisering bij. Opmerkelijk, want sindsdien is er toch alweer het nodige gepasseerd. Zo zei bij de presentatie van de begroting 2011 de wethouder Florijn, dat nog dit najaar concrete oplossingen voor de tekorten gepresenteerd moesten worden. Anders liepen er dingen fout. Maar later lijkt het vinden van oplossingen doorgeschoven te zijn naar de cultureel kwartiermaker. Die zal daar blij mee zijn.

De brief, waarover de commissie nu gaat spreken, beperkt zich vrijwel volledig tot de tekorten, oorzaken daarvan (dankbaar wordt de economische crisis opgevoerd), de zogenaamde B3-status, en de verplichting op grond van de stichtingsstatuten, die de gemeente verplichten tekorten voor haar rekening te nemen. De brief eindigt met enkele �besluiten� , zoals het verzoek aan de Harmonie om de inspanningen op commercieel terrein te vergroten. Er is ook een nader advies gevraagd aan gemeentelijke ambtenaren (P.en O.-advies) om de mogelijkheden van be�indiging van de B-3 status tegen het licht te houden.

Daarmee blijft de brief geheel aan de oppervlakte van de materie. Er wordt ook nergens iets gezegd over de discussies, die – gedurende zo�n tien jaar – althans achter de schermen – tussen gemeente en Harmonie zijn gevoerd over een aantal ernstige tekortkomingen. Discussies die of niet, of in onvoldoende mate tot resultaten leidden, die de Harmonie een (ook financieel) stabielere positie hadden kunnen geven. In de brief is de blik eenzijdig gericht op De Harmonie (rapportages, commerci�le plannen, vermijden risicodragende producties), met vermijding van aandacht voor de eigen rol.

De vraag dringt zich op: waar gaat dit eigenlijk over?

Daarom enkele voorbeelden, die niet uitputtend zijn.

Gemeente reageert niet op signalen.

Statutenwijziging al jaren in studie.

B. en W. besluiten raad niet meer te informeren.

1. In de brandbrief van 10 maart 2010 van de Harmonie wordt gemeld, dat � De Harmonie vanaf 2002 in de jaarrekeningen gewag maakt van bedreigingen � (waaronder) een structureel tekort aan gespecialiseerd personeel. �. Bij alle halfjaarlijkse bestuurlijke overleggen tussen bestuur plus directie enerzijds en de gemeentelijke vertegenwoordiging, bestaande uit de wethouder Cultuur bijgestaan door ambtelijke ondersteuning anderzijds, wordt bericht gedaan over het wel en wee van de Harmonie.�

Ook in de brief: �In 2007 ontstaat een eerste verlies �.veroorzaakt door de plotselinge snelle stijging van de energieprijzen. De Harmonie maakt in april 2008 bezwaar tegen de subsidiebeschikking voor datzelfde jaar��.In het jaar 2007 wordt door De Harmonie aan Langeveld Consultancy opdracht gegeven tot het maken van een benchmark, plus een advies voor wat betreft de organisatiestructuur.� Het advies stelt dat �de Harmonie het werk goed en effici�nt verricht, met een brede programmering, maar met een structureel personeelstekort.�

Het jaar 2008 sluit voor de Harmonie met een tekort. De Harmonie vraagt een verhoging van het structureel subsidie. Deze aanvraag wordt door de gemeente niet gehonoreerd. Tegen de betreffende beschikking �wordt een thans nog lopend bezwaar �gemaakt.

De brief noemt de gemeentelijke nota Cultuurvuur. De raad behandelt de nota in november 2008. De raad vraagt om een onderzoek naar het functioneren van de Big Six (de culturele instellingen). De brandbrief vergeet daarbij te vermelden, dat de gemeentelijke nota (geaccordeerd door B. en W.) constateert, dat aan de gehele culturele sector in Leeuwarden, een jaarlijks bedrag van c.a. � 1 miljoen moet worden toegevoegd.

Het onderzoek naar de Big Six (BMC-rapport) komt in september 2009. De Harmonie schrijft : �Uw college neemt kennis van de eindrapportage en verwijst het onderzoek door naar de gemeenteraad waar het stuk niet eerder wordt behandeld dan medio januari 2010, in een ��. opini�rende raadscommissievergadering�. ��De raad heeft na deze commissievergadering geen standpunt meer ingenomen betreffende de onderzoeksresultaten.� � � Inmiddels zijn meer dan 14 maanden verstreken tussen de opdracht en de eindrapportage�.

De brief van de Harmonie noemt dan de gecumuleerde tekorten, en concludeert, dat �de limiet is bereikt�.

Tot zover enkele passages uit de door het college lange tijd �verzwegen� brandbrief. Uit de brief blijkt het gedurende langere perioden tekortschieten van de gemeente bij het vinden van oplossingen voor vraagstukken, die de Harmonie bij herhaling aan de orde stelt. De gemeente opereert aarzelend, onzeker, en steekt de kop in het zand. Dit geldt voor de Harmonie, maar ook voor andere culturele instellingen.

Het is de taak van de gemeenteraad om op dit moment hierover een oordeel te vellen. Zij moet die taak niet uit de weg gaan. Helderheid is geboden, ook al treft een (deel van) de blaam misschien de gemeenteraad zelf.

2. De brandbrief noemt enkele al langer spelende kwesties in de besprekingen met de gemeente.

Dat zijn onder meer:

– het Meerjaren Onderhouds Plan. �Opzet en status ervan heeft een tweetal foute indexeringen gekend met grote gevolgen over een tijdspanne van 20 jaar.�
Bij opstelling van het MOP zijn � voorzienbare en daarmee ook niet begrote uitgaven gemist, zoals bijvoorbeeld in het kader van de automatisering.�

– de hoge huurlasten in verhouding tot de totale subsidie. Van de totale gemeentelijke subsidie van � 2,8 miljoen betaalt de Harmonie 53% (� 1,5 miljoen) aan huur en afschrijving- en onderhoudslasten. In vergelijking met collega-theaters is dit een exorbitante verhouding.

