Ik moet steeds vaker terugdenken aan mijn oom Kees

(tekst: ingezonden)

Oom Kees

Ik moet steeds vaker terugdenken aan mijn oom Kees. Zo`n honderd jaar geleden geboren, opgegroeid in de armoede van de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Nauwelijks schoolopleiding gehad net voor de oorlog in dienst opgeroepen en daarna gedemobiliseerd. Gelukkig ontsnapt aan de Arbeitseinsatz in Duitsland.

Na de oorlog werkte hij, net als zovelen als losarbeider in allerlei baantjes. Hij was een natuurman, en besloot begin 60-er jaren van de vorige eeuw een plantenzaakje te beginnen, een tuincentrum avant la lettre.

Ik vroeg hem waarom hij geen exotische planten en bloemen kweekte of verkocht. ‘Die horen hier niet’, was zijn antwoord. Hoezo? Andere grondsoort, ander klimaat, andere seizoenswisselingen, ander dag- en nachtritme. Dat geeft twee kansen: ze kunnen er niet tegen en verkommeren, of ze gedijen goed in de nieuwe omstandigheden en overvleugelen de inheemse vegetatie.

Het bewijs is inmiddels geleverd. De Japanse duizendknoop die via tuinafval in de vrije natuur is terechtgekomen en bijna niet meer is uit te roeien. De guldenroede, de moerassleutelbloem, de watercrassula, uit Australië ingevoerd als vijverplant, verstopt watergangen en is ook niet uit te roeien.

Hetzelfde geldt ook voor dieren, aldus oom Kees. Exoten kunnen grote schade aanbrengen aan flora en fauna. Het begon met de Chinese wolhandkrab. Die kwam in de jaren dertig van de vorige eeuw mee met het ballastwater dat schepen in Europese wateren loosden. Hij vreet alles wat hem voor de scharen komt. Zowel plant als dier. Hij heeft zelf geen natuurlijke vijanden. Hij kan, net als een andere invasieve soort, de Amerikaanse rivierkreeft drager zijn van de kreeftenpest. Die bedreigt het voortbestaan van de inheemse Europese rivierkreeft.

De Amerikaanse nertsen, hier geïmporteerd voor pelsdierfokkerij ontsnapten (of werden door dierenactivisten losgelaten) en verdringen de Europese nerts en de otter. In het Leeuwarder bos blijkt een ontsnapte Amerikaanse rode eekhoorn rond te springen die absoluut niet thuishoort in de Friese natuur. En zo zijn er talloze voorbeelden, kijk bijvoorbeeld naar de zwermen halsbandparkieten die vanuit Amsterdam de fruitoogst in de omgeving plunderen.

En oom Kees vertelde verder. Wat voor planten en dieren geldt, geldt ook voor mensen. Die moeten niet van over de hele wereld naar een ander land komen. Dat zei hij in de tijd dat je in Nederland amper een medemens van een andere kleur of nationaliteit zag. Hoogstens een paar oud KNIL-militairen die van Molukse afkomst waren. Ik geloofde oom Kees niet. Hoezo dan? Heel simpel, ander vormen van samenleven, andere cultuur, ander arbeidsethos, andere religie, wetten en regels (of het ontbreken daarvan). Dat kan niet goed gaan, dat ontwricht bestaande samenlevingen. Olie en water kun je niet mengen.

Ik geloofde oom Kees niet. Inmiddels zijn we bijna 70 jaar verder sinds ons gesprek bij de start van zijn tuincentrumpje., en ik zie wat er in die tijd is gebeurd. Hij had een vooruitziende blik.

Gert van Meegdenburg