Voor de duidelijkheid valt hier op te merken, dat het MOP een verantwoordelijkheid van de gemeente is. De huur, die de Harmonie moet betalen, vloeit terug naar de gemeente.

3. De jaarverslagen van de Harmonie, die samen met begroting en dergelijke aan de gemeente moeten worden voorgelegd, zijn concrete en heldere stukken. Aan de gemeente wordt goed duidelijk gemaakt, wat er aan de hand is, en wat er op het spel staat . Uit de jaarverslagen blijkt, dat de reactie van de gemeente veelal afhoudend en passief is.

Daarnaast is er iets vreemds aan de hand. Volgens de statuten moet de begroting van de Harmonie ter goedkeuring aan de gemeenteraad worden voorgelegd.
Dat is voor de gemeenteraad in principe een goed middel om zich te uiten over ontwikkelingen. Deze mogelijkheid lijkt door b. en w. al sinds een aantal jaren te zijn omzeild.

Ter adstructie: Volgens de besluiten van b. en w. van Leeuwarden van de wekelijkse vergaderingen is op 25-1-2005 de lijn gekozen om � �de jaarrekeningen 2001 t/m 2003 en begroting 2004 niet ter vaststelling c.q. goedkeuring voor te leggen aan de raad, vooruitlopend op de beoogde aanpassing van de statuten en in relatie met het duale stelsel.�

Hier blijkt dus, dat er met subsidies en jaarrekeningen 2001- 2003 het nodige aan de hand is geweest. Het subsidie voor 2004 wordt pas in 2005 beschikbaar gesteld. Dan moet er iets aan schorten. Blijkbaar is ook een herziening van de statuten gaande , of althans in studie genomen.

Op 11-10-2005 wordt wederom besloten, �de begroting voor (ditmaal) 2005 niet aan de raad voor te leggen� �met dezelfde argumentatie .

Op 28-2-2006 nemen b. w en w. hetzelfde besluit: ��de begroting (2006) NIET ter goedkeuring aan de raad voorleggen �� met woordelijk dezelfde argumentatie.

Net als bij Shakespeare is er mogelijk sprake van waanzin, maar er zit in elk geval systeem in. De raad zal woensdag opheldering aan het college kunnen vragen.

4. De brief van b.en w. van 12 april 2010 noemt als laatste besluit de sector P. en O. advies te vragen over de be�indiging van de B3-status. Dat zal moeten via een wijziging van de statuten. Een wijziging van de statuten, die (zie hierboven onder 3) minstens al vanaf 2004 in studie is.

Hoe werkt zoiets nu bij de gemeente? Kunnen deze dingen jarenlang in studie zijn, zonder dat er over resultaten wordt gerapporteerd? Is het eigenlijk geen misleiding om het advies, dat P. en O. nu zal moeten uitbrengen, als iets geheel nieuws te presenteren?

Het feit, dat de statuten nooit gewijzigd zijn, brengt mee, dat de gemeente de in de laatste jaren opgetreden – niet onaanzienlijke – tekorten moet ophoesten. Dat deze tekorten zijn opgetreden, lijkt mede veroorzaakt te zijn door inadequaat optreden van de gemeente ten aanzien van de perikelen van de Harmonie. Die perikelen hebben, zo is hiervoor aangetoond, al een lange voorgeschiedenis, en omvatten veel meer dan de �recente economische crisis�. Zonder een nader verhaal, mag dan ook op dit moment geconstateerd worden, dat de gemeente in niet onaanzienlijke mate de verantwoordelijkheid draagt voor de ontstane situatie.

Het zou de gemeenteraad sieren, om over de geschiedenis van de Harmonie, wat betreft de hier aangegeven aspecten, een onafhankelijke rapportage te doen uitbrengen. Alleen op die manier kan er redelijk schoon schip gemaakt ten aanzien van dit hoofdpijn-dossier. De relevante feiten en gebeurtenissen zijn dan geboekstaafd. Er kan duidelijkheid ontstaan over de verantwoordelijkheid van de diverse partijen.

Voorkomen kan dan ook worden, dat fouten en gebrek aan doortastendheid, die zich onmiskenbaar hebben voorgedaan, verdoezeld blijven. Onvoldoende helderheid zal ook negatief doorwerken op het werk van de cultureel kwartiermaker. Een nieuwe aanpak van de cultuur in Leeuwarden – in het licht van beperktere financi�n – moet onbelast zijn door de duistere erfenis van (gebrek aan) cultureel beleid, en gemodder met instellingen. Romein, Parnas, Harmonie, Zalen Schaaf, openbare bibliotheek zijn gebaat bij een onafhankelijk onderzoek, dat de re�le situatie voor een breed publiek op een rij zet.

Dat is in het belang van de cultuur in Leeuwarden, en van de bevolking. Het kan ook in het belang zijn van de huidige gemeenteraad, aan wie nu wordt gevraagd ingrijpende besluiten over het cultureel beleid te nemen. Goede besluiten daarover verlangen – als basis – helderheid over de in het verleden gevolgde werkwijzen en benaderingen.

Zonder aanzien des persoons

Woensdag kan de gemeenteraad belangrijke vooruitgang boeken. Zij zal daarbij ook over eigen schaduwen – zoals op andere terreinen al geadviseerd door de wethouder Florijn – heen moeten durven stappen. De kiezers willen ruggengraat zien.